yazılariktibasYaklaşan ABD finans krizi - Koray R. Yılmaz

Yaklaşan ABD finans krizi – Koray R. Yılmaz

Orjinal yazının kaynağıevrensel.net
Kategori:

Yazımızın başlığı, “Project Syndicate” adlı, uluslararası tanınırlığa sahip bir dizi ismin sürekli olarak kısa yazılar kaleme aldığı oldukça etkili bir sitenin “Büyük Resim” başlığı altında topladığı bir dizi yazıyı okuruna sunarken tercih ettiği üst başlıktır. Benzer tartışmaların farklı mecralarda da yürütüldüğünü düşünürsek, konuya biraz daha yakından bakmanın gerekliliği açıktır. Bu kısa yazıda, ilgili sitede yer alan yazılardan hareketle ABD’yi bir finansal krize götürme olasılığı taşıyan güncel eğilimleri okuyucularla paylaşmak istedim.

Genel durumu baştan özetlersek, bu metinlerde yazarların mevcut durumu bir tinder box (barut fıçısı) olarak görmekte ve piyasa aktörlerinin kısa vadeli kâr odaklılığı ile uzun vadeli riskleri görmezden gelme eğilimine dikkat çekmekte olduklarını söyleyebiliriz.

Yapılan tespitlerin ilki, piyasaların —özellikle tahvil yatırımcılarının— Trump yönetiminin kötü ekonomik politikalarının yol açtığı uzun vadeli riskleri bilerek görmezden geldiği yönündedir. Buna göre yatırımcılar, ABD’nin uzun vadeli zenginlik yaratma kapasitesi sistematik olarak aşınırken, piyasaların kısa vadeli momentumu uzun vadeli ihtiyata ödüllendirdiği bir “ödül yapısı” nedeniyle, ABD hükümetini tarihsel olarak düşük getirilerle finanse etmeye devam ediyorlar. Gerçekten de tahvil piyasalarından ucuza borçlanarak ve fonları hisse senetlerine yatırarak olağanüstü getiriler elde edilmesi söz konusu. Ancak bu vurdumduymazlığın, risklerin bilindiği ancak göz ardı edildiği 2008 krizi öncesi döneme benzediği vurgulanıyor. İddia o ki, nihayetinde bir tahvil sahibi “daha yüksek risk primi” talep ettiğinde durum hızla değişebilir ve “düzenli bir düzeltme için çok geç olabilir.”

Bir diğer yazı, dijital platformlar ve mobil uygulamalar tarafından körüklenen bireysel yatırımcıların artan kısa vadeli spekülasyonu ve yüksek riskli işlemlerin yol açtığı tehlikeye dikkat çekiyor. Mobil uygulamalar, emeklilik planlarının likit olmayan alternatif varlıklara (kripto, özel sermaye vb.) yatırım yapmasına izin verilmesi ve genç nesillere aktarılan büyük servetin (Tahminler değişiklik göstermekle birlikte, ABD’de 2045 yılına kadar 84 trilyon dolar gibi rekor bir miktarın miras yoluyla el değiştirmesi beklenmektedir.) spekülatif iştahı artırdığı vurgulanıyor. Sıfır günlük opsiyonlar gibi karmaşık türevler ve kaldıraçlı alım satımların oluşturduğu riskin altı çiziliyor. Keynesyen bir perspektifle, bu spekülatif kültürün finansal piyasaların ötesine geçerek hane halkı finansmanının istikrarını ve geniş ekonomiyi tehdit ettiği savunuluyor. Sermaye uzun vadeli üretken yatırımdan spekülasyona kaydıkça, reel ekonominin finansal spekülasyona ne kadar dayanabileceği sorgulanıyor. Bu eğilimin kontrol altına alınmazsa ABD ekonomisini istikrarsızlaştırabileceği ve 2008 tarzı bir küresel krize zemin hazırlayabileceği vurgulanıyor.

Bir diğer husus, Yapay Zekâ (AI) balonunun finansal krizi tetikleme potansiyelidir. AI balonunun patlaması durumunda, yüksek kaldıraçlı finansal kurumların (özellikle hedge fonlarının) sadece teknoloji hisselerini değil, diğer varlık türlerini de yangın satışlarıyla elden çıkarmak zorunda kalabilecekleri öngörülüyor. Bu durumun sorunları farklı varlık piyasalarına yayması, daha genelleşmiş bir kriz potansiyeline işaret eder niteliktedir.

Fed politikaları da açıklamalarda yerini alıyor. Bu yaklaşımda, büyümenin işgücü piyasasından ayrışması nedeniyle Fed’in karşı karşıya kaldığı politika ikilemine dikkat çekiliyor. ABD açısından GSYİH büyümesi güçlü kalırken, işgücü piyasasının zayıflama işaretleri göstermesi ve enflasyonun hâlâ %2 hedefine ulaşmamış olsa da (%3 civarında) istikrarlı uzun vadeli enflasyon beklentilerinin söz konusu olması, istihdamdaki yavaşlamayı önlemek için Fed’in faiz indirimine gideceğini düşündürüyor. Bu durum Fed’i bir ikileme sokuyor. Fed, piyasa beklentilerini karşılayıp faiz indirimi yaparsa, varlık fiyatlarını daha da şişirme ve finansal balonları istemeden körükleme riskiyle karşı karşıya kalabilir. Gün geçtikçe Fed’in enflasyon, maksimum istihdam ve finansal istikrar hedeflerini aynı anda dengelemesinin zorlaştığının altı çiziliyor. 2008 küresel mali krizinin öncesinde yaygın olan risk alma eğilimine doğru yaşanan dönüşümün Fed’i de zor bir sınava soktuğu vurgulanıyor.

Anlaşılacağı üzere ABD açısından yeni bir finansal krizi tetiklemesi muhtemel kırılganlıklar günümüzde oldukça yoğunlaşmış durumda.

İrili, ufaklı, sistemin kalbinde ya da çevresinde yaşanan çok sayıda finansal kriz şüphesiz 1980’lerle birlikte kapitalizmin giderek daha fazla finansallaşması ile ilişkili. Kapitalizmin finansallaşması ise temelde kapitalist üretimin kârlılık sorunları yaşadığı bir dönemin ürünü. Ancak finansallaşma, finansal alanda geliştirilen yeni enstrümanlara eşlik eden daha çok sayıda iktisadi aktörün finansal süreçlere içerilmesi ve finansal şirketlerin kârlılığıyla derinleşiyor. Bu kârlılığın; sıklığı artan krizler, istikrarsız ekonomiler, artan güvencesizlik, yaşamın daha çok piyasalara bağımlı hale gelmesi ve artan bireysel ile toplumsal riskler anlamına geldiğini de unutmamak gerekir.


Yeniçağ Kıbrıs sitesinden daha fazla şey keşfedin

Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.

Leave a reply

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

Bu site istenmeyenleri azaltmak için Akismet kullanır. Yorum verilerinizin nasıl işlendiğini öğrenin.

Diğer yazıları

Vladimir Simović yazdı: Sırbistanlı öğrenciler Vučić’i nasıl yendi?

Seçim analizi: Vladimir Simović(Solidarnost üyesi, Avrupa Solu Yönetim Kurulu...

Önder Algedik yazdı: COP31’in Gizlediği

Birikim'de bu yıl yayımlanan dört yazıda aynı soruyu farklı...

Nuray Sancar yazdı: COP 31 iklim zirvesi… şaka gibi

Üç gün sonra Antalya’da genişletilmiş Expo sahasında düzenlenecek COP...

Yelda Erçandırlı yazdı: Lula, ekstraktivizm ve sol kalkınmacılığın sınırları

Luiz Inácio Lula da Silva’nın 25 Ekim 2026’da dördüncü...

Mahir Ulutaş yazdı: Ankara-Bakü hattındaki krizin yapısal dinamikleri üzerine

Ankara ve Bakü arasındaki “kardeşlik”, en çetin diplomatik krizlerinden...
4,663BeğenenlerBeğen
1,585TakipçilerTakip Et
4,267TakipçilerTakip Et
1,410AboneAbone Ol

Son eklenenler

#podcast Avrupa’nın Aranan Suçluları ve Kıbrıs’ın Kuzeyi | 15+ Dakikada Gündem

Murat Kanatlı ve karikatürist Serhan Gazioğlu; çizgilerin diliyle Kıbrıs'ın kuzeyindeki siyasi atmosferi, yaklaşan seçim tartışmalarını ve toplumun geçmişten bugüne uzanan tarihsel yüzleşmelerini canlı yayında masaya yatırdı.

Şener Elcil yazdı: Hayaller ve Gerçekler | Dreams and Realities

Geçtiğimiz hafta, Türkiye’nin ev sahipliğinde Antalya’da yapılan “Dünya İklim...

Özkan Yıkıcı yazdı: Onbeş Kasımlı Pazar gününden

Kıbrıs'ta Onbeş Kasım yakın tarihi gün dönemi ikili şekilde...

Özkan Yıkıcı yazdı: On Beş Kasım güncesinden önemli notlar ve kısa yüzleşmeler

On Beş Kasım güncesinden önemli notlar ve kısa yüzleşmeler On...

Çağla Elektrikçi yazdı: Alfa ve Kalfaları- Russell Brand

Son on yıl içerisinde erkeklik üzerine yürütülen tartışmalar giderek...

Nevzat Hami yazdı: Sandığın dışında da hayat var

Boykot, temsiliyet ve siyasi irade üzerine Seçimlere katılmak demokratik bir...

Özkan Yıkıcı yazdı: Bizim telden dolaşlama yapalım

Gerçekten, dünya ile alakalı birçok yazı yazdıktan sonra, ülkemize...

Canlı yayın

01:06:52

#video “Mış Gibi Yaparak Yaşayamam!”: Çiğdem Dürüst Kamudaki Çürümeyi Anlattı | Gündem+

Kamuda liyakat bitti mi, sistem nasıl kilitlendi? Eski üst düzey bürokrat Çiğdem Dürüst, Gündem+ yayınında kamu çarklarının neden dönmediğini ve Kıbrıs'ın kuzeyindeki idari çöküşü tüm açıklığıyla değerlendirdi.
01:02:49

#video “Güngör Yanıyor, Dağlar Yok Oluyor!”: Çevre Katliamında COP31 İkiyüzlülüğü | 15+ Dakikada Gündem

15+ Dakikada Gündem ekibi; günlerdir için için yanan Güngör Çöplüğü’nü, dağları kemiren taş ocaklarını ve sahada çevre felaketi yaşanırken uluslararası zirvelerde sergilenen "sıfır atık" şovlarını canlı yayında masaya yatırdı.
01:10:48

#video ABD Seçimlerinde Tsunami: Senato ve Kongre’deki Yeni Dengeler Neyi Değiştirecek? | Yeniçağ Güncel

Yeni ABD yönetimi ve Kongre aritmetiği dış politikayı nasıl şekillendirecek? Prof. Dr. Erol Kaymak, Yeniçağ Güncel programında ABD seçimlerinin perde arkasını, küresel dengeleri ve Kıbrıs'ın kuzeyini ilgilendiren diplomatik süreçleri ele aldı.