yazılariktibasCennet Tapınağı turu ve kırılgan uzlaşı - Kerem Gökten

Cennet Tapınağı turu ve kırılgan uzlaşı – Kerem Gökten

ABD'nin yapay zeka ve çip üstünlüğünü koruma hamlelerine karşı, Çin'in yerli tedarik zincirine odaklanan 'Çin rüyası' vizyonu, iki küresel güç arasında yeni bir 'stratejik yığınak' sürecini başlattı

Orjinal yazının kaynağıevrensel.net
Kategori:

Uluslararası sistemdeki göreli güç kaybını durdurmak isteyen ABD’nin Trump yönetiminde ekonomik ve askeri şiddet almaşığına başvurduğu bir konjonktürden geçiyoruz. Ticaret savaşlarının ikinci fazının damga vurduğu 2025’in ardından içinde bulunduğumuz yılın gündemini askeri zor belirliyor. Maduro’nun kaçırılması ve İran-ABD-İsrail Savaşı küresel güç mücadelesinin asli taraflarına yönelik analizleri bir süre için geri plana itmişti. Bitirmekte olduğumuz hafta dünyanın en önemli ikili ilişkisine, Trump-Xi görüşmesine sahne oldu. İran-ABD anlaşmasına yönelik tarafların çelişkili açıklamaları süredursun dünya metropolleri Trump’ın dokuz yıl sonra gerçekleşen Çin ziyaretine dikkat kesildiler. Dünya ekonomisi “Hürmüz arz şokunun” etkilerini iyiden iyiye hissetmeye başlarken Trump ve Xi iki ay gecikmeli de olsa bir araya geldiler. Trump’ın Çin ziyareti, İran Savaşı’nı ve amaçlanmamış sonuçlarını yönetmekte güçlükler yaşadığı bir döneme denk geldi. Xi ile görüşmeye İran’a karşı açık bir zafer elde etmeksizin yakalanan Trump’a, bir yıl önce yeniden izlemeye başladığı tarife politikasına Yüksek Mahkeme tarafından getirilen engel de eşlik ediyor. Çin tarafı ise ABD’nin Hürmüz’e yönelik ambargosunun uzamasından etkilenecek olsa da ticaret ateşkesinin önemli unsuru olan nadir elementler kartının daha önemli olduğuna inanıyor.

Geçtiğimiz ekimde gerçekleşen ticari ateşkes sonrası gerçekleşen zirve öncesinde her iki taraf da birbirlerine mesajlar verdiler. Çin, zirveden bir hafta evvel İran Dışişleri Bakanı Arakçi’yi ağırladı ve şirketlerine İran petrolüne yönelik kısıtlamalara uymama talimatı verdi. ABD ise Çin’i önde gelen terör destekçisi bir ülke ile petrol alışverişini sürdürmekle suçladı ve İran’ın askeri operasyonlarına destek sağladıkları gerekçesiyle Çin uydu şirketlerine yönelik yaptırım kararı aldı.

Zirve öncesinde görüşmelere jeopolitiğin egemen olacağı yönünde birtakım kaygılar bulunuyordu. Trump’ın kendisi için en sıcak konu başlığı olan İran için Xi’den destek isteyeceği ve bu desteği alamaması halinde ilişkilerin yeniden gerileceğinden korkuluyordu. Daha uzun geçmişe sahip bir sorun alanı olan Tayvan için tersi söz konusuydu. Tayvan’ı ülkesinin ayrılmaz parçası olarak gören Xi’nin, özellikle silah satışını sınırlama konusunda Trump’ı ikna etmeye çalışabileceği ileri sürülüyordu. Görüşmeye yönelik ilk haberler gösteriyor ki bu tür zirvelerde en sık rastlanan senaryo gerçekleşti. Ne Çin İran ve Rusya konularında kendisini bağlayıcı sözler verdi ne de Trump ülkesinin Tayvan’a yönelik yaklaşık seksen yıldır sürdürdüğü güvenlik taahhütlerinden geri adım attı. Tarafların pozisyonlarını tekrar vurguladıkları iki saati aşan görüşmede, Xi’nin Tayvan’a yönelik ikazının tonunu biraz sert bulmak mümkün. Trump, Tayvan’a yönelik soruları yanıtlamaktan kaçınarak hem Xi’nin mesajını aldığını gösterdi hem de olası gafları tevil etme hazırlığındaki Beyaz Saray bürokrasisini ve Tayvan hükümetini rahatlattı. Xi’nin Hürmüz Boğazı’nın açık kalması gerektiği ve İran’ın nükleer programına karşı olduğuna ilişkin ifadeleri görüşmeler dizisinin ilkinin hasarsız atlatıldığını gösteriyor. İki liderin bu yıl Çin’in Shenzhen kentinde düzenlenecek Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) forumunda, Miami G20 Zirvesi’nde ve Xi’nin Washington’a iadeiziyaretinde tekrar bir araya gelmesi bekleniyor.

Elimizdeki ilk ve sınırlı bilgilere karşın söylemek mümkün ki ziyaret en çok Trump’a Air Force One’da eşlik eden Elon Musk (Tesla, SpaceX), Tim Cook (Apple), Boeing CEO’su Kelly Ortberg ve uçaktaki son koltuğa Alaska’da yetişen Nvidia CEO’su Jensen Huang’a yarayacak. Özellikle Trump-Musk ilişkisinin seyri düşünüldüğünde, tüm iç çekişmelere karşın ABD sermayesinin en yüksek katma değerli temsilcilerinin başarılı bir iş seyahati fikri etrafında bir araya getirildikleri görülüyor. Yine de ticaret ateşkesinin uzayıp uzamayacağını ve gerçekleşen somut yatırım ve ticaret anlaşmalarını görebilmemiz için biraz daha zamana ihtiyaç var.

Xi’nin, Amerikan yüksek teknoloji devlerine ülkesinin kapılarını daha fazla açacağını söylemesi ve karşılıklı yarar sağlayan iş birliğinden dem vurması, iki ülke arasındaki ortak yaşam ilişkisinin tüm jeopolitik gerginliklere ve teknoloji yarışına karşın sürdüğünü bir kez daha ortaya koydu. “Reform ve dışa açıklık” ile edindiği küresel imajı her şeye karşın terk etmek istemeyen Çin’in, çip tedariki ve yapay zekâ alanında kısıtlamaların gevşeyeceğine, yüksek teknoloji yatırımlarının artacağına dair beklentileri güçleniyor. Ancak tansiyonu düşürücü tüm bu adımlara karşın büyük güç rekabetinin hız kesmeyeceği çok açık. Kendimizi jeopolitiğin cazibesinden kurtardığımızda gördüğümüz şey, güç mücadelesinin asli unsurunu ne İran ne de Tayvan’ın oluşturacağıdır. ABD’nin yapay zekâ ve yüksek nitelikli çipler alanındaki üstünlüğünü sürdürme, nadir elementler alanında kendine yeterliği sağlama girişimlerinden geri durmayacağı; Xi’nin ise “Çin rüyası” hedefleri yolunda yerli teknoloji tedarik zincirine yatırımdan vazgeçmeyeceği “stratejik yığınak” sürecini izlemeyi sürdüreceğiz.


Yeniçağ Kıbrıs sitesinden daha fazla şey keşfedin

Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.

Leave a reply

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

Bu site istenmeyenleri azaltmak için Akismet kullanır. Yorum verilerinizin nasıl işlendiğini öğrenin.

Diğer yazıları

Vladimir Simović yazdı: Sırbistanlı öğrenciler Vučić’i nasıl yendi?

Seçim analizi: Vladimir Simović(Solidarnost üyesi, Avrupa Solu Yönetim Kurulu...

Önder Algedik yazdı: COP31’in Gizlediği

Birikim'de bu yıl yayımlanan dört yazıda aynı soruyu farklı...

Nuray Sancar yazdı: COP 31 iklim zirvesi… şaka gibi

Üç gün sonra Antalya’da genişletilmiş Expo sahasında düzenlenecek COP...

Yelda Erçandırlı yazdı: Lula, ekstraktivizm ve sol kalkınmacılığın sınırları

Luiz Inácio Lula da Silva’nın 25 Ekim 2026’da dördüncü...

Mahir Ulutaş yazdı: Ankara-Bakü hattındaki krizin yapısal dinamikleri üzerine

Ankara ve Bakü arasındaki “kardeşlik”, en çetin diplomatik krizlerinden...
4,663BeğenenlerBeğen
1,585TakipçilerTakip Et
4,267TakipçilerTakip Et
1,400AboneAbone Ol

Son eklenenler

#podcast Avrupa’nın Aranan Suçluları ve Kıbrıs’ın Kuzeyi | 15+ Dakikada Gündem

Murat Kanatlı ve karikatürist Serhan Gazioğlu; çizgilerin diliyle Kıbrıs'ın kuzeyindeki siyasi atmosferi, yaklaşan seçim tartışmalarını ve toplumun geçmişten bugüne uzanan tarihsel yüzleşmelerini canlı yayında masaya yatırdı.

Şener Elcil yazdı: Hayaller ve Gerçekler | Dreams and Realities

Geçtiğimiz hafta, Türkiye’nin ev sahipliğinde Antalya’da yapılan “Dünya İklim...

Özkan Yıkıcı yazdı: Onbeş Kasımlı Pazar gününden

Kıbrıs'ta Onbeş Kasım yakın tarihi gün dönemi ikili şekilde...

Özkan Yıkıcı yazdı: On Beş Kasım güncesinden önemli notlar ve kısa yüzleşmeler

On Beş Kasım güncesinden önemli notlar ve kısa yüzleşmeler On...

Çağla Elektrikçi yazdı: Alfa ve Kalfaları- Russell Brand

Son on yıl içerisinde erkeklik üzerine yürütülen tartışmalar giderek...

Nevzat Hami yazdı: Sandığın dışında da hayat var

Boykot, temsiliyet ve siyasi irade üzerine Seçimlere katılmak demokratik bir...

Özkan Yıkıcı yazdı: Bizim telden dolaşlama yapalım

Gerçekten, dünya ile alakalı birçok yazı yazdıktan sonra, ülkemize...

Canlı yayın

01:06:52

#video “Mış Gibi Yaparak Yaşayamam!”: Çiğdem Dürüst Kamudaki Çürümeyi Anlattı | Gündem+

Kamuda liyakat bitti mi, sistem nasıl kilitlendi? Eski üst düzey bürokrat Çiğdem Dürüst, Gündem+ yayınında kamu çarklarının neden dönmediğini ve Kıbrıs'ın kuzeyindeki idari çöküşü tüm açıklığıyla değerlendirdi.
01:02:49

#video “Güngör Yanıyor, Dağlar Yok Oluyor!”: Çevre Katliamında COP31 İkiyüzlülüğü | 15+ Dakikada Gündem

15+ Dakikada Gündem ekibi; günlerdir için için yanan Güngör Çöplüğü’nü, dağları kemiren taş ocaklarını ve sahada çevre felaketi yaşanırken uluslararası zirvelerde sergilenen "sıfır atık" şovlarını canlı yayında masaya yatırdı.
01:10:48

#video ABD Seçimlerinde Tsunami: Senato ve Kongre’deki Yeni Dengeler Neyi Değiştirecek? | Yeniçağ Güncel

Yeni ABD yönetimi ve Kongre aritmetiği dış politikayı nasıl şekillendirecek? Prof. Dr. Erol Kaymak, Yeniçağ Güncel programında ABD seçimlerinin perde arkasını, küresel dengeleri ve Kıbrıs'ın kuzeyini ilgilendiren diplomatik süreçleri ele aldı.