Serdar Değirmencioğlu yazdı: Borçlanma ve militarizm eğitimi yok ediyor

Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) geçtiğimiz hafta eğitim ve borçlanma üzerine bir bilgi notu dağıttı. Bu bilgi notunda borçlanmanın olumsuz küresel etkilerinden birinin eğitime vurulan büyük darbe olduğu ortaya konuluyor.

UNESCO eğitimin herhangi bir yerde yapabilecek en güçlü yatırım olduğunu her zaman vurgular. Nitelikli eğitimin ekonomiyi güçlendirmek yanında, eşitsizlikleri azaltacağını ve toplumu güçlendireceğini de. UNESCO, nitelikli eğitimin etkisinin kuşaklar boyu sürecek kalıcı yararına özellikle dikkat çeker.

Eğitimin önemi ortada olmasına karşın, günümüzde eğitime ayrılan bütçe sürekli azalmakta. Çok sayıda devlet eğitimden çok borç ödemekle uğraşmakta. UNESCO verilerine göre, yaklaşık 6.1 milyar insanın yaşadığı 113 ülkede, eğitime ayrılan bütçe borç ödemeye ayrılan bütçeden daha az.

UNESCO bu durumun daha da kötüye gideceğini öngörüyor çünkü eğitim odaklı yardım fonları giderek azalıyor. Bir Birleşmiş Milletler (BM) kuruluşu olduğu için UNESCO, uluslararası yardımların gerekli olduğu varsayımıyla çalışıyor. Yardımların düşmekte olduğu ortada. UNESCO, 2023-2027 yılları arasında eğitime yönelik küresel yardımın yüzde 30 oranında düşebileceğini öngörüyor. Kalkınma odaklı yardımlar içinde eğitime ayrılan pay son yirmi yılın en düşük düzeyinde.

Düşük ve alt-orta gelirli olarak sınıflanan ülkeler, yıllık 97 milyar ABD doları tutarında eğitim finansmanı açığıyla karşı karşıyalar. Eğitime ayrılması gereken bütçenin baş düşmanlarından biri militarizm. 2025 yılında dünya çapında silahlara ayrılan bütçe inanılmaz düzeyde yüksekti. UNESCO, bir yıl boyunca eğitim odaklı yardımlara ayırılan toplam tutarın bir buçuk gün ya da 37 saatlik askeri harcamaya denk düştüğüne dikkat çekiyor.

Öte yandan eğitim, dış borç yükümlülüklerinin getirdiği yük altında eziliyor. Dünyadaki birçok devlet büyük dış borç yükünü gerekçe göstererek okullara ve öğrenim süreçlerine yatırım yapmaktan kaçınıyor. Uzun vadeli kamu yatırımlarına dayanan eğitim sistemleri sistematik olarak zayıf düşürülüyor. Eğitime ayrılan bütçenin kısılması, kaçınılmaz olarak ekonomiyi ve sürdürülebilir kalkınmayı zayıflatıyor.

UNESCO, uluslararası yardımların sürekli azaldığı bir dönemde dış borç yükünün azaltılmasının çok büyük yararı olacağını vurguluyor. UNESCO’nun önerdiği çözüm, ülkelerin dış borç yükümlülüklerinin bir bölümünün eğitim odaklı yatırımlara dönüştürülmesi. Buna, “borç-eğitim takası” adı veriliyor. 

Bilgi notunda birkaç başarılı örnek var. Fransa-Fildişi Sahili takas anlaşması sayesinde Fildişi Sahili’nde 30’dan fazla okul inşası için kaynak sağlandı. Almanya-Mısır arasındaki 29 milyon avroluk borç takasıyla, Mısır’da okul beslenme programları ve temel hizmetlere erişimin sağlanması için kaynak yaratıldı. Peru’da 20 milyon ABD doları tutarındaki borç takas edildi ve eğitim yatırımlarına aktarıldı.

UNESCO bir BM kuruluşu olarak hükümetlerin iyi kararlar alacağı, uluslararası yardımların iyi niyetli olduğu gibi varsayımlara dayalı olarak öneriler üretiyor. Yine de, UNESCO’nun bilgi notunda eğitime kaynak ayrılmasının bir siyasi öncelik meselesi olduğu özellikle vurgulanıyor. Okullara ve öğrenime yapılan her yatırım, hangi ülkede olursa olsun, sürdürülebilir kalkınma ve refah için yapabilecek en etkili yatırım.