Tayland Kamboçya, önce çatıştılar, sonra ateşkese geçtiler – Özkan Yıkıcı

Oldukça kabarık haber listeleri var. birçok sorun, savaş olsa da gündemleşmeme gibi gerçekle de karşılaşırız. Sudandan öteki Asya Afrika ülke sorunları genelikle fazla öne çıkarılmaz. Ama, geçen haftadan beri iki ülke arasında çatışma bilgileri geliyor. Üstelik medyalarda da yer buluyor. Fazla yorum olmasa da örneğin birçok kanalda Suriyedeki alevi katliyamından daha fazla yer bulduğu da kesin.

Çatışma haberleri günlerce sürdü. Derken, ateşkes sesleri Malezyadan yükseldi. Bunaltan ek bilgi ise biraz düşündürücü. Ateşkesi Trumpun her ülke liderine açtığı telefon sonrası yapılan toplantıyla oluştuğu ekleniyordu. Salt tekil haberle olmazsanız, birkaç örneği de yakın günlerde yakalarsanız, benim nedemek istediğimi anlarsınız.

Örneğin Pakistan Hindistan çatışmalarında nükler silah acabası da oluyordu. Yine ansızın Trumpun girişimi ile ateşkes ilan edildiği anlaşıldı. Başka bir örnek de D. Kongodan geldi: Amerikan liderinin girişimleri ile Kongo, Ruanda arasında anlaşma olduğu, Amerikada bunun açıklanması da sürpriz olmadığı belirtildi. Her girişim sonrası, başka bir olay da eklendi. Trumpun barış severliği ile Nobel  Barış ödülüne aday gösterilmesi kamuoyu yaratılmaya da uğraşılıyor. Tam da bu girdapta dolaşırken de bu defa önce çatışma ve sonra Trumpun telefonuyla ilan edilen ateşkes. Biraz miğde bunaltısı yaratmaya aday değilmi:

*****

Geçen hafta ansızın Taylant ile Kanboçya arasında çatışma haberleri geldi. Ben konuya duyarlılaşrken, benim yetmişler sürecime dek yolculuk yaptım. Konu fazla uzamadı. Şimdilik adı ateşkes dendi. Üstelik işin içine Amerika da girdi. Bu konuda en şrahatsız olması gereken Çin. Çünkü kendinin güçlü olduğu alanlarda konu gelişti. Politik kartı da Amerika kulandı..

Bu çatışmanın önemli genel gerçekleri vardır. Taylant ve Kanboçya sömürge ülelerdi. Klasik sömürgecilikten yeni sömürgeciliğe geçerken, sınırları Fransa tarafından belirlendi. Bu koşul her an kriz üretmeğe hazır hal demekti. Bir başka nokta da ayrışmada Kamboçya Çin alanında >Taylant ise batı emperyalist boktaydı.

Soğuk savaşın bitmesiyle dağılan bloklaşma yeniden eski sorunları da hortlatı. Geçmişte kalmış gibi konular yeniden sorun olarak gündemleşti. Taylant Kanboçya da bu alanlardan birisiydi. Hele de iki olgu da tetikledi. B.M. tarafından kültür alanında bir tapınağın uluslarası koruma kuralına konulması, var olan sınır ihlallerini de yeniden artırdı. Kanboçyaya göre daha kutsal olan ama yeri tartışmalı haldeki sınırda oluşu, üstüne önemli tarihi miras etiketi konulması, yeniden sömürgecilikten kalan sınır harita boyutu çatışma alanına dek geldi.

İkinci nokta ise hem Kanboçyada hem de Taylant da yönetim krizi var. yeni liderler tam denetimi sağlayamadı. Taylanta ayrıca yayılan videyo sonucu başbakanın da sandalyesi salandı. Kanboçyada ise babadan oğula devirde, oğul hala kontrolü tam sağlayamadı.

***

Yukardaki notları verirken, yakın tarihe dokunmadan olmaz. Ozaman hep bir eksiklik olacaktır. Yetmişler yılında Kanboçya Amerikan işkaline uğradı. Verilen mücadele ile Amerika kovuldu. Ozaman dünya Çin Hindi bölgesinde dominyo taşları stratejisinden söz ediyordu. Viyetnam, Kanboçya ile Laos sol eksene eklendi. Üstelik Amerikanın da kovulması oluyordu. Ağır bedeler verildi. Herkes artık dominyo taş bakşına göre sıra Taylantda idi. Zaten Taylanta da güçlü sosyalist örgütlenme vardı.

Burada kırılma sol eksende oluştu. Çin Sovviyetler ayrışmasının keskinleşmesi ile bir anda Çin Hindinde öne çıktı. VViyetnam Kanboçya savaşı oluşan dinamiği kırdı. Sonuçta Taylanta sol yönetim olasılığı beklenirken, birden solcu gerillalar ormanlardan çıkıp teslim oldular. Çinin üçüncü dünya stratejisi bir anda Sovyet karşıtlığı da olunca, durum banbaşka sonuca ulaştı.

****

Görüldüğü gibi, gelişmeler birkaç sonuçla açıklanamaz. Üstelik tarihi biriken konular, yeri geldiğinde ya taraflar veya bölgedeki nifus mücadele yapan devletler tarafından kaşınır. Taylant Kanboçya sömürgesel çizilen sınırlar nedeniyle her an kulanılmaya hazır esruman gibidir. Bölgede hegemonya kurmak isteyenler için de bulunmaz hint kumaşııdır. Hele yönetimlerde de yetersixzlik veya kriz varsa, ozaman ateşe verilecek saman gibi orada hazır duruyor. Açıklamalar ve kulanım ise olayın gidişatı bakıından ipuçları da veriyor. Öyle ki Trumpu barışı yapan ve ülkeleri de kendi çıkarları iöiçin savaşan yapılar olarak mevzileştiririz. Konular ise ihtiyaç duyuldukça kulanılır. Değişim ise alternatif seçenekle ancak oluşur.