iktibasKavel AlpaslanKafa ve kolun birliği: Politeknik eğitimle ‘yeni insan’ yaratmak - Kavel Alpaslan

Kafa ve kolun birliği: Politeknik eğitimle ‘yeni insan’ yaratmak – Kavel Alpaslan

Orjinal yazının kaynağıevrensel.net

“Mutlu, parlak, aydınlık bir gelecekte yaşamak için kafanızla ve ellerinizle nasıl çalışacağınızı öğrenmelisiniz”

-N. Krupskaya

Uzaya çıkan insan Yuri Gagarin’in hikayesini okuduğunuzda gözünüz birçok dikkat çekici ayrıntıya takılacaktır. Biyografisini değerlendirirken taraflı-tarafsız herkesin aklına ilk olarak “Soyvetlerin nasıl sıradan bir insandan kahraman yarattığı” düşüncesi şekillenecektir. Köylü bir ailede dünyaya gelen Gagarin, Sovyetlerin kurduğu sistem sayesinde yeteneklerini ve hayatta gönül verdiği ilgi alanlarını öne çıkartabilmiş ve nihayetinde daha önce hiçbir insanın dokunamadığı kapıları açarak uzaya yolculuk etmiştir.

İnsanın tüylerini diken diken eden bir gerçek bu. Fakat Gagarin bir istisna değil. Bunu anlamak için Sovyetler Birliği’nin mesleki eğitim sistemine bakmak gerekiyor.

Teori ile pratiğin Marksist bir perspektifle ele alındığı ‘politeknik’ yani ‘çok yönlü teknik ve beceri’ adı verilen eğitim sistemi Sovyet müfredatının çekirdeğidir. Örneğin Gagarin’in havacılığa adım atmadan önce Moskova yakınlarındaki bir çelik fabrikasında dökümcülük eğitimi aldığını biliyor muydunuz?

İlk bakışta Sovyet eğitim sistemindeki teknik-teorik temel, günümüzde alışkın olduğumuz ‘meslek okullarını’ andırıyor. Oysa köklerini Marksist teoriden alan politeknikle sermayenin ucuz emek sömürüsüne dayalı meslek okulları arasında dağlar kadar fark var. 

Makineden insana

Politeknik eğitim sistemi, dünyada ilk kez Sovyetler Birliği’nde inşa edilmeye çalışılsa da kökleri Marksizmin ta kendisine gidiyor.

Sınıflı toplumlarda sadece varlıklı kesimler nitelikli eğitimden faydalandığı için, kaçınılmaz olarak eğitim modeli de egemen sınıfın perspektifiyle tasarlanır. Bilimsel sosyalizmin kurucuları Karl Marx ve Friedrich Engels tarafından temellendirilen politeknik eğitim, 19. yüzyılın tek boyutlu eğitim sistemine karşı bir alternatif olarak ortaya çıkar.

Kapitalist üretim biçiminde bir işçinin anlamı makine parçası kadardır. İşçinin sadece belirli yeteneklerini geliştirmesine olanak tanınırken diğer yetenekleri ‘gereksiz’ görülerek köreltilir. Bireylerden tek bir çalışma istendiğinden, onların bedensel, düşünsel ve duygusal yönleri tek yanlı olarak geliştirilir.

Politeknik eğitim, diyalektik materyalizmin eğitime uygulanmasıdır. Politeknik eğitim anlayışında bedensel iş-zihinsel iş farkı ortadan kalkar. Çalıştıran-çalışan ayrımı yoktur. Birey hem teorik hem pratik alanlarda eğitimlerini tamamlar. Bu sayede bireylerin yaptıkları işe ve ürettikleri ürüne yabancılaşması en aza indirgenir.

Sorgulayan işçiyi yetiştirmek

Ekim Devrimi’yle birlikte ilk kez politeknik eğitim modeli sahada karşılık bulur. Üretim araçlarının kolektif mülkiyetiyle sosyalist bir toplum ve ‘yeni insan’ yaratma coşkusuyla başlayan Sovyet deneyiminde ücretsiz, ana dilinde ve bilimsel eğitim herkes için bir hak olarak tanınır.

Bu göz kamaştırıcı yenilikler içerisinde kendini pek göstermese de eski eğitim sisteminin omurgası Sovyet pedagoglar tarafından sökülerek yerine politeknik yerleştirilir.

Okullarda bilginin hareket noktasının pratik çalışmalar ve üretim olması amaçlanır. Teori ile pratik arasında kurulan bu köprünün harcı bireye kazandırılmak istenen sorgulama alışkanlığıdır. Bu sayede toplumun herhangi bir alanında çalışan kişi, işine bütünlüklü yaklaşabilecektir.

Genel çizgileri ile ifade etmek gerekirse,

•        İlkokul çağına gelmiş öğrencilere, daha sonraki kuramsal ve pratik yöndeki üretim çalışmalarına hazırlayacak biçimde el işi dersleri verilmektedir.

•        Ortaokul boyunca bütün öğrenciler, teknik resim gibi üretim içinde oldukça önemli bir yer tutan bilgileri almaktadırlar.

•        Öğrenciler ilk ve orta öğrenimde atölye ve üretim işlerinde pratik çalışmalar yapmakta, her öğrenim yılı sonunda endüstriyel ve tarımsal işletmelerde yapılan çalışmalarla üretim içi deney kazanmaktadırlar.

•       Ders programları her bölgenin yerel şartlarına göre hazırlanmakta, bunlar sık sık kontrol edilerek genel ilkelerle çelişki doğmaması sağlanmaktadır. 

Politeknik neden meslek okulu değil?

Burada önemli bir parantez açarak üretimin ve pratiğin ön plana çıkmasının bir eğitim sistemini ‘Meslek okullarına indirgemediğini’ vurgulamalıyız. Politeknik eğitimin Sovyetler Birliği’nde şekillenmesine öncülük eden pedagoglardan Nadejda Krupskaya, kapitalist meslek okullarıyla aralarındaki farkı “Okul, gençlere elle veya makine ile eğirme veya dokumayı öğretmeyecek; ancak bir imalathanede çalışırken bilmeleri gereken birçok şeyi öğretecektir” sözleriyle açıklıyor ve bir örnek gösteriyor:

 “İlk olarak öğrenciye, tekstil endüstrisinin dünya ve ülkemiz ekonomisindeki oynadığı rol tanıtılacaktır. Bu, ona tekstil endüstrimizin nasıl geliştiğini gösterecektir. Tekstil merkezlerimizin nerelerde olduğunu öğrenecektir vb. Sonra imalatta hangi ham maddenin kullanıldığını öğrenecektir. Öğrenciye ham maddelerin özellikleri ve yetiştirilişinin ve depolanmasının geliştirilmiş yöntemleri tanıtılacaktır. O, üretimin çeşitli dalları ve gerekli uzmanlıklarla üretimi ve onun atölyelerinin bilgisini alacaktır. Makinelerin nasıl kurulduğunu, bu makinelerin planlarının nasıl çizildiğini, tekstil üretiminin nasıl geliştiğini ve hangi geliştirmelerin etkili olabileceğini öğrenecektir. (…) Okul ona, zorunlu ve sağlıklı çalışma koşullarını yaratmayı öğretecek, emeğin korunmasının ve herhangi bir işletmede özellikle tekstil üretiminde endüstriyel güvenliğin temellerini tanıtacaktır. Son olarak, fabrika yetiştirme okulu onlara, yurttaki ve dünyadaki sendika hareketinin tarihini öğretecek ve işçilerin, özellikle tekstil işçilerinin, dünya çapında yürüttükleri savaşımı anlatacaktır. Bütün bunlar öğrenciye, yarın gereksizliği ispatlanabilecek dar bir meslek vermiyor, tersine geniş politeknik eğitim; fabrikaya deneyimsiz bir yardımcı ve engelleyici bir işçi olarak değil, olgun ve usta bir işçi olması için gereken çalışma alışkanlığını veriyor.” 

Miras ve bugün

İşte bu yüzden politeknik eğitim modeli ‘güvencesiz ucuz emek sömürüsü’ ya da ‘sermaye çarklarında sömürülecek işçiler yaratma’ projesi değildir. Pratiğin deneyimlendiği alanlar bizzat devletin politeknik eğitim için altyapısını hazırladığı, kârı değil eğitimi ve iş güvenliğini önceleyen yerlerdir.

Sovyetler Birliği’nde politeknik eğitimin temelleri ta 1920’lerde atılır. Bu tarih çağının çok ötesinde devrimci bir metin olan Moskova Çocuk Hakları Bildirgesi’nin kaleme alındığı tarihin hemen sonrasıdır. Fakat düşük okur yazarlık oranları, savaşlar, tarıma dayalı ekonomi ve Çarlık Rusya’sının enkazı nedeniyle ancak 1950’lerden itibaren sistem yerine oturmaya başlar. Sonrasında diğer sosyalist ülkelerde de benzer bir model uygulanmaya çalışılır.

Tüm bu zorluklar nedeniyle ideal biçime ulaştığı söylenemez. Yine de bugünden çok daha geniş ufuk ve yaşanmış bir pratik sunarak büyük bir atılım olarak tarihe geçer.

O nedenle politeknik eğitimin gücünü aldığı damarlara yaklaşmaya hiç olmadığımız kadar ihtiyacımız var. Gagarin’in hikayesi bize gösterdi ki, enginlere uzanan yol, tesadüfler ve kurnazlıklarla değil; köy evinden ya da işçi ailesinden gelen her gence, yeteneklerini sivriltip kafası ve elleriyle çalışmayı öğreten bir sistemin yarattığı olanaklarla döşenmişti.


Yeniçağ Kıbrıs sitesinden daha fazla şey keşfedin

Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.

Leave a reply

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

Bu site istenmeyenleri azaltmak için Akismet kullanır. Yorum verilerinizin nasıl işlendiğini öğrenin.

Diğer yazıları

Kavel Alpaslan yazdı: Ekim Devrimi 109 yaşında: Sovyetlerin başardığı ‘ilkler’

“(...) Ve şehirlerin bahtı bir şafak vakti değişmiş oldu....

Kavel Alpaslan yazdı: ABD’liler emekli olmak için Vietnam’a gidiyor: Gerekçe ucuz sağlık

Vietnam, ABD’liler için uzun yıllar ‘savaş hezimetiyle’ anıldı. Şimdiyse...

Kavel Alpaslan yazdı: Mostar’ın sınıfsal fay hatları

Bosna dendiğinde aklımıza başkent Saraybosna’dan önce Mostar’ın meşhur köprüsü...

Kavel Alpaslan yazdı: Komünizm bitti de antikomünizm bitmedi mi?

Geçtiğimiz hafta ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ‘aşırı-solu’ güncel...

Kavel Alpaslan yazdı: ‘Aşçı, köfteleri tazele! Ülkemizi NATO’ya kötü göstereceksin!’

Normal şartlarda Ankara, bürokrasi trafiğine alışkın bir kent. Hatta...
4,663BeğenenlerBeğen
1,585TakipçilerTakip Et
4,267TakipçilerTakip Et
1,410AboneAbone Ol

Son eklenenler

#podcast Avrupa’nın Aranan Suçluları ve Kıbrıs’ın Kuzeyi | 15+ Dakikada Gündem

Murat Kanatlı ve karikatürist Serhan Gazioğlu; çizgilerin diliyle Kıbrıs'ın kuzeyindeki siyasi atmosferi, yaklaşan seçim tartışmalarını ve toplumun geçmişten bugüne uzanan tarihsel yüzleşmelerini canlı yayında masaya yatırdı.

Şener Elcil yazdı: Hayaller ve Gerçekler | Dreams and Realities

Geçtiğimiz hafta, Türkiye’nin ev sahipliğinde Antalya’da yapılan “Dünya İklim...

Özkan Yıkıcı yazdı: Onbeş Kasımlı Pazar gününden

Kıbrıs'ta Onbeş Kasım yakın tarihi gün dönemi ikili şekilde...

Özkan Yıkıcı yazdı: On Beş Kasım güncesinden önemli notlar ve kısa yüzleşmeler

On Beş Kasım güncesinden önemli notlar ve kısa yüzleşmeler On...

Çağla Elektrikçi yazdı: Alfa ve Kalfaları- Russell Brand

Son on yıl içerisinde erkeklik üzerine yürütülen tartışmalar giderek...

Nevzat Hami yazdı: Sandığın dışında da hayat var

Boykot, temsiliyet ve siyasi irade üzerine Seçimlere katılmak demokratik bir...

Özkan Yıkıcı yazdı: Bizim telden dolaşlama yapalım

Gerçekten, dünya ile alakalı birçok yazı yazdıktan sonra, ülkemize...

Canlı yayın

01:06:52

#video “Mış Gibi Yaparak Yaşayamam!”: Çiğdem Dürüst Kamudaki Çürümeyi Anlattı | Gündem+

Kamuda liyakat bitti mi, sistem nasıl kilitlendi? Eski üst düzey bürokrat Çiğdem Dürüst, Gündem+ yayınında kamu çarklarının neden dönmediğini ve Kıbrıs'ın kuzeyindeki idari çöküşü tüm açıklığıyla değerlendirdi.
01:02:49

#video “Güngör Yanıyor, Dağlar Yok Oluyor!”: Çevre Katliamında COP31 İkiyüzlülüğü | 15+ Dakikada Gündem

15+ Dakikada Gündem ekibi; günlerdir için için yanan Güngör Çöplüğü’nü, dağları kemiren taş ocaklarını ve sahada çevre felaketi yaşanırken uluslararası zirvelerde sergilenen "sıfır atık" şovlarını canlı yayında masaya yatırdı.
01:10:48

#video ABD Seçimlerinde Tsunami: Senato ve Kongre’deki Yeni Dengeler Neyi Değiştirecek? | Yeniçağ Güncel

Yeni ABD yönetimi ve Kongre aritmetiği dış politikayı nasıl şekillendirecek? Prof. Dr. Erol Kaymak, Yeniçağ Güncel programında ABD seçimlerinin perde arkasını, küresel dengeleri ve Kıbrıs'ın kuzeyini ilgilendiren diplomatik süreçleri ele aldı.