Kavel Alpaslan yazdı: ABD’liler emekli olmak için Vietnam’a gidiyor: Gerekçe ucuz sağlık

Vietnam, ABD’liler için uzun yıllar ‘savaş hezimetiyle’ anıldı. Şimdiyse Vietnam denince akıllarına ‘emeklilik fırsatı’ geliyor. Ülkedeki uygun fiyatlı sağlık hizmetleri ve barınma imkanları pek çok ABD’linin yaşlanmak için Vietnam’ı tercih etmesine neden oluyor.

John Rockhold bu kişilerden biri. Hatta ‘emekli göçünün’ belki de en eski örneği. Vietnam’a 1992 yılında taşınan Rockhold, daha önce de ülke topraklarına adım atmıştı ama ‘işgal’ gibi çok daha farklı bir amaçla… ABD’nin 1970’lerde Vietnam’da yürüttüğü kanlı savaşta astsubay olarak görev aldı. Komünist Viet-Kong savaşçılarına yenilen ABD ordusunun beyaz bayrak çekip ülkeyi terk etmesiyle birlikte gazi ünvanını alan Rockhold da onlardan biriydi.

Öncelik sağlık hizmetleri

1990’larda ABD ile Vietnam arasındaki ilişkilerin normalleşmesiyle birlikte Rockhold, Vietnam’a geri döndü. Bu kez bambaşka nedenleri vardı: Uygun konut fiyatları, sağlık hizmetleri ve yükselen yaşam standartları. Vietnam’da evlendi, çocuk sahibi oldu, hayat kurdu. Hatta 2009’daki düğününe ABD’den gelen annesi bir daha geri dönmedi ve 94 yaşında Vietnam’da hayatını kaybetti.

Los Angeles Times’ta yer alan habere göre Rockhold’un çocuklarının doğum masrafları ABD’deki hastanelere kıyasla çok daha uyguna geldi. Nehir kenarında satın aldıkları ev de öyle. ABD’de herkesi kapsayan bir kamu sağlık sistemi bulunmadığı gibi, özel hastanelerde tedavi imkanları son derece masraflı. Bu da özellikle yaşlıların emeklilik yıllarında sağlık harcamalarının ciddi bir yük oluşturması anlamına geliyor.

Örnek vermek gerekirse, ABD’de tek bir muayene yüzlerce doları bulabilirken Vietnam’daki özel sağlık kuruluşları aynı hizmeti 30-60 dolar arasında sunuyor. Özel sağlık sigortası ise Vietnam’da aylık ortalama 60 dolar civarında. Bu rakamlar, ABD’deki ek sigorta primlerinin oldukça altında. Genel yaşam maliyetlerinde de aynı fark geçerli: Vietnam’da yaşam maliyeti ABD’ye kıyasla yaklaşık yüzde 70-75 oranında daha düşük.

Bir ‘expat’ hikayesi

Bugün Vietnam’da kaç ABD’li emeklinin yaşadığı bilinmiyor. Kimileri turist vizesiyle gelirken kimileri evlilik gibi yollarla uzun vadeli hayat planları kuruyor. Vietnam, Rockhold gibi Amerikalı emeklileri çekmek için vize kurallarını gevşetti. Bugün, ABD’li emeklilerin Vietnam’da kuracağı yaşlılık hayatını organize eden birçok aracı şirket bulunuyor.

Rockhold tekil bir hikayeyi temsil etmiyor. Hem ‘emekli göçü’ Vietnam’la sınırlı değil. Kamboçya, Endonezya, Tayland gibi pek çok Güneydoğu Asya ülkesi uygun fiyatlar ve eğlence-turizm sektörü nedeniyle birikimi bulunan ABD’li ve Avrupalı yaşlıların dikkatini çekiyor. Tabii bu kişiler ‘göçmen’ ya da ‘mülteci’ yerine fiilen aynı kümeye giriyor olmalarına rağmen ‘expat’ gibi daha havalı bir isimle anılıyor. İngilizcede ‘yurt dışında yaşayan kişileri’ tariflemek için kullanılan ‘expat’ ifadesiyle emeklilikte ya da uzaktan çalışarak görece daha ucuz ülkelerde yaşamayı tercih eden kesimler kastediliyor. Bazı hükümetler dışarıdan getirecekleri para nedeniyle expatlara kapı aralıyor. Gittikleri yerin geldikleri yere oranla ekonomik açıdan ‘geri’ yönleri olduğu için expatlar birtakım ayrıcalıklara sahip oluyorlar.

Fakat bu durum yerel halklar için sorun doğurabiliyor. Sadece Asya’da değil, Avrupa’da da bunun örneklerine rastlamak mümkün: Portekiz ve İspanya gibi ülkeler Kuzey Avrupalı expatların ‘işgali’ altında. Barselona ve Lizbon gibi kentlerde hayat pahalılığı expatlarla birlikte artıyor. Bu kentlerde kiralar son beş yılda ortalama yüzde 40 oranında yükseldi. Bugün Barcelona’da yaşayan her 10 kişiden 1’i expat olarak değerlendirilirken, Lizbon’da bu oranın yüzde 20’leri geçtiği belirtiliyor.

Tarihin çemberi

ABD’den Vietnam’a yönelik emeklilik göçünü bu akının bir parçası olarak görebiliriz. Fakat iki ülkenin Rockhold’un hayatında vücut bulan geçmişi bize expatlıktan fazlasını anlatıyor. Komünizm ‘tehdidi’ nedeniyle Vietnam’a giren ABD, 1965-1973 yılları arasında tahminen 2 milyon Vietnamlıyı öldürdü. Napalm bombalarıyla yakılan köylerin ve ormanların ardında hesabını vermediği savaş suçları bıraktı ve mağlubiyeti kabul edip geri çekildi.

Vietnam bu süre içerisinde sosyalist bir ülke olarak yeniden inşa edilse de 1990’lardan itibaren yapılan reformlar serbest pazara ve emek sömürüsüne kapı araladı. Tüm bu tahribata rağmen bugün sunduğu görece uygun sağlık ve yaşam koşulları nedeniyle ABD’liler Vietnam’a akın ediyor. Tehdidin kırıntısından beslenmek için gerçekleşen bu göç, tarihin helezonik çemberini anlamlandırmamızı kolaylaştırıyor…