Özkan Yıkıcı yazdı: On Beş Kasım güncesinden önemli notlar ve kısa yüzleşmeler

On Beş Kasım güncesinden önemli notlar ve kısa yüzleşmeler

On Beş Kasım günü değişik hatta aynı anda yaşanan önemli tarihî gelişmelere tanıklık yaptı. K. Kıbrıs’taki siyasal sıçrama, sürgünde Filistin Devleti ve Köfünye olayları bunlardan birkaçıdır. Daha birçok önemli yıldönümü var. Fakat hepsini kısa makalemde ele almak mümkün değildir. Sadece üçüne dokunacağım.

******

On Beş Kasım kendince iki ilan yıldönümü. Filistinliler sürgünde Arafat başkanlığında sürgünde devlet ilan ediyorlardı. K. Kıbrıs’ta ise Türkiye kontrol ettiği coğrafyada kendince “bağımsız devlet” ilan ediliyordu. Günümüze gelinceye dek 1983 yılındaki siyasal sıçrayış üzerinden epey zaman geçti. Ne denirse densin, gelinen koşul ile artık ufak da olsa önemli yüzleşme yapmak kolaydır. Tabii ki siyasal sansür, tabulaştırılan düşünce nedeniyle de bunların kolay kolay yapılamayacağıdır.

Örnek: 1983 yılında sürgünde Filistin konusu genişletildi. Giderek sürgündeki devlet şekliyle ilan edildi. İlk başlarda yaşanan Filistin dramı nedeniyle de birçok ülke tanıdıklarını açıkladı. Aradan epey zaman geçti. Oslo ile başlayıp Washington’da Clinton başkanlığında gerçekleşen anlaşma yine de ilerleme değil, Filistin için koşullarda gerileme devam ediyordu. Öyle ki işgal altı topraklarına devlet yapısı taşınsa da bir gerçekle çarpıp adeta günümüzde efsanesi okunmuyor. Yine de adı Filistin Devleti olarak hâlâ tanınıyor.

Sürgündeki bilinen ve siyasal duruşlarıyla yakınlığı yapan Filistin Devleti işgal altı topraklarına gelince adeta koşulların da duvarında etkisizleşti. Liderleri hapishane şeklindeki tutuklulukla öldü. Ölümü hâlâ tartışılıyor Arafat’ın. Ama günümüzde adı olsa da işgal gerçeği ilhaklaşma ile taşlanırken, artık bırakın devletin niteliğini, Filistin sorunu dahi dünya politik denkleminde artık ön sıralarda değildir. Sürgünden işgal altına geçiş ve örgütlenmedeki gerilemeler, sonuçta günümüz gerçeğine gelindi.

****

Kıbrıs tarihsel ve özellikle ellilerin ortasından itibaren paradoksal çizgiyle gelişiyordu. İlgili zamandan itibaren konulan yeniden sömürgeleştirme politikasına uygun hamleler oluyordu. Buna karşılık da siyasal güncede bambaşka havayla sanki kendilerin dolaştığı politik anlaşmalı diplomasi dans ediyordu. Açıkça adanın parçalanması ve bu müdahalelere en son elli beş yılında İngiltere’nin direkt etkin şekilde Türkiye’yi de katarak sıçrama yapıldı. Birçok görüşme ve anlaşma yapıldı. B.M. kararı da alındı. Fakat hayat pratikte geçiyordu. Nitekim özellikle Küba Devrimi sonrası Amerika’da oluşan sol paranoyanın da direkt yansıyışı hemen masada gerçekleştirildi. Garantörlü devlet şekliyle, açıkça dış müdahalelerle sistemin genişletilmesi sağlandı. Öyle ki anlaşma uygulanırken dahi içerikten çok politik sömürgeleşme stratejisinin devamı için yapıldı. En net örneği 1974 Türkiye müdahalesi ile dayatılan garantörlük çelişkisidir. Adanın toprak bütünlüğü ve nizamın geri getirilmesi değil, resmen ikiye fiilen ayrılma anlaşmaları peş peşe geldi. Pratikte de nüfus değiştirmelerle sağlandı.

On Beş Kasım’a gelirken de aynı ikilem yaşandı. 1979’da Denktaş-Kipriyanu imzalı ilkeler yayınlandı. Federasyondan tutun Maraş’ın eski sahiplerine verilme ayrıcalıkları vardı. Fakat aynı rüzgâr esilirken, öte yandan kasırga sesi daha sert geliyordu. 1980 yılında Kuzey Kıbrıs’ta bağımsızlık tartışmalarını Denktaş başlattı. Bu dönemde Halk-Der’lerden bazıları ve Devrimci grubu son bülteninde konuyla alakalı uyarılar yayınladı. Amacın bağımsızlık değil, daha da Türkiye’ye bağımlılık hâli olduğunu anlattılar.

Özellikle 1981 seçimi işleri hızlandırdı. Çalınan Ziya Rızkı’nın seçimi ile genişlemeye başlayan sol muhalif dalgayı durdurmak gerekirdi. Denktaş hem zorlandığı ve itirazın engellenmesiyle kazandığı seçim, aynı zamanda son seçim idi. Yeniden seçilmesi için anayasa değişimine ihtiyaç vardı. Buna benzer ikilemler sonucu Kuzey Kıbrıs’ta adına bağımsız ama daha da Türkiyeleşme siyasal hamlesi hızla yakına çekildi.

Sonuçta On Beş Kasım, Denktaş’ın çağırdığı yemek sonrası, vekillere şu veya bu şekilde ilana imza atmalarını sağladı. Hem de saray gecesi öncesi günde iki parti “TKP CTP vekillerinin” dağıttıkları bildiriyle karşı olduklarını açıklamalarına rağmen.

Aradan seneler geçti. Bildik ama çoğunu ya hafızadan silip veya başka istenen gözle kabullenerek günümüze geldik. Artık Denktaş’ın dahi siyasal manevra politik alanı yok. Teslimiyet talimatlaşıp adeta kıskaca alındı. Nüfusun yapısı, ekonominin geldiği yer ve politik sınırlama cenderesi iyice daraldı. Ama ganimet tipinden yasadışı hareketlere dayalı da bir işbirlikçi güdük burjuvamız da oluştu. Teslim olarak rant sağlamanın kurumsallaşmasını direkt gördük.

****

Köfünye olayı da önemli. 1967 yılında sonuçta Köfünye ve Ayttotoro veya daha da Türkçeleşen isimleri ile Geçitkale ve Boğaziçi saldırılarıyla yaşandı. Provokasyonla başlayan, papazlara karşı o dönemin lakabı ile sancaktar Çetin’in yaptıkları sonrası Rum Millî Muhafızları bu köylere saldırdılar. Sonuçta iki olay da Kıbrıs’ta sıçrama ve dönüşümler yarattı.

Makarios-Grivas gelişmesi artık giderilmez hâle gelip Grivas adadan uzaklaştırıldı. Uygulanan Kıbrıs Türk bölgelerindeki abluka da kaldırılıp yollar açıldı. Sadece birkaçında önemli kriz kalıyordu. Dillirga-Erenköy yolu açılmadı, Lefkoşa-Girne yolu ise B.M. güçleri kontrolünde geçiş vardı.

***

Kısaca On Beş Kasım, Filistin ve Kıbrıs için açıkçası emperyalist planların adeta sıçrama tahtasında oluştu. Gösterilen amaç ile gelinen sonuçlar bambaşka mesaj veriyor. Bağımsızlık simgesi hâlâ tartışılırdır. Ama Filistin hakları veya Kuzey’in bağımsız olma gerçekleri gerçekleşmedi. Sömürgeleşme ve ilhaklaşma politikalarının yer aldığı dönemle günümüze taşındı. Bunlar yakın tarihin doğru bilinmesinin önemini açıklıyor. Öyle açıklıyor ki hafıza kaybı veya bilmemekle başlayıp resmî görüş tutsağı olmak, yine de gerçeklerin olmadığını ne yazık kanıtlayamaz.