Özkan Yıkıcı yazdı: Kapı açmaktan uçak mesajına

Guterres’in son haftalarında artan ısrarı vardı. Giderayak, sekreterlik döneminde açık diplomasi yürüttüğü Kıbrıs sorununda ufak da olsa bir adım atma direnci vardı. Net olan, temsilcisi ama bizdeki hastalık dereceli kaçış isteği ile “kişisel temsilcisi” Holguin son anda artık yumuşatıcı değil, daha da net ifadeli rapor açıklayacağı tehdidini de açıkladı. Sadece iki lider değil, bu defa hem Ankara’ya gidiyor hem de Lefkoşa’daki Ankara’nın elçisini ziyaret edip bir şeyler anlatıyor. Bunlar net bilinmese de herkese göre yoruma taktırıldı. Bu arada Türkiye Dışişleri Bakanı Fidan da adaya gelir. Başta Tufan olmak üzere birkaç kesimle görüşür. Burada açıklama gelmese de Ankara’ya gidince bakla ağzından kaçar: “İki devletli yan yana” ifadeleri dökülür.

Kısa zamanlı bu diplomatik ve gizli sırlarla örülü ikilemli girişim, beraberinde Holguin’in başkanlığında üçlü toplantıyla hemen taşlanır. Elbet böylesi gelişmelerde şu da açığa çıktı: Klasik iki lider yanında Türkiye de direkt eklendi. Hatta tesadüfe bakın, Kuzey Kıbrıs’ta makamlar arası kullanılan Kıbrıs dili de bir başka paradoksal konumdaydı. Tüm bunları toplayınca, hele de Holguin’in peş peşe gelen temasları ile açıklamalarıyla örülünce, bir şeyler lafları azı çevrelerde dolaşıldı. Elbet kimisi de endişelendi.

Konuya devam etmeden, teknolojik bir arızayla bir makalemin de yayına giremediğini ekleyelim. Çünkü bu makalem hemen toplantı sonrasında yazıldı. Özellikle Tufan’ın Külliye’deki basın toplantısı ile düştüğü sıkıntının ekseninde klavyeye alındı. Ancak teknolojik arıza sonucu belirli zaman sonrası yazımın yayın merkezine ulaşamadığını da ne yazık öğrendim. Biraz gelişmişlik içinde geri bırakılmanın da sıkıntısıyla sarsıldım.

Tekrardan aynı makaleyi yazmayacağım. Yeni gelişmelerle devam edeceğim. Ama makalenin arızalı takıntısı nedeniyle özetine de değinmeden olmayacak: Öz şu: Hemen sonrası iki lider görüşme sıcağında hazırlandı. Beklenti ile gerçeklerin farklılığı denkleminde gelişti. Sürece geliş şekli ile yapılan görüşme sonrası olan sıkıntıları derledim. Saray basın toplantısı ağırlıklı durumu anlattım. Gerçeklerden kaçtıkça verilen mesajların cılızlaşma ikileminde yorumladım. Kamuoyundaki inanırlık azalması ile ilginin kırılmasını da yorumlara kattım. Bu eksende bir makale ele aldım. Ama teknolojik arıza bunun yayına girmesine izin vermedi.

Konumuza yeniden dönecek olursak: Sorun Kıbrıs sorunu idi. Önemli bir çelişki daha da derinleşti. Artık çözüm yerine güven artırıcılığı canlandırma eksenine dek gerilendi. Artık sorunun çözümü değil yakınlaşma ama yakınlaşma derken çok basit gelecek daraltıya gelindi. Düşünün ki Guterres dönemi oldukça hareketli geçmesine ve B.M.’nin tek politik diplomasi hareketliliği olan konuda adım atılamıyordu. Öyle ki bırakın yakınlaşma adımını, bazı sorunların çözülmesini, kapı dahi açılamıyordu. Onun için basit görülen ama öylesi Kıbrıs gerçeği duvarıyla örülen kapı açmaya odaklandı. Burada da iki lider yine yetersizdi. Örnek mi, herkesin bildiği ama konuşmaktan da ısrarla kaçtığı net tutum vardı. Türkiye onay vermedikçe kapı açılamıyor dahi durumdayız. Hiç uzağa gitmeyin, Lokmacı Kapısı açılışında Mehmet Ali Talat’ın ne hallere geldiğini herhalde unutmadık. Mustafa Akıncı’nın Derinya Kapısı çabası sonucu da kara listeye alınması sonrası olanlar daha yakında ve ibretliktir.

Bunları unutursak hep aynı sonuca düşeriz. Nitekim Kıbrıs Cumhuriyeti’nin talepleri bu nedenle reddediliyordu. Oysa Tufan kravatlı hâliyle Rumlar bizim önerileri reddediyor diyordu. Buna Kuzey’de federalci foncular dahi inanç göstermek rolündeydi. Bu gerçek son tek adım denilen görüşmede de yaşandı. Bazı arkadaşlar bana “bu defa dört kapı açılacak” derken, özellikle Fidan’ın buraya gelip de sonradan yaptığı açıklamayı görünce, bunun olmayacağını belirttim. Ama en yakın bazı arkadaşlar “madem bir şey olmayacak, o zaman neden üçlü görüşme oluyor” karşılığını veriyorlardı. Bekleyelim ve görelimle ben de kısır tartışmaya girmekten kaçtım.

Sonuç mu: Erenköy yolu açılmadı. Direkt tavır vardı. Ama öteki ara yol da vardı. Nitekim Eğlence yoluna da bizim taraf Pile yolunu ekleyerek onaya sundu. Hani Çam’ın provokasyonla B.M. kontrolündeki bölgeye girip kriz çıkartılan provokasyon var ya: Rumların isteğine ek olarak eklendi. Böylelikle Haspolat yolu da açılmama derecesine gelindi.

Ama bir şey yapılması şartı: Luricina yolu talebi vardı. Fakat karşılığında iki yol açılması kabul edilmiyordu. Biri direkt ret, ötekisi ise resmen sulandırılarak bir kapmaca hesabına takıldı. O zaman göz boyama adıyla Ganbo yolu devreye sokuldu. Daha başlarken duyulan ismiyle bunun anlamsız olup günü kurtarma algısı olduğuna politik eksen dışındakiler hemen birleşti. Gereği var mı sorusuyla neden burası ikilemi birleşti. Ama görüşme sonrası önemli başarı diye de propagandalaştırıldı. Bir şey yapmadan bekleyenler de hemen önemli adım diye de alkışlayarak işe katıldılar. Bu da resmen Kıbrıs sorununda nerelere gelindiğinin net göstergesi hâline sokuldu.

Şimdi adına güven artırıcı denilip bu defa Guterres başkanlığında toplantı çabalarına girişildi. Tam bunlar olurken, Tufan iflasın başarısını okurken, nereden nereye gelindiği sorusu dahi yokken, uçaktan gelen mesaj da “sevinmeyin ha” diyordu. İki eşit devlet veya yan yana iki devlet mesajı yine verildi. Yani anlam net: Siz ne derseniz deyin, ben bunu yapacağım demekti. Tabii Fidan’dan Erdoğan’a gelen açıklamalarla da hamasi korosu hemen şarkıya geçti. Bir anda K. Kıbrıs’ta Külliye ile öteki koltukçular bambaşka bir sonuçla başarı masalı anlatmaya girişti. Masal ama ahalinin bir kısmı buna hikâye deyip moral bulmakta gecikmedi. Üstelik bu gelişmeler seçim havasında yaşanıyor. Yine de seçim havasını Kıbrıs sorunu şarkısının söylenmesine yetmedi.

Guterres’in niyeti net. Görevi bitmeden yeni sekretere devam edecek bir sayfa bırakma. Zaten Filistin’den Ukrayna’ya, Kongo’dan Sudan’a, Gazze soykırımından İran saldırılarına hiçbir konuda birikimi yok. O zaman eğer turistik tatil de yapılmak istenirse Kıbrıs sorunu iyi bir coğrafyaydı. Şimdilik tehlikesi de yok.