yazılariktibasFernando Buen Abad yazdı: Hayal kırıklığı sarmalı: Dünya kupasının anestezi etkisi

Fernando Buen Abad yazdı: Hayal kırıklığı sarmalı: Dünya kupasının anestezi etkisi

Dünya Kupası, dev bir toplumsal anestezi aygıtı gibi çalışır. Milli takımın zaferi o halkın maddi hayatında hiçbir şey değişmese de ‘halkın zaferi’ diye sunulur. Hoşnutsuzluğu törpüler. Bu anlamda somut kolektif bir keyif anını yönetir

Orjinal yazının kaynağıevrensel.net
Kategori:

Her futbol dünya kupası, gezegen çapında dev bir toplumsal anestezi aygıtı gibi çalışır. Bunu da simültane devreye soktuğu ticaret, reklam, duygu sömürüsü, şov ve mide bulandırıcı bir kolektif milliyetçilik simulasyonuyla yapar. Görünürde bunun bir spor şöleni, bir kardeşlik buluşması olduğu söylenir. Gerçekteyse işin özü ticaret, şov ve ambalajdan ibarettir. Dahası, eleştirel düşünceyi devre dışı bırakmanın ve küresel kapitalizmin en acı verici çelişkilerini gizlemenin kusursuz bir aracı haline gelir.

Bu devasa mekanizma milyonlarca insanın arzularını, hayal kırıklıklarını, umutlarını alır; hepsini tek bir olaya akıtır. Ama o olay bir özgürleşme alanı falan değildir. Tam tersine, piyasa mantığını güçlendirir, egemen düzeni yeniden üretir. İnsanlar en acı gerçekleri unutur. Topun afyonu işte budur.

Mesela yıl boyu ‘çalışma reformları’ konuşulur… Ama dünya kupası haftalarında -hatta çok öncesinde ve sonrasında- kolektif dikkat gündelik gerçeklikten kopar. Satıcıların özenle kurguladığı destansı bir anlatıya kilitlenir. Güvencesiz çalışmanın yarattığı gerilimler, yapısal eşitsizlik, borç batağı, şiddet, sosyal kesintiler ve siyasi krizler ikinci, hatta üçüncü plana itilir. Önemi azaldığından değil. Şov, bir kaçış anestezisi sunar. Aidiyet ve zafer yanılsaması vadeder. O yüzden hepsi unutulur.

Futbol tüketicisi gündelik hayatında kendisini etkileyen ekonomik süreçler üzerinde hiçbir denetime sahip değildir. Ama milli takımla kurduğu sembolik özdeşleşme sayesinde uğruna servetler ödediği bir şeyin belirleyici parçası olduğunu hisseder. Gel gelelim bu özdeşleşmenin aracıları şirketler, küresel markalar, finans çevreleri ve top oynama işini milyarlarca dolarlık bir ticarete dönüştürmüş kurumlardır.



Böylece dev bir ideolojik aygıtın elinde insanların haklı duyguları siyaseten işlevsiz bir enerjiye dönüşür. Onların bu ‘dünya kupası’ sadece dikkati başka yöne çekmez. Aynı zamanda toplumsal duyarlılığı da yeniden düzenler. Kolektif heyecan, medya tekellerinin denetiminde önceden yazılmış bir senaryoyla yönetilir. Her maç kahramanlar, hainler, mucizeler ve trajedilerle örülü bir anlatıya dönüşür. Amaç seyirciyi sürekli bir duygusal coşkunluk halinde tutmaktır.

Tam öfori anında tüketim vaadiyle mutluluk satan reklamlar girer devreye. Yayınlar futbolcuları modern mitlere dönüştüren eski görüntüleri tekrar tekrar gösterir. Devletler de bu coşkuyu fırsatçı milliyetçilikleri körüklemek ve içi boş yurtseverlik nutuklarını piyasaya sürmek için kullanır. Anestezi tutar. Çünkü kolektif coşku aslında kendi hayatını dönüştürmek için değil, denetimi dışındaki bir şovu edilgen biçimde izlemek için bir araya gelen bir topluluğun taklidini yaratır.

Üstelik bu futbol anestezisi sembolik ikame mekanizmasıyla çalışır. Milli takımın zaferi o halkın maddi hayatında hiçbir şey değişmese de ‘halkın zaferi’ diye sunulur. Zafer dediğin şey aslında sembolik bir teselliye dönüşür. Hoşnutsuzluğu törpüler, insanın sokağa çıkıp itiraz etme isteğini azaltır. Bu anlamda dünya kupası somut hiçbir dönüşüme yol açmayan kolektif bir keyif anını yönetir. Turnuva bittiğinde o hayal kırıklığını geri dönüştürür ve dört yıl sonra aynı döngünün yeniden başlamasına zemin hazırlar. Bu arada kamusal alanı futbola dair ideolojik ürünlerle doldurup taşırırlar: Bitmek bilmez analizler, tekrarlar, anekdotlar, yapay polemikler, duygusal kurgular, kamufle edilmiş pazarlama taktikleri…

Bu kasıtlı abartı eleştirel mesafeyi korumayı neredeyse imkansızlaştıran bir ortam yaratır. Futbolla ilgilenmeyenler bile toplumsal sohbeti belirleyen bu sembolik akışa kapılır. Reyting mantığı duyarlılığın mantığı haline gelir. Kolektif kanaat de şovu finanse eden markaların, sponsorların ve şirketlerin ihtiyaçlarına göre şekillenir.

Bu anestezi bir ‘eşitlik’ yanılsamasıyla da işler. Dünya kupası boyunca “Bütün uluslar eşit koşullarda yarışıyor” ısrarı sürdürülür. Sanki sportif rekabet gezegendeki ekonomik, siyasi ve teknolojik eşitsizlikleri sihirli bir şekilde ortadan kaldırıyormuş gibi! Her ülkenin ‘sürpriz yapabileceği’ bir senaryo sunulur. Oysa gerçekte profesyonel futbolun ekonomik yapısı küresel sistemin eşitsizliklerini birebir yeniden üretir. Tarihsel olarak hep aynı ülkeler egemendir. Aynı ekonomik güçler kulüpleri kontrol eder. Aynı şirketler olağanüstü kârlar elde eder. Şov, bu asimetrileri ‘spor şöleni’ parıltısının altına gizler. Eşitsiz bir yapıyı görünüşte demokratik bir gösteriye dönüştürür.

Bütün bunlara rağmen futbolun insani bir ifade olarak özgürleştirici, yaratıcı ve topluluğa dayalı bir potansiyeli vardır. Sorun oyunun kendisinde değil, halkın tutkusunu sürekli bir sermaye akışına çeviren bir endüstri tarafından gasbedilmesindedir. Esas mesele sporun insani anlamını geri kazanmak ve onun kitlesel bir dikkat dağıtma aracı olarak kullanılmasına engel olmaktır.


Bu da şovun o parlak yüzeyinin arkasını görebilen bir bakış gerektirir. Onu ayakta tutan ekonomik, politik ve psikolojik mekanizmaları enine boyuna sorgulamak şarttır. Ancak böyle bir kavrayışla oyunu kolektif bir deneyim olarak yeniden değerlendirecek bir kültürel pratik önerilebilir. Yoksa oyun, toplumsal hoşnutsuzluğu nötralize etmek için tasarlanmış duygusal bir meta olarak kalmaya mahkumdur.

Şov tarafından uyuşturulmuş bir toplum yerine duygusal enerjisini dayanışma, toplumsal adalet mücadelesi ve daha onurlu yaşam biçimleri yaratma etrafında örgütleyen aktif topluluklar düşlemek gerekir. Asıl mesele, halkın tutkusunu siyasi bir güce dönüştürmektir. Yoksa bu tutku, şovu kutlarken uyuşturulma ihtiyacını doğuran koşulları daha da derinleştiren küresel bir mekanizmanın yakıtı olmaktan öteye geçemez.

Kolektif coşkunun bir parantez olmaktan çıkma ihtimali işte bu dönüşümde yatar. Ancak o zaman oyun yeniden halka ait olur. Şu an olansa şudur: Halklar astronomik meblağlar öder, o para bir avuç çıkarcının cebine gider ve karşılığında bir anestezi satın alır.

Çeviren: Kavel Alpaslan

(Cubadate/La Jornada)


Yeniçağ Kıbrıs sitesinden daha fazla şey keşfedin

Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.

Leave a reply

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

Bu site istenmeyenleri azaltmak için Akismet kullanır. Yorum verilerinizin nasıl işlendiğini öğrenin.

Diğer yazıları

Vladimir Simović yazdı: Sırbistanlı öğrenciler Vučić’i nasıl yendi?

Seçim analizi: Vladimir Simović(Solidarnost üyesi, Avrupa Solu Yönetim Kurulu...

Önder Algedik yazdı: COP31’in Gizlediği

Birikim'de bu yıl yayımlanan dört yazıda aynı soruyu farklı...

Nuray Sancar yazdı: COP 31 iklim zirvesi… şaka gibi

Üç gün sonra Antalya’da genişletilmiş Expo sahasında düzenlenecek COP...

Yelda Erçandırlı yazdı: Lula, ekstraktivizm ve sol kalkınmacılığın sınırları

Luiz Inácio Lula da Silva’nın 25 Ekim 2026’da dördüncü...

Mahir Ulutaş yazdı: Ankara-Bakü hattındaki krizin yapısal dinamikleri üzerine

Ankara ve Bakü arasındaki “kardeşlik”, en çetin diplomatik krizlerinden...
4,663BeğenenlerBeğen
1,585TakipçilerTakip Et
4,267TakipçilerTakip Et
1,400AboneAbone Ol

Son eklenenler

#podcast Avrupa’nın Aranan Suçluları ve Kıbrıs’ın Kuzeyi | 15+ Dakikada Gündem

Murat Kanatlı ve karikatürist Serhan Gazioğlu; çizgilerin diliyle Kıbrıs'ın kuzeyindeki siyasi atmosferi, yaklaşan seçim tartışmalarını ve toplumun geçmişten bugüne uzanan tarihsel yüzleşmelerini canlı yayında masaya yatırdı.

Şener Elcil yazdı: Hayaller ve Gerçekler | Dreams and Realities

Geçtiğimiz hafta, Türkiye’nin ev sahipliğinde Antalya’da yapılan “Dünya İklim...

Özkan Yıkıcı yazdı: Onbeş Kasımlı Pazar gününden

Kıbrıs'ta Onbeş Kasım yakın tarihi gün dönemi ikili şekilde...

Özkan Yıkıcı yazdı: On Beş Kasım güncesinden önemli notlar ve kısa yüzleşmeler

On Beş Kasım güncesinden önemli notlar ve kısa yüzleşmeler On...

Çağla Elektrikçi yazdı: Alfa ve Kalfaları- Russell Brand

Son on yıl içerisinde erkeklik üzerine yürütülen tartışmalar giderek...

Nevzat Hami yazdı: Sandığın dışında da hayat var

Boykot, temsiliyet ve siyasi irade üzerine Seçimlere katılmak demokratik bir...

Özkan Yıkıcı yazdı: Bizim telden dolaşlama yapalım

Gerçekten, dünya ile alakalı birçok yazı yazdıktan sonra, ülkemize...

Canlı yayın

01:06:52

#video “Mış Gibi Yaparak Yaşayamam!”: Çiğdem Dürüst Kamudaki Çürümeyi Anlattı | Gündem+

Kamuda liyakat bitti mi, sistem nasıl kilitlendi? Eski üst düzey bürokrat Çiğdem Dürüst, Gündem+ yayınında kamu çarklarının neden dönmediğini ve Kıbrıs'ın kuzeyindeki idari çöküşü tüm açıklığıyla değerlendirdi.
01:02:49

#video “Güngör Yanıyor, Dağlar Yok Oluyor!”: Çevre Katliamında COP31 İkiyüzlülüğü | 15+ Dakikada Gündem

15+ Dakikada Gündem ekibi; günlerdir için için yanan Güngör Çöplüğü’nü, dağları kemiren taş ocaklarını ve sahada çevre felaketi yaşanırken uluslararası zirvelerde sergilenen "sıfır atık" şovlarını canlı yayında masaya yatırdı.
01:10:48

#video ABD Seçimlerinde Tsunami: Senato ve Kongre’deki Yeni Dengeler Neyi Değiştirecek? | Yeniçağ Güncel

Yeni ABD yönetimi ve Kongre aritmetiği dış politikayı nasıl şekillendirecek? Prof. Dr. Erol Kaymak, Yeniçağ Güncel programında ABD seçimlerinin perde arkasını, küresel dengeleri ve Kıbrıs'ın kuzeyini ilgilendiren diplomatik süreçleri ele aldı.