Ekonominin Kör Noktaları — Çağla Elektrikçi

Görünmez emek, yalnızca ev içi bir mesele değil; aynı zamanda iktidarın yeniden üretildiği bir politik alandır. Kadınların, LGBTİ+ bireylerin, mültecilerin ve işçi sınıfının ücretsiz emeği, kapitalist ekonomilerin ayakta kalmasını sağlar. Ancak bu emek, “doğal görev” ya da “minnet borcu” gibi söylemlerle görünmez kılınır. Feminist iktisat bu görünmezliği açığa çıkarırken, iktidar teorileri bu emeğin nasıl meşrulaştırıldığını gösterir.

Feminist İktisat Nedir?

• Feminist iktisat, ekonomiyi toplumsal cinsiyet merceğinden ele alır.
• Ücretli ve ücretsiz emek arasındaki eşitsizlikleri görünür kılar.
• Ev içi bakım emeği, duygusal emek ve topluluk emeğini ekonomik analizlere dahil eder.
• Eril merkezli ekonomik modellerin varsayımlarını sorgular.

ÖrnekTürkiye’de kadınların ev içi bakım emeği, resmî istatistiklerde “iş” olarak tanınmaz. Bu durum, kadınların ekonomik katkısını görünmez kılar ve patriyarkal kapitalizmin sürdürülmesine hizmet eder.

İktidar Teorisi Nedir?

• İktidar, toplumsal ilişkilerde güç, kontrol ve tahakküm mekanizmalarını ifade eder.
• Devlet, kurumlar ve bireyler arasındaki güç ilişkilerini analiz eder.
• Gözetim, disiplin ve norm üretimi süreçlerini açıklar.

ÖrnekAvrupa’da mülteci kadınlara yönelik entegrasyon politikaları, ücretsiz gönüllü işlerle “topluma uyum” adı altında sömürü yaratır. Bu, iktidarın ulusal sınırlar üzerinden emeği disipline etmesinin bir örneğidir.

Feminist İktisat ve İktidar: Kesişim Noktaları

• Feminist iktisat, görünmez emeği ekonomik bir sorun olarak tanımlar.
• İktidar, bu emeğin neden görünmez kaldığını açıklayan güç ilişkilerini ortaya çıkarır.
• Kadınların ücretsiz emeği “doğal görev” gibi sunulduğunda, bu hem ekonomik bir dışlama hem de iktidarın norm üretimidir.
• Mültecilerin ücretsiz emeği sınır politikalarıyla meşrulaştırılır; bu da iktidarın ulusal ve küresel düzeydeki tahakkümünü gösterir.

Örnek — KıbrısKıbrıs’ta göçmen kadınların ev işlerinde düşük ücretle çalıştırılması, hem ekonomik sömürü hem de iktidarın göçmen emeğini “ikincil” görmesiyle ilgilidir.

Kuramsal Çerçeve

• Feminist iktisat, Nancy Folbre ve Silvia Federici gibi düşünürlerin çalışmalarıyla görünmez emeğin ekonomi politik içindeki yerini tartışır.
• İktidar teorileri, özellikle Michel Foucault’nun analizleriyle, emeğin nasıl disipline edildiğini ve hangi normlarla görünmez kılındığını açıklar.
• Bu iki yaklaşım birlikte ele alındığında, görünmez emek hem ekonomik hem de politik bir sömürü biçimi olarak kavramsallaştırılır.

Feminist iktisat ve iktidar arasındaki fark, odak noktalarında yatar: biri ekonomiyi toplumsal cinsiyet perspektifiyle eleştirir, diğeri güç ilişkilerini analiz eder. Ancak kesiştiklerinde, görünmez emeğin hem ekonomik hem de politik bir sömürü biçimi olduğunu ortaya koyarlar.

Ücretsiz emek; patriyarka, kapitalizm ve devlet iktidarının kesiştiği bir politik savaş alanıdır. Bu nedenle feminist iktisat ile iktidar analizini birlikte düşünmek, adalet ve eşitlik mücadelesi için zorunludur.