Çağla Elektrikçi yazdı: Güvensiz Yolculuklar, Kolektif Yas

Girne feribotunun alabora olması, can kayıpları ve parçalanan ailelerle sonuçlanan bir deniz kazası olmanın ötesinde, derin bir politik kırılmadır. Sınırların tartışmalı, birlikte yaşamanın kırılgan olduğu Kıbrıs’ta bu felaket; yönetişimin zayıflığını, sorumluluk etiğini ve kolektif yasın anlamını yüzeye çıkarıyor.

Tony Gatlif’in Latcho Drom filmi — Hindistan’dan İspanya’ya uzanan Roman göçünü anlatan sinematik bir yolculuk — burada felsefi bir ayna işlevi görüyor. Onun sineması, yerinden edilmenin yalnızca coğrafi değil, varoluşsal olduğunu hatırlatıyor. Toplumlar hafıza, müzik ve dayanışma ile hayatta kalır. Girne’de yaşanan trajedi sonrası bu ders daha da acil hale geliyor: hayatta kalmak yalnızca güvenli kıyılara ulaşmak değil, aynı zamanda yasın adalete dönüşmesini sağlamaktır.

Feribot felaketi Kıbrıslıları ölüm gerçeğiyle en çıplak haliyle yüzleştiriyor. Heidegger’in ölüme-doğru-varlık kavramı, varoluşun her zaman riskle gölgelenmiş olduğunu öğretir. Babaların, kız kardeşlerin ve dostların ani kaybı, toplumun bu kırılganlığı kabul etmesini zorunlu kılar.

Arendt’in hafıza siyaseti yasın politik olduğunu vurgular. Ölüleri hatırlamak, silinmeye direnmek demektir. Gatlif’in filmleri Roman seslerini yüzyıllarca süren dışlanmaya karşı koruduğu gibi, Kıbrıs da denizde kaybolanların hafızasını korumalıdır.

Levinas’ın ötekinin etiği bize sorumluluğun ötekinin yüzüyle başladığını hatırlatır. Boğulanlar ve kayıplar anonim değildir; devlet ve toplumdan tanınma talep ederler. Yoklukları bir hesap verme çağrısıdır, yönetişimin yaşamı koruması gerektiğini hatırlatan bir talep.

Girne felaketi, deniz güvenliği düzenlemelerindeki eksiklikleri ortaya çıkarıyor. Bu, Kıbrıs’ta altyapının çoğu zaman politik söylemin gerisinde kaldığına dair daha geniş eleştirileri yansıtıyor. Trajedi, bölünmüş bir adada hareketliliğin ne kadar kırılgan olduğunu gösteriyor; tıpkı Gatlif’in Roman topluluklarını düşmanca sınırları aşarken tasvir ettiği gibi.

Hafıza bir direniş biçimine dönüşüyor. Limanda bekleyen aileler, ters dönmüş gövdeye tutunan kurtulanlar — bu görüntüler, yasın reformla sonuçlanmasını talep ediyor. Kaybedilenleri onurlandırmak, hesap verebilirlik, şeffaflık ve insan onurunu önceliklendiren bir siyaset talep etmektir.

İç İçe Geçmiş Keder

Keder, seçmediğimiz bir kumaş,
yoklukla dokunmuş,
sessizlikle işlenmiş.

Bir babanın bilgeliği,
bir kız kardeşin kahkahası —
hayatın tezgâhından koparıldı,
ellerimizde çözülmüş iplikler bıraktı.

Ama keder yalnız çözülmez.
Bizi bağlar,
dosttan dosta,
kalpten kalbe,
her gözyaşının paylaşıldığı
bir yas dokuması.

Gecenin sessizliğinde
isimlerini taşırız,
gölge olarak değil,
hafızanın lifleri olarak —
kırılgan, kalıcı,
günlerimizin kumaşına işlenmiş.

Latcho Drom ifadesi Roman dilinde “Güvenli Yolculuk” anlamına gelir. Girne’ye uygulandığında bu ironi yıkıcıdır. Politik meydan okuma artık şudur: Kıbrıs, yasın reformla sonuçlanmasını sağlayabilecek mi? Güvenli yolculuklar yalnızca sinematik metaforlar olmaktan çıkabilecek mi?

Gatlif’in sineması, trajedinin unutulmaması gerektiğini ısrarla hatırlatır. Filmleri kültürel bir hayatta kalış eylemidir. Girne bağlamında ise yasın pasif değil, aktif olduğunu hatırlatır: sorumluluk ve reform talep eden bir süreçtir.

Gatlif’in vizyonunu Kıbrıs’ın acısıyla birleştirdiğimizde sanat ve trajedinin nasıl kesiştiğini görürüz: her ikisi de kırılganlığı, direnci ve yarım kalan hayatları onurlandırma ihtiyacını hatırlatır. Felsefe bize trajedinin yalnızca kayıp değil, aynı zamanda sorumluluk olduğunu öğretir — hatırlamak, reform yapmak ve yolculuğu yarıda kesilenleri onurlandırmak.

Girne feribot felaketi yalnızca bir deniz kazası değil, politik bir sınavdır. Hafıza korunacak mı, hesap verebilirlik talep edilecek mi, keder adaletin dokumasına dönüşecek mi? Gatlif’in sanatı ve Girne’nin acısı tek bir talepte birleşiyor: siyaset yaşamı korumalı, ölümü yönetmekle yetinmemelidir.