Çağla Elektrikçi yazdı: Sevgül Uludağ’ın ardından: Ölüm sosyolojisi ve kolektif hafıza

Sevgül Uludağ’ın ölümü ve cenazesi, Kıbrıs toplumunda yalnızca bireysel bir kayıp değil; sosyolojik açıdan ritüel, hafıza ve politik direnişin birleştiği bir olaydır. Ölüm sosyolojisi perspektifinden bakıldığında, onun cenazesi kolektif kimliğin yeniden üretildiği, travmanın hatırlandığı ve sessizliğe karşı sembolik bir direnişin sahnesi olmuştur.

Ölüm sosyolojisi, bireysel kayıpların toplumsal düzeyde nasıl anlam kazandığını inceler. Sevgül Uludağ’ın vefatı, Kıbrıs’ta etnik bölünmelerin ötesine geçti, hem kolektif hafızanın hem de politik direnişin sembolü haline de gelecektir. Uludağ, 1980’den itibaren gazetecilik kariyerinde binlerce kayıp Kıbrıslının hikâyesini ortaya çıkarmış, 2008’de Courage in Journalism Award’ı kazanmış ve 2019’da Nobel Barış Ödülü’ne aday gösterilmiştir.

Émile Durkheim’a göre cenazeler, toplumun kendini yeniden kurduğu “kolektif taşkınlık” anlarıdır. Uludağ’ın cenazesi, Türk ve Rum Kıbrıslıları bir araya getirerek ölümün toplumsal bağları bölünmüşlüğün ötesine taşıdı. Bu ritüel, bireysel kaybın ötesinde toplumsal kimliğin yeniden üretimi işlevini üstlendi.

Maurice Halbwachs, hafızanın toplumsal çerçevelerle şekillendiğini savunur. Uludağ’ın kayıplar üzerine yaptığı araştırmalar, cenazesini bir “hafıza mekânı”na dönüştürdü. Bu mekân, özel yas ile kamusal travmanın birleştiği bir alan olarak işlev gördü. Uludağ’ın çalışmaları, 1960’lar ve 1974 sonrası kayıpların hatırlanmasını sağlarken, en acı kaybın birini kaybetmek olduğunu görüyoruz.

Michael C. Kearl’ın ölüm sosyolojisi yaklaşımına göre cenazeler, sessizliği reddedebilir ve politik bir mesaj taşıyabilir. Uludağ’ın defni, unutmaya karşı bir protesto olarak sembolleşti. Cenaze, toplumun travmalarını görünür kılan bir direniş sahnesiydi bugün.

Feminist sosyoloji, kadınların ölümlerinin toplumsal cinsiyet eşitsizliklerine karşı sembolik bir meydan okuma olabileceğini vurgular. Uludağ’ın cenazesi, kadınların barış ve hafıza mücadelesindeki rolünü görünür kılarken, gazeteciliği ve aktivizmi, ataerkil anlatılara karşı bir karşı-hafıza oluşturdu.

• Hakikat ritüeli: Gazeteciliği sessizliği söze dönüştüren bir andı; cenazesi hayatını kolektif yasla genişletti.
• Yas yoluyla uzlaşma: Ölüm, etnik sınırları aşan bir köprüye dönüştü; yas, uzlaşmanın sosyolojik aracına dönüştü.
• Cesaret ve fedakârlık: Ölümü, hakikati savunanların üstlendiği risklerin sembolü oldu.

Dayanışma, kolektif hafıza, politik direniş ve toplumsal cinsiyetin sembolik gücü. Onun ölümü, Kıbrıs’ta yalnızca bir bireyin kaybı değil; toplumun kendi travmalarıyla yüzleşme ve sessizliği aşmasında tarihi bir andı.

Hepimizin başı sağ olsun. Bu adaya barış gelirse Sevgül ablayı unutmayalım.