Çağla Elektrikçi yazdı: Kırsal sessizlik bir atmosfer değil, politik bir tercihtir

My Way Home, İngiltere’nin siyasal-ekonomik dönüşümünün kritik bir eşiğinde ortaya çıkar: savaş sonrası endüstriyel düzenin çözülmesi, işçi sınıfı kurumlarının zayıflaması ve yeni bir ekolojik duyarlılığın yükselişi. Film bu gerilimleri doğrudan sahnelemek yerine içe dönerek çevreciliği kişisel bir sığınak olarak kurar. Bu estetik tercih politik açıdan anlamlıdır; doğayı sınıf siyasetiyle ilişkili bir mücadele alanı olarak değil, bireysel iyileşme mekânı olarak sunar.

Kırsal manzaralar, 1970’lerin sonundaki İngiltere’deki bölgesel krizlerle -sanayisizleşme, işsizlik, sosyal hizmetlerin gerilemesi- keskin bir karşıtlık oluşturur. Ancak bu krizler filmde görünmezdir. Kırsal alan zamansız, neredeyse siyasetsiz bir estetikle betimlenir. Bu yaklaşım, “yeşil” alanları idealize eden fakat bu alanları üreten emek süreçlerini görmezden gelen bir çevrecilik biçimiyle uyumludur. Çiftçiler, madenciler, fabrika işçileri yoktur; pastoral dünya sınıf çatışmasından arındırılmıştır. Doğa, tam da toplumsal gerilimlerin dışarıda bırakılması sayesinde bir sığınak hâline gelir.

Filmin ekolojik duyarlılığı yumuşak, gözlemci ve insancıldır; fakat aynı zamanda politik olarak sessizdir. Çevrecilik, kolektif bir proje değil, ahlaki bir yönelim olarak görünür. Karakterler doğayla mücadele veya kolektif bakım üzerinden değil, tefekkür yoluyla ilişki kurar. Bu, 1970’lerde yükselen orta sınıf çevrecilik söylemiyle uyumludur: koruma, kişisel etik ve estetik duyarlılık merkezlidir ve hiper tüketicilikle yükselmiştir.

Dayanışma filmde yapısal olarak yoktur. Anlatı bireysel yolculuklar, kişisel gelişim ve duygusal içe dönüş üzerine kuruludur. Kolektif eylem -sendikal örgütlenme, topluluk direnişi, sınıf temelli mobilizasyon- kadraja hiç girmez. Bunun yerine çevrecilik, bahçecilik olarak temsil edilir: küçük ölçekli, ev içi, apolitik bir pratik. Bahçecilik, dönüşümsel değil, kişisel bir bakım siyaseti olarak işlev görür. Toplumsal dünyayı değil, bireyi onarmaya yöneliktir.

Bu metafor güçlüdür çünkü belirli ekolojik sınırları açığa çıkarır. Bahçecilik veya tarım yavaş, özenli ve dikkatli bir pratiktir; fakat aynı zamanda sınırlıdır. Çevre tahribatını üreten yapısal güçlerle yüzleşmez. Filmde bahçecilik, İngiltere’nin toplumsal dokusunun çözüldüğü bir dönemde istikrar ve köklenme arzusunu temsil eder; fakat kolektif sorumluluktan geri çekilmeyi de işaret eder.

Filmin pastoral estetiği, sınıf çatışmasını doğayı evrensel bir sığınak olarak sunarak yerinden eder. Ancak bu “evrensellik” politik bir yanılsamadır. Yeşil alanlara erişim -zaman, toprak, boş vakit- sınıfsal olarak eşitsiz dağılır. Film doğayı herkesin erişebileceği bir alan olarak sunarak çevresel deneyimi şekillendiren eşitsizlikleri görünmez kılar.

Bu, İngiliz pastoralizminin tipik bir özelliğidir: kırsal alan herkesinmiş gibi hayal edilir, oysa tarihsel olarak aristokrat mülkiyeti ve kırsal emek sömürüsüyle iç içedir. Film bu tarihleri yok sayarak duygusal açıdan zengin fakat politik olarak zayıf bir çevrecilik üretir.

Filmin yumuşak estetiğinin gizlediği unsuru açığa çıkarır: kırsal sessizlik bir atmosfer değil, politik bir tercihtir. Film bireysel deneyimi öne çıkarıp toplumsal çatışmayı arka plana iterek sınıf dayanışmasından uzaklaşan kültürel bir yönelime katılır. Çevrecilik, politik seferberliğin değil, duygusal geri çekilmenin alanı hâline gelir.

Bu, filmin sanatsal değerini azaltmaz; aksine ekolojik duyarlılığın kültürel biçimlerle nasıl şekillendiğini anlamamızı sağlar. My Way Home, çevre bakımını samimi ve estetik olarak etkileyici bir biçimde sunar; fakat aynı zamanda kolektif mücadelenin zayıfladığı bir dönemin siyasal ve sanatsal ruhunu yansıtır.