Ertan Erol yazdı: Gayrimeşru anlaşma

Geçtiğimiz Cuma günü ABD Başkanı Donald Trump, ülkesinin Venezuela ile tarihi bir petrol anlaşması imzaladığını ilan etti. Bu anlaşmaya göre ABD, Venezuela’da bulunan ver varlığı kanıtlanmış 17 petrol sahasında 65 milyar varil petrolün mülkiyetini sahip olacak ve bunun karşılığında ise ülkenin neredeyse kullanılamaz hale gelmiş olan petrol üretim altyapısına 100 milyar dolarlık yatırımda bulunacak ve zaman içerisinde Venezuela’ya 209 milyar dolarlık vergi geliri sağlayacak. Marco Rubio, Pete Hegseth ve Venezuela’nın ‘geçici’ başkanı konumunda bulunan Delcy Rodríguez’in müzakere ettiği ve 100 yıllık bir geçerliliği olduğu söylenen anlaşma gereğince ABD Venezuela’da ismi halen açıklanmamış bir petrol şirketi ile iş birliği içerisinde yeni bir özel şirket kurarak ülkedeki bu rezervlerin geliştirilmesi ve işletilmesi operasyonlarını gerçekleştirecek.

Trump anlaşmayı ABD’nin petrol rezervlerini iki kattan fazla arttırdığı ve artık Venezuela petrol endüstrisinin büyük bir kısmının sahibi olduğu şeklinde bir zafer edasında ilan ederken hiç şüphesiz asıl merak edilen konulardan biri Delcy Rodríguez’in anlaşmayı Venezuela’ya nasıl izah edeceği oldu. Kısa bir ulusa sesleniş konuşması yapan Delcy Rodríguez ise anlaşmayı ABD ve Venezuela’nın diplomatik yolları kullanarak Venezuelalıların daha iyi ekonomik koşullarda yaşamasını sağlayacak bir dönemi araladığı biçiminde haklı çıkarmaya çalıştı. Ülkenin kanıtlanmış toplam rezervlerinin yüzde 21,7’sine tekabül eden miktarda bir rezervin ABD’nin mülkiyetine geçmesini ulusal bağımsızlığı zedelemediğini, her bir varil için en az 19 doların ülkede kalacağını, dünyanın en büyük petrol rezervlerine sahip olmanın o rezervleri çıkartabilecek teknoloji ve sermayeye sahip olmadan bir anlamı olmadığını söyledi.

Venezuela petrol endüstrisi yıllardır uygulanan yaptırımlar neticesinde bugün için büyük bir kapasite sorunu ile karşı karşıya. Bu sebeple de bugün ABD’de hapiste bulunan eski başkan Maduro’nun kaçırılması sonrasında ortaya çıkan yeni rejimin ABD ile bir petrol anlaşması imzalamasının önündeki en büyük engellerden biri üretim altyapısının ihtiyaç duyduğu, bazı kaynaklara göre 100 milyar dolardan daha fazla bir yatırıma ulaşabilecek sermayenin kim tarafından üsteneceği meselesiydi. Bugün ABD bu maliyetin özel bir şirket vasıtasıyla üstlenmeyi kabul etmiş görünüyor.

Anlaşmanın detayları bilinmese de bu haliyle bile birçok soru işareti barındırıyor. Daha önce görülmemiş bir şekilde ABD’ye 100 yıllık bir imtiyaz verilmesi hakkaniyet ilkeleri ile bağdaşmazken böyle bir anlaşmayı imzalayan Rodríguez hükümetinin ABD’nin askeri müdahalesi dışında bir meşruiyet dayanağı bulunmuyor. Rodríguez’e artık Chavezci kadroların bir kısmının tepkili olduğu biliniyor. Ancak bugüne kadar Trump’ın ülkeye müdahalesini açıktan talep eden ve yıllardır ABD’nin ülkeyi işgal etmesi çağrısı bile yapan Venezuela muhalefeti de Trump’a karşı konumlanmaya başlamış durumda. Ülke rezervlerinin beşte birinin yüz yıllığına ABD’ye devri ülke içinde kolay kolay kabul ettirilebilecek bir durum değil. Bu da ABD’nin bu anlaşmanın uygulanabilmesi için mevcut rejimi sürekli haline getireceği anlamına geliyor. Muhalefetin lideri konumunda bulunan María Corina Machado’ya yakın isimler artık açıktan Trump rejimini eleştirir hale gelmiş durumda.

Durum böyleyken hangi ABD’li petrol şirketi böyle bir anlaşma ile Venezuela petrol endüstrisine yatırım yapacaktır. Burada ABD’li petrol şirketlerinin anlaşmanın gayrimeşruluğu ve hakkaniyetsizliğine binaen çekinceleri olacağı anlamı çıkarılmamalı. Tam tersi anlaşma petrol şirketlerinin hayal bile edemeyeceği bir gelir elde etmelerini sağlayacaktır. Ancak sorun bu anlaşmanın uygulanıp uygulanamayacağında, Trump’ın ya da Venezuela’daki rejimin geleceğine yakından bağlı olmasında ve bu kadar belirsizlik içerisinde 100 milyar dolar gibi büyük bir yatırım yapmanın karlı olup olmadığında.