Özne, Demokrasi ve MENA Bölgesinde Tarihsel Mücadele – Çağla Elektrikçi

Baf’ta 105 yaşındaki bir kadının oy kullanması, yalnızca bir seçim anekdotu değil; demokrasinin öznesiyle nasıl ayakta kaldığını gösteren güçlü bir semboldür. Bu eylem, bireysel katılımın tarihsel sürekliliğini hatırlatırken Türkiye’deki demokratik gerilimler ve MENA bölgesindeki tarihsel deneyimlerle birlikte anlamı artmaktadır.

Demokraside özne kavramı, bireylerin bilinçli seçimleriyle kolektif geleceği şekillendirme kapasitesini ifade eder. Bir asırlık seçmenin oy kullanması, demokrasinin yalnızca kurumlarla değil, yurttaşların ısrarcı katılımıyla yaşadığını kanıtlar. Bu, siyasal sistemlerin kırılganlığını aşan bir direncin göstergesidir.

Türkiye’nin yakın tarihi, demokrasinin baskı altında nasıl gerilediğini gösterir.

• 2016 darbe girişimi sonrası kitlesel tutuklamalar ve anayasal değişiklikler yaşandı.
• Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın güç yoğunlaştırması, muhalefet partisi CHP için alanı daralttı.
• Yargı bağımsızlığının zayıflaması ve medya üzerindeki baskılar, akademisyenlerce totaliter eğilimler olarak tanımlandı.

Bu süreç, Türkiye’nin demokratik kurumlarının kırılganlığını ve otoriterleşme eğilimlerini ortaya koydu.

MENA bölgesinde demokrasi deneyimleri tarih boyunca dalgalı olmuştur:

• Osmanlı İmparatorluğu’nun 1877 seçimleri: İlk anayasal dönem, bölgedeki temsil fikrinin başlangıcıydı.
• Arap Baharı (2010-2011): Tunus’ta başlayan halk hareketleri, bölgeye demokratik değişim umudu getirdi. Tunus, 2015’te “özgür” kabul edilen ilk Arap ülkesi oldu.
• Mısır’da 2013 darbesi: Demokratik geçişi sona erdirerek otoriterliğe geri dönüşe yol açtı.
• Lübnan ve İsrail: Bölgedeki en uzun süreli parlamenter geleneklere sahip ülkeler olarak öne çıkar.
• Suriye, Yemen ve Libya’daki iç savaşlar: Demokratik geçişlerin kırılganlığını ortaya koydu.
• Kaynak zenginliği ve “rant devletleri”: Petrol gelirlerine dayalı sistemler, demokratik hesap verebilirliği zayıflattı.

Bu tarihsel örnekler, MENA bölgesinde demokrasinin sürekli tehdit altında olduğunu ama halkın katılımıyla yeniden doğabileceğini gösterir.

Kıbrıs ve Bölgesel Paralellikler

Kıbrıs, bölünmüş egemenlik tarihiyle farklı bir örnek sunar. Pafos’taki seçmenin oy kullanması, Kıbrıs barış görüşmeleri bağlamında bireysel öznenin siyasal sistemler tökezlese bile ayakta kalabileceğini gösteriyor.

Karşılaştırma çarpıcıdır: Türkiye demokratik gerilemeyle boğuşurken, Kıbrıs demokrasi ve otoriterlik arasında araftadır.

• Tunus’un demokratik kazanımları bölge için umut ışığıdır.
• Suriye, Yemen ve Libya’daki iç savaşlar ise demokratik geçişlerin kırılganlığını ortaya koyar.
• Türkiye’nin otoriterleşmesi, MENA’daki genel demokratik gerilemeyle paralellik taşır.

Demokrasi kırılgandır ama aynı zamanda inatçıdır. Baf’ta 105 yaşındaki seçmenin oy kullanması, demokrasinin kalbinin bireysel özne olduğunu hatırlatıyor. MENA bölgesindeki tarihsel örnekler, demokrasinin sürekli tehdit altında olduğunu ama halkın katılımıyla yeniden doğabileceğini gösteriyor.