Henry Kissinger’in ardından – Özkan Yıkıcı

Tam bir asır yaşadı. Yüz yaşından hayata gözlerini yumdu. Siyasal etkileri tartışılmazdır. Amerika’nın önemli dışişleri, danışmanı ve düşünce etkin kuruluşunun yöneticiliğini yaptı. Direk Kıbrıs’ı da etkileyen stratejilerin planlayıcısı ve uygulayıcısıdır. Söylenecek çok söz var. Emperyalist siyasal konumda önemli sarsıcı katkıları oldu. Sermaye kesimi onu överken, halklara yaptıkları ise lanetle anılmaktadır. Kissinger daha hayattayken, hem övülen hem de yerilen politikacı olarak, yaşayarak damgasını vurdu.

Klasik anlatıya girmeyecem. Herkesin anlatıklarını tekrarlamaacam. Ama, kesin olan, Kissingerin ardından hem Kıbrısllı hem sosyalist olarak mutlaka  pek konuşturulmayan veya bence önemli noktalarla Kissingerin ardından bazı sözler yazacam.

Kissinger, atmışların sonunda önce ulusal danışman ve ardından dışişleri bakanı olarak siyaset de önemli damga vurdu. En klasik bilinen olay şu: tam da sevgilisi ile buluşacak ken, randoviyi iptal eder. Kissinger gerekçeği, Kamboçyayı işkal ediyoruz la açıkladı. Dışişleri bakanıyken, Beyaz saraydaki sgandalar ve kendinin irade koyma sonunca Amerikan dışişleri makamı dünya siyasetine damga vurdu. Hem genel emperyalist ayarlar yaptı hem de yeni stratejiler geliştirdi. Viyetnam yenilgisi sürecinde yeni taktikle, hemen  yeni sömürge ülkelrinin daha zayıf ülkelere müdahale yönetimi uygulamaya soktu. Doğu Timor, Kıbrıs ve Lübnana Suriyenin girmesi bunların ilk örnekleirydi.

İkinci taktiği ise Sovyetler ile Çini ayni eksende koymanın tehlikeli olduğu anlayışı ile Çinle kurduğu ilişkilerdir. BunlaR emperyalist sistemin taktiksel deyişkenlikleri haline geldi. CİA kulanılarak Şili başlangıcıyla hem sosyalizme barışçıl geçiş engelenirken, Neoliberaleşme deyişiminin de başlangıcına başladı. Hem emperyalist sistemin bazı ayarlarını hem de Neoliebraleşme ekonomik model geçişlerinde oldukça pratik hamleler yaptı. Ortadoğuda kentdeyvit anlaşmasıyla yeni denklem oluşturdu. Filistina karşı katliyamlar ve Kıbrısta darbe gerçeklerini planlatılıp yürütü. Eklemeden olmaz: Ecevitle de ilişkileri iyi idi. Ecevitin Kissinger ekolinden olduğu bilinse de pek söylenmek istenmez.

Kıbrıs konusunda da Kissinger önemli siyasal etkiler yaptı. Yetmişdört darbesinin Yunanistan tarafından yapılmasını ve Türkiyenin müdahale etmesini destekledi. Katgıları ve planlaması da olduğu kabul ediliyor. Kissinger planı olduğu her açılan dosyada malumdu. Özellikle Makariyosa karşı paranoyla derecede bakışı vardı. O dönem, Kissingerin etkin sürecinde sola hep korkunç paranoyal düşünce hakimdi. Sosyalist olmayan hat da kendilerine bağlı kesimleri dahi yeri geldiğinde Sol ve Komonist ilan edip darbelerle devirdikleri örnekler oldukça yaygındır. Kissinger bunların önemli idolojik yapısını kurdu. Hat da Kıbrıs konusunda pek görülmeyen İngiltere ile çelişkileri dahi oldu. Makariyosun öldürülmesinden, adaya dönüşüne dek Kissinger hep negatif davranıyordu. Ayrıca tarihi günlerde Kissingerin yardımcısı Sisgo Ankarada bulunması da tesadüf olamazdı.

Cenevre görüşmelerinde Turan Güneşe  “ne duruyorsunuz, ilerleyin” demesi ile Güneşin tarihi sözü ile Ecevite “Ayşeği tatile gönder” siyasal mesajı oldukça önemlidir. Kissinger Makariyosu Kıbrısa sokmadan Ecevite anlaşma önerdi. Ecevit ise seçimi kazandıktan sonra deyip ret etmesiyle de ingilterenin dayatması Makariyosu yeniden adaya getirdiydi.

Kissinger, dışişleri döneminde Amerikan senatosunda Türkiyeğe anbargoyu da engeleyemedi. Uğraşmaalrına rağmen Türkiyeğe Amerikan anbargosu kısa dönemde konuldu. Tabi başka  yol ile Nato kanalıyla durum da bozuldu. Çünkü Türkiye Yeşil kuşak planında vardı..

Dışişleri sonrası Kissinger, danışman veya düşünce kuruluşu yoluyla Amerikan politikalarında epey zaman etkin oldu. Son dönemlerdeki Baydının Çin ve Ukrayna politikalarına karşıydı. Rusya ve Çinle birlikte mücadele edilemeyeceği görüşlerini savundu. Kimi Kissingere “bay barış” derken, halkların önemli kesimi “katil ve faşist” ifadesini kulanıyordu. Sermaye için iyi bir makamcı ve danışman algısı yağdırırlırken, sol ve demokrat kesim onnu celat ve halk düşmanı olarak beyinlerine çoktan yerleştirdiler. Kıbrıs, Suriye, Filistin, Bangladeş, Kanboçya, Doğu Timor, Şili ve nice ülke halklarının tarihine Kissinger pek de iyi hafızayla kalmadı. Ama, emperyalist yapının önemli siyasal stratejisyeni ve şimdiki dünyadaki önemli gelen birikimnin liderlerindedir. Ayni şekilde ilerici devrimci halkların da katliyamında direk siyasal tavrıyla yer aldı. Kissinger ölse de braktıkları daha tarihsel sorgulardan çok geçecektir.