Kıbrıs iktibasNiyazi Kızılyürek“Evlenemezsiniz!” - Yurttaşların birbirleriyle evlenmelerini kim engelledi? - Niyazi Kızılyürek

“Evlenemezsiniz!” – Yurttaşların birbirleriyle evlenmelerini kim engelledi? – Niyazi Kızılyürek

Orjinal yazının kaynağıyeniduzen.com

Kıbrıs Cumhuriyeti anayasasının dünyanın en karmaşık anayasalarından biri olduğu hep söylene gelmiştir. Devletin ve devlet kurumlarının iki toplumluluk esasına göre örgütlenmesini öngören Zürih-Londra Anlaşmalarına göre hazırlanan anayasa, karmaşık olmak bir yana, belli alanlarda demokratik-liberal değerlerden de uzaktı. Bu yapısıyla da toplumların kaynaşması karşısında engel oluşturuyordu.

Hayatın bütün alanları cemaatlerin ayrılığı üzerine örgütlenmişti. Burada etnik gruplar arasında var olan farklılığın korunmasından söz etmiyoruz. Ayrılığın korunması ve derinleştirilmesinden söz ediyoruz. Siyasal yaşam etnik temelde ayrı örgütlenme ilkesine dayanıyordu ve ortak bir kamusal alanın oluşması engelleniyordu. Daha vahimi, farklı dinsel ve etnik kökenden yurttaşların birbirleriyle evlenmeleri de imkansız kılınmış, din değiştirme şartına bağlanmıştı.

Düşünebiliyor musunuz! Aynı devletin birbirleriyle evlenemeyen yurttaşları…

Bu konuyu hep merak etmişimdir. Böyle bir uygulama kimin aklına gelmişti? Nasıl olur da anayasayı kaleme alan komisyonda hiç kimse buna itiraz etmezdi?

Sonunda, galiba aradığım yanıtı buldum…

Kıbrıs Anayasasını hazırlayan komisyonunun üyeleri dört ayrı birimden oluşuyordu. Türk heyetinde Türkiye’nin, Yunan heyetinde de Yunanistan’ın atadığı üyeler görev yapıyordu. Ayrıca, Kıbrıs Türk heyeti ile Kıbrıs Rum heyeti vardı. Bir de yabancı hukuk danışman vardı. İsviçre’nin Lozan Üniversitesi’nden Prof. Bridel…

Kararlar oybirliği ile alınıyordu.

Türkiye ekibine Nihat Erim başkanlık ediyordu. Yunanlılara Prof. Tsatsos, Kıbrıs Rum heyetine Glafkos Kliridis, Kıbrıs Türk ekibinin başında da Rauf Denktaş vardı. Makarios ile Dr. Küçük çalışmaları yakından takip ediyorlardı.

Anayasanın yazılım süreci yavaş ilerliyordu. Nihat Erim, anayasayı hazırlıkları esnasında, bir tarafta Makarios’un, diğer tarafta da Rauf Denktaş’ın çeşitli zorluklar çıkardıklarını yazar. Başbakan Menderes’in “ipi koparmak” istemediğini ve Kıbrıs’ta “yumuşak davranılmasını” söylediğini belirten Erim, Denktaş’ın Türkiye’nin uyarılarına zaman zaman kulak asmadığını söylüyor ve bir mesajında şöyle diyordu: “Bakalım Ankara ne yapacak? Denktaş ipi koparmaya hazırlanıyor…”

Aslında, iki taraf da bazen ipi koparma noktasına geliyordu. Özellikle Başpiskopos Makarios, Zürih-Londra Anlaşmalarını kendince yorumluyor ve anlaşmalara aykırı isteklerde bulunuyordu. Bu yüzden, anayasa çalışmaları istenen ve beklenenden çok daha uzun sürmüştü. 13 Nisan 1959 tarihinde başlayan çalışmalar ancak 6 Nisan 1960 tarihinde, yani, tam bir yıl sonra tamamlanabilmişti. Kıbrıs Cumhuriyeti’nin ilanı da bu yüzden gecikmişti.

Kıbrıs Anayasası uzun 6 Nisan 1960 tarihinde heyet temsilcileri tarafından Lefkoşa’da törenle imzalandı. Törende yapılan konuşmaların satır aralarında önemli mesajlar vardı.

Denktaş, Kıbrıs Cumhuriyeti’nin bekasının, anayasanın cemaatler tarafından sadakatle kabul edilip uygulanmasına bağlı olduğunu söyleyerek manidar bir açıklama yaptı.

Nihat Erim adada olmadığından Türkiye heyeti adına Suat Bilge konuştu. Bütün heyetlerin büyük bir anlayışla ve yakın işbirliği içinde çalıştıklarını ve uzlaşma sağladıklarını söyledi.

Yunanlı Prof. Tsatsos, sadece anayasayı değil, bütün kanunları da hazırladıklarını belirtti.

Glafkos Kliridis, tören esnasında yaptığı açıklamada yurttaşların ırkı ve dini ne olursa olsun, herkese “eşit vatandaşlık” sağlandığını ileri sürdü.

Kısacası, herkes duyduğu memnuniyeti dile getiriyordu…

Açıklama yapma sırası Prof. Bridel’e geldiğinde durum değişti. İsviçreli profesör, törensel şenliğe katılarak şirin sözler söyleme niyetinde değildi. Tam tersine, çarpıcı bir açıklamayla üzüntülerini bildirdi: “Anayasada Kıbrıslı Türklerle Rumların evlenmelerine cevaz verilmesi için yaptığım teklif kabul edilmediğinden üzgünüm…”

Meseleyi biraz araştırdıktan sonra, anayasanın yazılım aşamasında Birdel’in bu konuyu birkaç defa gündeme getirdiğini gördüm. Karma evliliklere olanak tanınmazsa, temel haklar açısından büyük bir eksiklik olacağını söylüyordu. Hatta, istifa etmeyi bile düşünmüştü.

Bridel’in bu önerisine ilk etapta Türkiye, Yunanistan ve Kıbrıs Rum heyetleri sıcak bakıyordu. Özellikle Nihat Erim, Prof. Bridel ile birlikte bu hak ve diğer özgürlükler üzerinde ısrarla duruyor, liberal önerilerde bulunuyordu. Hatta, Kıbrıs Türk heyetinde yer alan Halit Ali Rıza da başlarda olumlu yönde görüş beyan etmişti.

Fakat, öyle anlaşılıyor ki, Rauf Denktaş bu öneriye şiddetle karşı çıkıyordu. Anayasa görüşmeleri esnasında tutulan tutanaklar buna işaret ediyor.

Anayasa Komisyonu, dört tarafı temsil eden heyetlerin ortak kararı olmadan hiçbir öneriyi kabul etmediği için, Bridel’in önerisi Rauf Denktaş’a takılmıştı.

Öyle anlaşılıyor ki, Denktaş’ın tutumundan en çok Başpiskopos Makarios memnun olmuştu. Nitekim, Glafkos Kliridis, birlikte hazırladığımız kitap üzerine çalışırken konuyu gündeme getirdiğimde, Makarios’un da karma evliliklere karşı olduğunu söylemişti.  

Belli ki, Rauf Denktaş ile Kıbrıs Cumhuriyeti’nin ilk Cumhurbaşkanı Başpiskopos Makarios, bağımsız Kıbrıs devletinin kurulmuş olmasına karşın bir yurttaşlar topluluğunun oluşmasına karşı çıkıyor, “soydaşsın sen, soydaş kal” şiarını benimsiyorlardı…


Yeniçağ Kıbrıs sitesinden daha fazla şey keşfedin

Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.

Leave a reply

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

Bu site istenmeyenleri azaltmak için Akismet kullanır. Yorum verilerinizin nasıl işlendiğini öğrenin.

Diğer yazıları

Niyazi Kızılyürek yazdı: Dönüşümlü Başkanlık Meselesi ve Liderlerin Tavrı Üstüne

Kıbrıs’ta Dönüşümlü Başkanlık (DB) diye bir “mesele” vardır. “Sorun”...

Niyazi Kızılyürek yazdı: Siyasi Eşitlik Nemize Yetmez? Unutmamalıdır ki İfrat İfret Doğurur!

Kıbrıslı Türkler 1882 yılından, Kıbrıs Cumhuriyeti kurulana kadar (1960)...

Niyazi Kızılyürek yazdı: “Hafıza savaşı” ve geçmişin çarmıhına çakılmak!

Bir “Hafıza Savaşının” içindeyiz. Savaşçı neferler her gün her...

Niyazi Kızılyürek yazdı: Etnik Nefret Çok, Uzlaşma Kültürü Yok!

Adanın iki yakasında da etnik nefret ve öfkeyle “tanışan”...

Niyazi Kızılyürek yazdı: Savaşın Elli İkinci Yılında Barış Hala Yok!

Adanın çanak gibi ikiye bölündüğü 1974 Yazının üstünden elli...
4,663BeğenenlerBeğen
1,585TakipçilerTakip Et
4,267TakipçilerTakip Et
1,400AboneAbone Ol

Son eklenenler

#podcast Avrupa’nın Aranan Suçluları ve Kıbrıs’ın Kuzeyi | 15+ Dakikada Gündem

Murat Kanatlı ve karikatürist Serhan Gazioğlu; çizgilerin diliyle Kıbrıs'ın kuzeyindeki siyasi atmosferi, yaklaşan seçim tartışmalarını ve toplumun geçmişten bugüne uzanan tarihsel yüzleşmelerini canlı yayında masaya yatırdı.

Şener Elcil yazdı: Hayaller ve Gerçekler | Dreams and Realities

Geçtiğimiz hafta, Türkiye’nin ev sahipliğinde Antalya’da yapılan “Dünya İklim...

Özkan Yıkıcı yazdı: Onbeş Kasımlı Pazar gününden

Kıbrıs'ta Onbeş Kasım yakın tarihi gün dönemi ikili şekilde...

Özkan Yıkıcı yazdı: On Beş Kasım güncesinden önemli notlar ve kısa yüzleşmeler

On Beş Kasım güncesinden önemli notlar ve kısa yüzleşmeler On...

Çağla Elektrikçi yazdı: Alfa ve Kalfaları- Russell Brand

Son on yıl içerisinde erkeklik üzerine yürütülen tartışmalar giderek...

Nevzat Hami yazdı: Sandığın dışında da hayat var

Boykot, temsiliyet ve siyasi irade üzerine Seçimlere katılmak demokratik bir...

Özkan Yıkıcı yazdı: Bizim telden dolaşlama yapalım

Gerçekten, dünya ile alakalı birçok yazı yazdıktan sonra, ülkemize...

Canlı yayın

01:06:52

#video “Mış Gibi Yaparak Yaşayamam!”: Çiğdem Dürüst Kamudaki Çürümeyi Anlattı | Gündem+

Kamuda liyakat bitti mi, sistem nasıl kilitlendi? Eski üst düzey bürokrat Çiğdem Dürüst, Gündem+ yayınında kamu çarklarının neden dönmediğini ve Kıbrıs'ın kuzeyindeki idari çöküşü tüm açıklığıyla değerlendirdi.
01:02:49

#video “Güngör Yanıyor, Dağlar Yok Oluyor!”: Çevre Katliamında COP31 İkiyüzlülüğü | 15+ Dakikada Gündem

15+ Dakikada Gündem ekibi; günlerdir için için yanan Güngör Çöplüğü’nü, dağları kemiren taş ocaklarını ve sahada çevre felaketi yaşanırken uluslararası zirvelerde sergilenen "sıfır atık" şovlarını canlı yayında masaya yatırdı.
01:10:48

#video ABD Seçimlerinde Tsunami: Senato ve Kongre’deki Yeni Dengeler Neyi Değiştirecek? | Yeniçağ Güncel

Yeni ABD yönetimi ve Kongre aritmetiği dış politikayı nasıl şekillendirecek? Prof. Dr. Erol Kaymak, Yeniçağ Güncel programında ABD seçimlerinin perde arkasını, küresel dengeleri ve Kıbrıs'ın kuzeyini ilgilendiren diplomatik süreçleri ele aldı.