Mağusa Kalesi Akkule Kapısı’nın, Anıt Çemberi’ne bakan dış hisar duvarları, 1982 yılında aslına uygun tamir edilirken, 1571 yılında Osmanlı ordusunun kaleyi kuşattığı zaman açtığı tüfek yuvaları bulunarak korundu.
İlginç olan ise, bu kazı esnasında burada savaş için kullanılan tunçtan yapılmış barutluklar ve savaş malzemeleri yanında, seramikten yapılmış tütün içilen pipoların bulunmasıdır.
Osmanlı ordusunda savaşan ve Güney Anadolu ve Suriye’den gelen askerler tütünlerini de Kıbrıs’a getirmişlerdi.
Karpaz yarımadasında tütün yetiştiriciliği ve yetiştirilen tütün çeşidinin Türk ve Suriye karışımı Latakia (Latacco) tütünü olması da herhalde buna dayanmaktadır.
İngiliz koloni yönetimi tütün ıslah çalışması yapsa da bir pipo tütünü olma özelliği gösteren Latakia tütünü 1980’li yıllara kadar Kıbrıs’ta ekilmeye devam etti. Kıbrıslılar, dünyanın aradığı aromalı Türk, Yunan, Makedon ve Mısır tütün çeşitlerini pek beğenmezler, onun yerine Amerikan Virginia tütününe düşkündürler.
Kıbrıs’ta ilk sigara fabrikasını, 1864 yılında Yunanistan’dan gelen Dianellos isimli kişi Larnaka’da açtı.
Bu fabrika daha sonra Lefkoşa’da daha büyük bir üretim tesisi açarak Dianellos&Vegopoullos ismini aldı. Bunun yanında Limasol’da “Patikis” isimli fabrikada da üretim yapılmaktaydı.
Necati Özkan ise elde sigara sardırarak kendi markalarını yarattı.
Bu dönemde üretilen başlıca sigara markaları Ariston, Palmyra, Samaritan, alexandra, Grace, Mary, Nicosia, Hilarion, Troodos, Bellapais, Golden Leaf, Lucky Dream, Dream, The Pindos, Jockey, Aroma, Luxe, Ramona, Record, Six Arrows (Altı Ok), Kyprianos, Yoldaş, Yeniçeri, Turan, Bayan, Akasya, Kadın, Virginia B, Necati ve Ardath idi.
İngiliz koloni yönetimi zamanında, hükümet yerli sigara üretenlere Kıbrıs’ın Latakia tütününü, yüzde 50 oranında karıştırma zorunluluğu getirmesine rağmen, Virginia tütününe düşkünlükten, ithal sigaraya rağbet daha da artmıştı.
1960 yılından sonra bu küçük fabrikalar hisselerinin büyük bölümünü British American Tobacco (BAT) satarak, Rotmans, Royals, Craven A, 555 gibi markalar piyasaya sürülerek, sigara pazarı farklı ürün çeşitliliğine kavuştu.
1955 yılında EOKA’nın eylemlere başlaması sigara üretim sektörünü de etkiledi. Fabrikalar yakıldı ve talan edildi.
EOKA, ithal sigaraya savaş açarak, boykot çağrısı yaparak, yerli veya Yunanistan’dan ithal edilen sigaraların tüketilmesi baskısını yaptı.
Dianellos&Vergopoulos şirketi de EOKA’nın bu hizmetini teşkilata para yardımı yaparak ödedi.
Tehditlere rağmen sigara ithalatı düşmedi. Çünkü Kıbrıslılar yerli sigara paketleri içine, ithal sigaraları doldurarak kullanmaya devam ettiler.
Öte yandan Türk Mukavemet Teşkilatı (TMT) da Rumlara ait sigara fabrikalarında çalışan Kıbrıslı Türk işçileri işi bırakmaları için tehdit etti.
1963 yılında yaşanan toplumlararası çatışmalar sonrası, Dianellos & Vergopoulos Şirketine ait fabrika binası Kıbrıslı Türklerin eline geçti.
Dianellos & Vergopoulos fabrikasında 1956 yılında günlük olarak 800 bin sigara sarılmaktaydı.
Uzun yıllar kapalı kalan fabrika, 1974 yılı sonrası düzenlenerek, Kıbrıslı Türklerin siyasi iradelerinin temsil edildiği meclis binası olarak hizmet verdi.
Eskiden sigara sarılan bu binada, siyasi iradesi Türkiye tarafından gasp edilen Kıbrıslı Türkler demokrasi ve seçim masalları ile yıllarca uyutularak, asimile edilmeye devam edilmektedir.
“Siz bağımsız, egemen devletsiniz” denilmekte, ancak Kıbrıslı Türkler adına söz ve yetki Ankara’daki makamlarca kullanılmaktadır. Burada üretilen “Dream” (rüya) sigarasının adı gibi toplum, hala daha rüyada yaşatılmaya devam ettirilmektedir.
“Bu bina size yakışmıyor” denilerek “külliye” adında saraylar yapılsa da sigara sarılır gibi toplum da sarılmaya devam edilmektedir.
1974 sonrası Kıbrıslı Türkler, Türkiye’de üretilen sigaralarla tanıştılar. Virginia tütününe alışan tiryakiler, yabancı sigara ithalatı başlayıncaya kadar uzun yıllar Türk sigara markalarını tükettiler.
Bu dönemde Karpaz bölgesinde tütün üretimi yapılan Rum köylerinin tarihi isimleri kaldırılarak onun yerine Türk sigara markalarının isimleri kondu. Yalousa önce Maltepe sonra Erenköy, Ayios Trias-Sipahi, Vasili-Gelincik, Vokolida–Bafra, Vatillaka-Derince oldu.
Sigaranın insan sağlığına olan zararları İkinci Dünya Savaşı sonrası yapılan araştırmalarla kanıtlandığından birçok ülkede tepki kampanyaları başlatıldı.
Küresel ölçekli sigara şirketleri, bu tepkilere karşılık geniş reklam kampanyaları ile tüketimi teşvik etmeye devam ettiler.
Televizyon reklamlarında, havaalanı ve yol kenarlarındaki reklam panolarında Arizona Çölü’nde at üstünde “Marlboro” sigarası tüttüren kovboy reklamı herkesin hafızasındadır.
Hollywood filmlerindeki aktörlerin sigara içerek, insanlar üzerinde tüketimi artırıcı etki bırakmaları da rastlantı değildir.
İnsanları tüketici olarak yeniden tasarlayan yeni dünya düzeninde, sigaranın yerini çok daha karlı birtakım araçlar almıştır.
İnsanları düşünmekten, sosyalleşmekten alı koyan, algı operasyonları için bireye daha kolay ulaşılan ve hemen hemen herkesin elinde olan cep telefonları sigaradan çok daha karlı olup, bağımlılık yapmaktadır.
Yeni dünya düzeni bunu keşfettiği içindir ki, sigara paketlerinin üzerinde insan sağlığına ne kadar zararlı olduğu yazılmakta, toplu taşıma araçlarında ve kapalı alanlarda sigara içilmesi yasaklanmakta, filmlerde sigara içilen sahneler buzlanmaktadır. Küreselciler sizi çok seviyor.
