Dünyanın üç lideri, Çin’deki Asya-Pasifik zirvesinde buluştular. Haftalar öncesinden haberler yayıldı. Yorumlar yapıldı. Öngörüler havada uçuştu. Ne de olsa dünyanın önemli üç lideri bir araya geliyordu. Bu durum dahi haberin önemsenmesine yetip artıyor. Birçok konuda da karşı karşıya gelen güçlerin liderleri olması, kimine göre de bazı ayarlar olasılığı epey fazla beklenti yaratılıyordu. İran’dan Ukrayna’ya varan, ticaretten ekonomik yeniden paylaşıma epey genel sorunda sözü olan, tavır geliştiren devletlerin liderleri söz konusu idi. Trump, Xi Jinping ve Putin bir görüşme yapıyordu. Bir anlamda Rusya, Amerika ve Çin sorunları görüşecekti. Görünüm dahi kimisine Yalta’daki dünya paylaşımının kırk beş yılında yapılan zirveyi hatırlatıyordu. Bu da dünya algısının kolay bir benzetmesi idi. Hâlbuki koşullara göre görüşülse bu çıkarsama yapılamazdı.
Üç lider Şenzin’de bir araya gelirken pozisyonlar değişikti. Yalta Konferansı gibi savaşın kazanan güçlerinin liderleri gibi değildi. Bu dahi farkı ortaya koymaya yetiyordu. Amerikan hegemonyasının gerileme dönemi, Putin’in Rusya’sının artık temel ekonomik güç olmadığı gibi askerî kapasitesinin de sınırlı hâlinin pratikte yaşanır oluşu ve Çin’in sistemde alternatif güç olarak gelişirken hâlâ sistemin boşalan alanlarını dolduramaması… Böylesi emperyalist sistemin güçlü devlet liderleri bir araya geliyordu.
Bu tür toplantı öncesi mutlaka ön hazırlıklar yapılırdı. Birkaç saat içinde hem sorunları görüşmek hem de tartışarak karar vermek kolay değildir. Nitekim öyle de oldu. Yine söz konusu olan bu ülkeler dünyanın birçok alanında karşı karşıya geldi. Ekonomik rekabetlerle, alınan ambargo kararlarına varan çelişkili sorunlar da epey sarsıcı hâldedir. Sıralasan birçok konu bir anda ele alınmasının aciliyeti de kesin. Fakat kolay değil farklı görüşleri bir anda gidermek. Hele de rekabetin olması, karşılıklı ters kararların alınması ile savaş hâllerinde karşı karşıya gelmeler, bir toplantıyla sonuca bağlanmaz.
Nitekim toplantı sonu dahi olaydaki farklı duruşlarla, görüşüp ayar yapma karışıklığının kendisi yaşandı. Üç lider basın karşısına çıkmadı. Ortak açıklama yapmadı. Tek yapan “şimdilik” Putin oldu. Trump toplantı sonrası havaalanına gidip ayrıldı. Yine de dört maddelik bir ortak bildiri açıklandı. Bildiride çok beklenen Ukrayna savaşı veya İran’ın geleceği yoktu. Uluslararası ticaret anlaşmazlıklarına da değinilmedi.
Burada üç gücün yanında başka güçlerin de olma gerçeğinin de etkisi vardır. Örnek, Ukrayna konusunda AB ülkelerinin tarafçılığı ve savaş karşısındaki ısrarla tırmandırma politikası varken uzlaşı açıklaması olması gücün biraz ötesine gidecekti. Tabii nedense kimse İsrail-Filistin beklentisinde değişti.
Peki dört madde ne: Örnek, BM reformu yapılması… Başka bir madde, Uluslararası Mahkemenin devlet liderlerinin tutuklanma kararlarına karşı çıkılıyordu. Nükleer silahların denetim ve sınırlandırılması… Görüldüğü gibi, yayınlanan metinde birçok sorun yok. Olanlar da epey tartışmalı. Özellikle zaten kurulurkenki durumu nedeniyle tartışmalı olan Uluslararası Ceza Mahkemesinin devletlere yönelik tutumu sınırlandırılmak isteniyor. Herkes Putin’i diyor da Trump’ın özellikle İran’daki saldırılar nedeniyle de aynı duruma gelme gerçeği var. Hele de devlet liderlerine dokunulmazlık derken, daha sene başında Trump’ın Maduro’yu kaçırması gerçeği de hâlâ ortada dolaşır hâldedir.
Kısaca: Çin zirvesi, üç liderin bir araya gelmesi bakımından önemli. Bu tür toplantıda konuşulan bazı durumların zamanla ortaya çıkacağı da malum. Öylesi toplantılarda ilkten tüm gerçekler açıklanmaz. Hâlâ bazılarını pratikle, zaman akışında anlarız. Unutmamak gerekir: Toplantıya katılan devlet liderleri ortak bir yapıda yokturlar. Tam aksine rekabet içinde karşı karşıya. Üstelik bazı kararlarını da kamuoyuyla açıklamazlar. O zaman toplantıyı ilk ağızdan ele alırken, sunulan ve beklenti denklemini doğru kurmak önemlidir. Beklenen önemli konularda zaten uzlaşılsa o zaman sorun olmazdı. Unutmadan: Bir madde de petrol arıtma tesislerinin daha verimli çalıştırılması vardır. Dikkatinizi çekti mi: Antalya’da COP 31 konferansı fosil yakıtların azaltılması varken, üç lider petrol artırışlı tedbirleri konuştu. Bu da kapitalist dünyanın günümüzde en kolay anlaşılacak bilgisi olması gerekir.
Yeniçağ Kıbrıs sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.



