Rina Katselli, Kıbrıs Meclisi’ne seçilen ilk Rum Kıbrıslı kadındır. 1938’de Girne’de doğdu. Girne’deki Rum Lisesi’nde eğitim gördü ve daha genç yaşlardan itibaren siyasi yaşama etkin biçimde katıldı; 1955-59 yıllarında İngiliz sömürgeciliğine ve tutuklamalara karşı yürütülen mücadelede örgütlenerek baskı altındakiler için mahkeme salonlarında da sesini yükseltti. 1959’da Başkanlık ve Eğitim Bakanlığı’nı daha sonra üstlenecek olan Stylianos Katselli ile evlendi; birlikte dört kız bir erkek çocuk sahibi oldular.
Aile, 1974 Türk askeri müdahalesine kadar Girne’de yaşadı. Evleri, Temmuz 1974’te uğrayan işgalin ardından geride kaldı. Katselli, anılarında Girne’yi şöyle betimleyecekti: “Benim için yer her zaman annemin şehri, eğitim gördüğüm şehir; bir köşeden bakıldığında bu toprakların 40 yıllık Helenik geleneğinin bütün Kıbrıslılar tarafından taşındığı yer.”
İşgalin Ardından: Sürgün ve Mücadele
Türk askeri müdahalesinin ardından Katselli’nin ailesi Limassol’a yerleşmek zorunda kaldı. Girne Belediyesi’nin yerinden edilmiş kadrosu, Limassol Belediye Sarayı’nda misafir edildi. Limassol’a pek çok Girnelinin sığındığını belirten Katselli, o günlerin sorumluluğunu üstlendi: Girne mültecilerinin destek ve haklarını savunmak için kurulan Girne Mültecileri ve Sosyal Teskilatlar Örgütü’nün kurucu yönetim kurulunda görev üstlendi. Bu örgüt zaman içinde pek çok aileye yardım etti.
1978’den itibaren Limassol’a yerleşen Katselli, Girne Folklor Derneği’nin yazmanı sıfatıyla onlarca etkinlik düzenledi; dergi ve kitapların kaleme alınmasına öncülük etti.
Meclisteki İlk Kadın Milletvekili
Katselli’nin toplumsal duyarlılığının siyasete taşınması kaçınılmazdı. Demokratik Parti’nin (DIKO) milletvekili olarak Kıbrıs Parlamentosu’na seçilen ilk kadın oldu; 1981’den 1996’ya kadar Girne bölgesini temsil etti. Bu dönemde Girne’deki kadınların haklarının savunuculuğunu üstlendi, kadın örgütlenmesi için zemin hazırladı.
Aynı zamanda Girne İlçesi Rum Kıbrıslı Kuruluşları Federasyonu’nun (GODIIK) üyesi ve DIKO içindeki kadın örgütlenmesinin inşasında belirleyici bir isim oldu. 1981’den 1996’ya kadar Girne bölgesinden milletvekili olarak görev yaptı.
“Toprağımda Mülteci” — Romanı ve Bir Şehrin Hafızası
Kıbrıslı Rum toplumunun zihninde Girne, olası bir çözümün simge şehridir. Katselli, “Toprağımda Mülteci” (Πρόσφυγας στον τόπο μου) adlı romanında bu hafızayı yaşatmaya ve olayları geçmişten gelen okuyucular için yeniden inşa etmeye çalıştı; aynı zamanda tarihin olgusal yanını belgeledi.
Romanında Türk müdahalesinin yarattığı drama için çarpıcı bir tanıklık sunan Katselli, kitabın sinopsisinde şunları yazdı: “Toprağım benim için her zaman doğduğum şehirdir, annemin şehridir.”
“Bir yanda ben, bir yanda annem, annemin annesi; hepimiz bu şehrin 40 yıllık Helenik geleneğinin taşıyıcılarıyız. Toprağıma sığınan Kıbrıslı Türkler de aynı hafızayı paylaşır; çünkü çatışmaların sonunda bu coğrafyayı birlikte taşıyoruz.”
— Rina Katselli, “Toprağımda Mülteci”
Ödüllü Bir Yazarın Mirası
Rina Katselli; İngilizce, Fransızca, İspanyolca ve Rusçaya çevrilen eserleriyle Kıbrıslı edebiyatın uluslararası alanda tanınan bir temsilcisi oldu. İkonagrafi alanında da eğitim alan Katselli, Ayios Minas Manastırı’ndan gelen manastır ressamlarından öğrendi (1974-75); resimleri Limassol’da 1975’te ve Lefkoşa’da 1978’de sergilendi.
Başlıca Eserler ve Ödüller
- Kıbrıs Devlet Edebiyat Ödülü — “Tramuntana’nın Dağları” (1975)
- Kıbrıs Devlet Edebiyat Ödülü — “Yeditepe’de” (1979)
- Kıbrıs Devlet Edebiyat Ödülü — “Savvas Hristis Alloiotos: Yaşamı ve Eseri” (2010)
- Kıbrıs Tiyatro Yazarları Birliği Ödülü — “Endoskopisi” (1979)
- RIK Televizyon Yarışması 1. Ödülü (1969)
- Pieridio Belediye Ödülü — “Fouvintziou’nun Atı” (1962)
- Kıbrıs Bilimsel Kalkınma Ödülü — “Anaksios” (1963)
- RIK Yarışması — “Ziderokouttala” (1960)
Rina Katselli, 28 Mayıs 2021’de 83 yaşında hayatını kaybetti. Ardında edebiyatın, siyasetin ve direnişin kesiştiği; Kıbrıs’ın çok kültürlü hafızasını taşıyan eserler bıraktı.
çeviri: yapay zeka Claude ile çevrilmiştir
