Son aylarda artan dünya gerilimleriyle birlikte, Amerikan seçimleri bir o kadar daha önemsenir hale geldi. Özellikle Trump’ın tırmandırdığı savaş ile ikili politik vahşetli duruşu, belki umuduyla da Amerikan parlamento ara seçimleri bir o kadar önemsenmek noktasında tırmandı. Belki umutları ile ne olacak soruları arasında dünya medyaları konuyu hep izlemeye uğraştı. Aslında Amerika’da ara seçim olayları klasik şekilde hep vardı. Doğrusu, Amerika değil de başka ülkede olsa öyle pek önemsenme önemine ulaşamazdı. Ama süper güç Amerika ile uyguladığı son dönem kaos, karanlık, belirsiz ama sermaye kârını artırma politikaları, ister istemez seçimlerin de önemsenmesini, hatta sonuçlarının her yönüyle daha da abartılıp önemsetilme noktasına getirdi. Trump bizzat seçimde taraf olmanın da ötesine geçti. Demokratları inanılmaz şekilde suçladı. Vaatler verdi. Beş bin dolar kişi başı para vereceğini dahi vurguladı. Dünyanın her kesimi, kendi çıkarına göre de olayı beklentileri de damıtarak yorumladı. Her kesimin bir seçim sonuç konumuyla alakalı hale getirildi. Burada Trump’ın ikinci döneminde daha başa gelirken tırmandırdığı kriz, gerilim politikasının çok katkısı oldu. Maduro’yu korsanca kaçırmaktan, birçok ülkeye resmen direkt müdahale etmeye varan krizler çıkardı. Her lafıyla da sermayeye kâr katı. Örnek mi: Trump her kriz veya uzlaşma lafıyla dünya petrol ve altın fiyatlarını oynattı. Bunu bilen sermaye kesimi, borsa müdahalesiyle epey sermaye kazanıp servet artırdığı da kesin.
Birçok soru, kuşku ve hatta korkuyla “İran’a nükleer saldırı yapılması dahil” beklenen ara seçimler de gelip gerçekleşti. Tahminler havada uçuştu. Trump’ın partisi hem Senato hem de Temsilciler Meclisi’nde çoğunluğu kaybetti. Bir anlamda eğer işlerse parlamento-başkanlık yetki ikilemine gelindi. Dış politikada ne kadar işler bir yana, iç politikada en azından kaynak ayırmakta, bütçe denetlemede etkisi olacağı eğer işlerse kesin.
Bu gelişme önemli. Üstelik son dönemde tek adama doğru gitme ve direkt dünyaya savaş yükselterek, gericilik ihraç ederek gerçekleştiren başkana yanıt gibidir. Ama şu gerçeği doğru okuyalım: Örnek: Kaç kişi Amerika’daki hem Cumhuriyetçiler hem de Demokrat Parti’nin başkanını biliyor? Doğrusu, ben bilmiyorum. Bir başka nokta da şu: Son dönemlerde Cumhuriyetçiler her ne kadar Trump’ın da müdahalesiyle birlikte davranırken, Demokratlarda aynen olacağını kimse söyleyemez. Hatta bazı eyaletlerde parti içi çelişkilerde sırf sol aday kazanıp partiyi temsil ederken, sağ kanat Demokrat adayın Cumhuriyetçi adayı desteklediğine de tanık olduk. Partilerde örgütsellik ortaklıkla değil bireysel durumla davranıldığını da not edelim. Sayısal kesin olma bazen can alıcı noktada kimi Demokratların ikili oynayacağına da tanık olmamız sürpriz değildir.
Bir başka gerçek de şu: Özellikle son dönemlerde Amerika’daki sistemsel kriz ile Filistin başta olmak üzere dış politikadaki yaklaşım sonucu, Sosyalist Demokratlar hareketi de gelişti. Demokrat Parti içinde bazı sosyalist adaylar da seçim kazandı. Daha da genişletecek olursak, ilk defa Amerikan seçimlerinde onca İsrail gerçeğine karşın ilk defa Filistin lehine olan potansiyel sonucu da adaylar kazandırıldı. Özellikle de Gazze soykırımı sonrası Amerikan sokaklarında tüm baskılara karşın Filistin lehine gösterilerin de yansıyışı Demokrat Parti’deki adaylarda yaşandı. Hatta iç rekabete dek gelindi.
Bir yazmaya başlarsak, yazılacak çok ilkler ve yaşanan koşulların katkısını yazacak çok yer olması gerekir. Örnek, Teksas eyaletinde Cumhuriyetçiler hem Senato hem de valilik seçimini kaybetti. Bu çok önemli bir değişken sonuçtur. İlk Müslüman ve senatör veya siyah kadın vali de seçildi. Bakın bunlar Amerika için önemli. Ama değişmeyen gerçek ise Amerika’nın emperyalist sistemde hâlâ süper güç olma konumudur. Sermayenin devlet gerçeği hâlâ sürüyor. Unutmayalım: Demokrat aday Biden döneminde de savaşlar çıkarılıp birçok karanlık işler de gerçekleşti. Amerikan devletinde temel güçler derken başkan yanına Pentagon ve CIA konulması boşuna değil. Yine onca politik algı tutsaklığına rağmen tekelci sermayenin seçime harcadığı para da görmezlikten gelinemez. Bunları daha da sıralamak mümkün.
Yine de şu gerçek var: Kimse inkâr edemez: Amerika’daki ara seçimlerde Trump’ın kaybetmesi moral halinde havada uçuştu. Yenilebilinir denildi. Onca baskı ve kullanılan propaganda sopaları çare etmedi. Ama seçenek derseniz hâlâ sermaye eksenli politik çizgiler aşılamadı. Yarın Demokrat adayın İran’a karşı değişecek temel durumu yok. Konu gelmişken: Konuları güncel değil genel ile yakalarsak daha iyi olur. İran salt Trump dönemiyle gündeme gelmedi. Netanyahu çılgınlığı şekliyle de yorumlanamaz. İran stratejik hedefe ta doksanlar ortasındaki strateji ve sonradan daha da somutlaştırılan Ortadoğu projesiyle hedeflendi. Onun için Amerika-İran ekseni Amerikalılara göre İran’daki rejim değişinceye kadar devam edecek.
Bir önemli dip not: Amerika’da ara seçimler yapıldı. Ancak bu seçimlerle oluşan parlamentolar 3 Ocak’ta yasal görevlerine başlayacak. Trump o zamana dek hareket etme serbestiyetine de sahiptir. Bu zaman gerçeğini unutmayalım. Yine de belli ki son seçimler Trump’ı zorlama olasılığı var. Tabii ki Demokratlar da aldıkları rüzgârla iki yıl sonrası adayının nasıl olacağı sorularına da yanıt bulmakla zorunlu. Bu ilerideki politikalarda balans olsa da önemli. Fakat önceden belirttiğim gibi Amerikan devleti salt başkan değildir.
Son bir de Türkiye penceresinden bakalım: Aslında Trump tam bir Erdoğan partneri. Kişisel ilişkili siyasal eksenli davranma kolaylığı vardı. Kurumsal değil de kişisel idiler. Fakat unutulan: Örneğin Trump uçaklarla alakalı onca söze rağmen hem de parlamentonun iki yakasında dahi çoğunlukta olması, dediklerini yaptıramama sonucu oldu. Şimdi durum daha da karışık. Yalnız: Nedense bize hep önümüze koyulanla meşgul oluruz. Türkiye çevreleri nedense Trump’la birlikte bu dönemde hangi tehlikelere yelken açabileceklerini konuşmuyorlar. Hele de Ortadoğu düzenlemesindeki gelişmelere nedense hâlâ dokunmuyorlar. Sadece istenilenle yetiniliyor.
Yazıyı noktalarken: Dört Kasım önemli bir tarih: İran’da öğrencilerin Amerikan elçiliğini basarak orada çalışanları rehin alma yıldönümüdür. Tam da Amerika’da Trump seçimlerde yenilirken (kendi kabul etmese de) öte yandan İran tarihî günde önemli bir haber alma ikilemi yaşamaktadır. Bakalım sayısal değişim, parlamento denkleminin ters düşmesi Amerika’da ne kadar etki yapacak?
Yeniçağ Kıbrıs sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
