Merak etmeyin: öyle ağır veya geniş bilgili bir makale yazacak değilim. Tam aksi, seçtiğim bir kıyasla, çok basit deyerlendirme yapacağım. Genelde sorunlar her konuda var. sorunlar yanında işleyiş ve seçim yapma kkolaylığı da işler. Olayın birçok sorunu olsa da siz istediğini seçersiniz. Gündeme onu taşırsınız. Hat da olguyla alakalı değil de olguyu saptırmak, gündemden düşürmek için kulanırsnız. Örneğin ekonomik felaket varken, siz medya gücünüzle ekonomiği değil de başka alana gündemi kaydırtarak kamuoyunu yönlendirirsiniz. Hat da ezberciliğe dayanarak da güçle birlikte güncelik oluşturursunuz. Sorun yaratarak, başka alanda hamle yaparak ekonomik felaketi örtersiniz. Gündemleşmesini engelersiniz. Yoksuluğun artığı, açlığın dolandığı bir koşulda ekonomi yerine bazen magazinleşen gündemle dahi olayı öteleme başarısı olduğu hep yaşandı. Örgütlü ve güç olmanın kendini savunma önemli saldırgan medya tekniğidir olan.
Genel olarak ekonomide en basit kıyas yapma açısı bütçelerdir. Bütçe, ilgili hükümetin çizdiği zaman dilimindeki yapacaklarına dayir belgedir. Bir anlamda neye önem verildiği önümüzdeki uygulanacak ekonomik politikanın kitabıdır. Bunu onaylayıp da yıl içinde uygular. Onun için bütçe önemlidir. Ayrıca, bütçe karşımıza uygulanacak ppolitikanın da aynası gibidir. Ordan güncel gelişmeleri, ekonomik hedefleri anlama açısından önemlidir. Tabi ki bizde uygulanırlığ tartışılan veya talimatla şekillenme şekli nedeniyle fazla önemsenmezç. Çünkü denetim ve uygulama sonucu konuşanın da bir sınırı olduğu duvar koşulu oluştu.
Uufak bir nokta da şu: bütçe ekonomik ve idari belgedir. Bu genelde siyasal amaçlı olarak şekillenir. Hangi siyasal seçki olduğunun aynasıdır. Burada bütçe önemli bir yansıtıcılık rolü daha gerçekleştirir. Genelde birçok yerde hükümetler değişir. Değişim derler. Oysa yaklaşımın ayni olduğu hemen bütçe ile ortaya çıkar. Fakat, çoğu zaman değişen birokrat ve politikacıyla değişim olacağı algısı hep kulanılır. Neoliberal politika veya başka şekildeki anlayışlara uygun hazırlanma şekli devam ediuorsa, ekomomik genel sistemsel değişim olmayacağı da kesindir. Tıpkı sömürgecilik devam ederken, bağımsız ekonomi diyerek bağımsızlık olamayacağı gibi. Koşullar ve politika sistem değişmedikçe fazla farklılıklar olmaz.
Gelelim basit konumuza: bu yıl bütçe yine bizde de hazırlanıp tartışmaya meclise sunuldu. Klasik tekrarlar elbet mevcut. Bir de Türkiye gerçeği vardır. Bazen teslimiyetin övgüyle anlaıtıları da olmazsa olmazlarıdır. Başka basit bir sorun da şu: özellikle kamusal alandaki sorunlar katmerleşip yükseliyor. En basitiyle sağlıkta yetersizliklerle rantlaşma aldı başını gidiyor. Bütçe meclise sunulurken örneğin ilaç sorunu da açık sesle konuşuyor. Tabi ki makamcılar hep seer zehirlenmiş yalana sarılıyor. Halbuki hastahaneye düşen herkes veya önemli ilacı ararken yokluğuna hemen tanık olma olasılığı herzaman vardır. Zaten sene başındaki hem de hastahane sekiz haftalık maceramda buna sık sık tanık oldum.
Demek ki bütçe hazırlanırken bu gerçeklik de vardır. Siz sağlık politikanız varsa dikat etmeniz şart. Ozaman da ekliklik oranı, eflasyon rakamı ve nifus yoğunlaşması da dikate alınarak ilaca ayrılan kalemin artırılması da yapılması dayatmasıyla karşı karşıya kalmanız gerekir. Tabi ki düşünceniz bu iae. Buna göre kaynak koymanız yani eski kaynağın üstüne eklemeniz gerekir.
Bu konuda Devrim Barçın iyi noktaları hep yakalar. Kıyası da zamanzaman değim yerindeyse “gözünden vurur”.. nitekim şu gerçeği bütçede Barçının açıklamasıyla öğrendik. Bu benim gibileri fazla zaman ayırıp bulma zahmetinden kurtarmada da yarar. Basit kuramla olayı açıklar. Artan eflasyon sayısını koyar. Tabi şunu da ben ekleyim: eflasyon artış rakamı da ısmarlama olduğu için oldukça aşağda kalmaktadır. Yine de resmi rakamla kalalım. Burada dahi şu gerçek sırıtır: eflasyon artışı ile ilaca ayrılankaynak eşit değildir. Yani; eflasyona göre ilaca ayrılan rakam yarı cıvarındadır şimdiden Y.42 cıvarındaki hayat pahalılığı ille iilaca ayrıla artışın Y.21 olması bunun itirafıdır.
Kıyas alanı doğru yere çekildi. Artırılan izaz ikram miktarı ise yüzde yün üstünde. Buda zefkisefanın oransal olarak, aciliyet gereksimi bakımından çok daha ekonomik bütçede önemsendiğini anlatmaya yetip artıyor. Tabi ki izaz ikramın yanına bir de örtülü ödenek ile acil ihtiyaçtan alınan pay da eklenirse, bu ufak kıyasla yönetimin sağlık politikası ile yandaşlama eğlence olayının önemseme derecesini açıklamaktadır. Tabi ki kulanılan olanaklar “resmi araçlar gibi” veya şaşalı törenlerdeki akan para da başka bir değişken harcama olarak bütçede artırıldı.
Bu örnek bize K. Kıbrısta kamusal bütçe denilince, önemsenme derecelerini anlatma bakmından önemlidir. Başka bir andaşlama kkıyas da şu: özellikle geçici istintam konusudur. Hep sunulan ezberle sınavla alma ve lihyakat kuralının yere vuruluşunun da kendisidir. Şunu eklehelim: geçici demek, ilgili makamların kendine ağlı yandaşları işe alma ve onları kulanarak siyasal gelecek yaratma kuralıdır. Öyle ki katrolar doldurulma yerine geçici alıp andaşlama kul tercihi hep yönetenin elinde silah olarak seçkileşti.
Size bir kıyas bir de tercih sundum. İlaç yerine zefkisefa kaleminin asronomik artışı ve geçici alımda tercihin yoğunlaşması. Bumlar bütçenin siyasal geleceğin aynasıdır. Düşünce şekli ve kendinnin yarınını gerçekleştirme hamleleridir. Tabi ki bunlar da gerçekleşirken ki alınan rantlar da işin cabasıdır.
Sonuç olarak, bütçe basit gözlemi dahi buranın nasıl yönetildiği, tercihin ne olduğu net şekilde görülür. Tabi ki bunlar tıpkı son Ankara ziyareti gibi Türkiye onaylı olarak yapılamaktadır. Jat da yalanla da sorun yokmuş gibi de davranlıyor. İnsanlardan ilaç değil de yeme işme, benim kini işe al düşüncesi de kültürleşti. Potansiyel güç siyasal kurumsallaşma haline gelindi. Ozaman da nekadar imkar edilse de bütçe gibi bir açılımda da olay sırıtır. Sömürgesel, yandaş paylaşımlı dünyamız da oluşur. Tabi konulan vergi gelirlenin sonrada aflarla nasıl çürüdüğü ve yeni hamlelerle kimlerin elitleştiği de kanıtlanır. Ama dedik ya basit örnek dahi buranın ne olduğu asit şeklihyle dahi yakalanır. Sistem böhyle işledikçe de değişecek bir şey olmaz.
