Yeniden Afganistan’da Taliban’ın ikince kez yönetimi ele geçirmesi üzerinden iki yıl geçti. Daha önce de direk ABD desteği ile yine Taliban Afganistan’ı yönetti. Sonra, yürürlüğe konulan Avrasya Stratejisi ve BOP sonucu ilk denenen ülke de Afganistan olup ikibin yılında yeniden işkal rotasına konuldu. Uzun yıllar Afganistan Batı işgalinde ve yönetiminde geçti. Fakat, onca para ve asker akıtılmasına karşın yine iki yıl önce Afganistan yeniden Talibana teslim edildi. Aslında Afganistan yakın tarihteki Emperyalizmin resmini sömürgecilik renklerle yaşatan ülke olarak, yeri geldikçe hep gündem oldu. Uluslararası cihatçı oluşumlarının da oluşturulduğu krizin ülkesel adıdır.
***
Taliban Afganistanın yönetimini ikinci kez ele geçirmenin üzerinden iki yılı tamamladı. Tamamladı da bu dönemki gelişmeleri pek de konuşmak isteyen yok. Daha da gelişen koşulu; Afgan göçmenler başta Türkiye ve Pakistan olmak üzere birçok ülkede yaşamda direk hissedilmeye başlandı. Özellikle Amerikan işkalinde işbirliği yapan, batı adına savaşan kişiler, Taliban gelişi ile resmen ülkeden kaçtılar. Aylelerini dahi braktılar. Nitekim, Türkiyeye gelen Afganların hem genç yaşta oluşları hem de aylesiz olmalarının nedeni de budur.
Kimse Afganistanı konuşmak istemiyor. Her konuşma içinde kendi resimleri de olacağındandır. Size bir Türkiye kuramıyla konuyu aktarayım. Türkiye eski batı rejimli Afganistanı destekledi. Kendi taraftarlarının güçlenmesini istedi. Hat da Hikmet Çetin bir dönem sorumlu dahi oldu. Taliban gelince Erdoğan ona da yaklaştı. Özellikle Kabil Hava alanını yönetmek istedi.
Sadece özetlenen bu koşulalr beraberinde şunu getirdi: kaçan Afganlar mekan olarak Türkiyeği seçiyordu. Ayrıca özellikle Dostum eksenindeki Türkiye desteği nedeniyle de belirli Afganlar direk Türkiyeye yönlendirdi. Sanmayın ki bu durum Türkiyenin Talibandan uzak durduğu sonucunu getiriyor. Daha birkaç gün önce Fidan bazı Afganistan Taliban bakanlarıyla görüştü. Türkiye hala Kabilde temsilcilik bulunduruyor. Direk tavır da almadı. Ama, çelişkiğe bakın ki eski işbirlikçi Afganlar da Amerika çekilince Türkiyeğe kaçtılar. Bir analamda hala Afganistan rekabeti devam ediyor. Üstelik Orta Asyaya açılan önemli kalelerden biridir.
Türkiyede arada Afgan göçmenlerle alakalı sözler edilir. Sayı artığı için de kimisi hamasicilik ve ırkçılıkta katıp eleştiriyor. Fakat, kimse Türkiye Afganistan gerçeğini, neden hala Afganistan muhalefetinin belirli kesimlerin Türkiyede olduğu sorusu da sorulmuyor. Ama, artık yoğunlaşan yaşam içi gerçekleri sonucu Afganlılarla alakalı gelişi güzel tepkielr de artmaktan geri kalmıyor.
Afganistanda Taliban rejimi iki yılını doldurdu. Başladığı yerde deyildir. Üstelik bazı devletler de Talibanın hakim olmasından biraz da memnun. En azından otorite olma sonucu ülkelerine de istikrarsızlığın yayılmasının da önüne set çekilme olasılığı gibi siyasal çıkar vardır. Pakistan ve iran, hat da Türkiye bu durumları dikatle izliyor. Karışık Afganistan yerine, otoriter ama kontrol eden Afganistan seçikisi belirleyici gibidir.
Gericiliğin artığı kesin. Kadınların giderek önce eğitimden ve giyimle başlayan yasaklamalar, son dönemde sokağa çıkma şekileri dahi engeleneme tutumları genişliyor. IŞİD gibi yapıların da ülkede eylem yapması, Talibanın en azından ibaresini de kabullendirme durumu var. Oysa çok deyil Sovetler işkali döneminde Afganistanda oldukça özgür kadınlar simgeleri yaygındı. Kabil sokaklarında gezen ve çalışan kadınlar, şimdi sokağa çıkarılmama ve örtülme sürecinde adeta ortaçağın karanlığına doğru gidiyorlar.
Unutmamamız gereken, Afganistandaki tüm karanlık gerici ortaçağ rejimlerinin temelini ABD attı. Öyle gelişleti ki cihatçılar ve şeriatçılar yapıları dünyada epey kirli karanlık salgısı hastalığının siyaseti oldular. Bugün çoğu karanlık islam hareketinin önemli siyasal temeli Afganistana karşı oluşan savaştaki Pakistan merkezinde atıldıydı. Onun için ikidebir Türkiyedeki Pakistanlaşma tehlikesi imgesi vurgulanmaktadır.
Sonuçta Talibanın ikinci dönem yönetimi ikinci yılını doldurdu. Geleceği ise yaptıklarıyla malum. Afganistan gerçeği geniş coğrafyada karanlık güçler kadar önemli sayıda göçmenle de yaylıp istenmese de “bir Afganistan var” gerçeğini acıtarak hatırlatmaya devam edileceği de kesin.
