Nijer, Afrika sahrasının çölerinde bir ülke. Öyle adı pek duyulmaz. Nerden mi çıktı, derseniz: dünyada biz hariç son günlerde konuşuluyor da ondan. Nijerde askeri darbe gerçekleşti. Eskiden sık dık duyduğumuz ve Türkiyeden Kıbrısa ayni darbe gerçeklerini de yaşadığımız dönemden de geçtik. Fakat, doksanlardan sonra askeri darbe haberleri pek duyulmuyor. Daha doğrusu askeri darbelere de pek baş vurulmuyordu.
Askeri darbeler ikinci paylaşım sonrasından doksan başına dek deyişik siyasal gerekçelerle hep sık sık yapıldı. Bazısı, dünya nifus alanı mücadelesi nedeniyle, bazısı iç siyasal krizler nedeniyle daha da kontrol için otoriteleşme, bazısı devlet içi krizlerin düzenlenmesi, bazısı da yeni siyasal sıçrama veya düzenleme yapma amacıyla yapılıyordu. Benzer başka nedenlerle de ulaşmak çok kolaydı. Salt ülkesel deyil de dünya sistemsel rekabete dek uzayan nedenler, ülkelerdeki siyasal krizler sonucu askeri darbeler, kulanılan esruman olarak yapılıyordu. Kıbrıs ve Türkiyede bu konuda zengin yaşananlar vardır. Öyle ki darbeler sonrası yaşananlarla günümüzün de şekillendiği kesin. Türkiyedeki 12 eylül veya KIbrıstaki 15 Temuz darbeleri önemli örneklerdir.
Doksanlar sonrası askeri darbeler pek duyulmuyordu. Arada askeri darbe veya giderek yaygınlaşan sivil darbeler gerçekleşiyordu. Tam da bu sırada Afrikanın çölerinden gelen askeri darbe girişimi, aslında çoğu medya tarafından haber deyeri dahi olmaması gerekirdi. Demek ki konu ediliyorsa, bazı tartışmalar da yapılıyorsa, önemli bazı durumlar vardır. Daha geneline gidersek, Nijerde dört kz askeri darbe yapıldı. Girişimler başka. İlk defa seçimle seçilen başkan oldu. Darbeyi de yapan başkanın muhafız alayı başkanı olması da başka bir özel koşulun bilgisidir. Yine de Nijer darbesi pek de konuşulup geneseleşecek duruma gelmemesi gerekiyordu.
Konuya ek bilgilerle daha da yakınlaşalım: kısa zaman önce Nijerin komşuları Mali ve Burkino Fasoda da darbeler oldu. Bu darbeler başta pek ilgi görmedi. aAncak, askeri darbelerin klasik Fransa sömürge efendiden uzaklaşıp Rusyaya yaklaşınca, işler karıştı. Rusyanın Afrikada hegemonya kurma sonucu demekti. Buna Orta Afrika da eklendi.Fransanın kaybetmesi ve Rusyanın yerleşmesi demekti. Fransa ve batının elinde Nijer kaldı. Bu konum, ister istemez Nijerdeki darbenin arkasında Rusyanın olup olmama kuşkularlıı hemen tetikledi. Devamında da dünyada tartışılmaya başlandı. Demek ki nifus hegemonya alanı bakımından Nijerin önemli olması nedeniyle olay evrenselleştirildi.
Darbelerin Orta Afrikada olmasının iki nedeni vardı: ülkelerde artan cihatçı güçlenmesi ve devletin yetersiz olması ve yolsuzlukların idiyalarla epey ayuka çıkmasıdır. Bu gerekçelere bir de genel hegemonya damıtması olunca, zaten zayıf kurumlar halinde olan hükümet ve öteki yapılar sonucu siyasal seçenek olarak darbelere baş vurma tekniği çölerin ortasında gelişti. Rusya gerçi, konuyla alakası yok diye açıklama yaptı. Fakat, Nijer sokaklarında özellikle Fransa karşıtı gösterilerin de olduğu öteki gerçektir. Bunlar bize hegemonya mücadelesinin kızıştığını da işaret ediyor. Hegemonya mücadelesi ve güçlenen gerici cihatçı gerçekleri, birçok ülkede siyasal krizleri derinleştirdi.
Nijer darbesini bu gelişmelerle okuyunca, olayın sömürgesel tarih ile günümüz karışımlı siyasal bilinmezlik sorunlarının sonuçları olduğunu anlamak güç deyildir. Nijer, zaten siyasal sürecini son yıllar sayılmazsa hep askeri yönetimlerle geçirdi. İlk defa seçilen başkanın da ömrü şimdilik az oldu. Afrika birliği konuya yaklaşmak istiyor. Tetbirler deniliyor, fakat normal seçimle gelenlerde dahi sorunlar bitmiyor. Sömürgesel tarihi mirasın yeni sömürgecilik versyonlarının kurumsal acıları devam etmektedir. Nijer ise batının bölgedeki son kalesi. Üstelik burada uranyum da olduğu biliniyor. Önceki askeri darbelerle bölgede kalıcılaşan Fransa, şidmdi kendi kazdığı kuyunun içinde kalma tehlikesiyle karşı karşıya geldi.
Kısaca, Nijeri sorasak, yerini dahi bilmeyenlere raslamak kolaydır. Ama, seçim sonrası yapılan darbeyle neden dünyada yankı bu lma gerçekleri, ülkenin tartışılmasına dek güncelleşme noktasına taşıdı. Demek ki gündemleşmenin bazı kuralalrı burada işledi. Hegemonya ve çıkar ilişkileri. Bakalım, Nijer ne kadar kendini gündemde tutup da tavırlar alınma devamlılığını taşıyacak?
