Dün yazdığım makaleği okudum. Baktım ki konuya uluslarası boyutda anlatı özetlendi. Fakat, ülkesel eksiklikler var. anlaşılması için de yeni bir yazı yazmamın önemi aklıma yatıyordu. Üstelik söz konusu olan hat ismi de çoğu defa kelimesel harf hatalıydı. ZANGEZİR hat bir anlamda hem ülkesel, hem bölgesel hem de genel açısından önemli bir değişimin işaretidir. Artık ABD Kafkasların güneyine merhaba biyordu. Bir kılıç gibi böyre saplanan yara gibi olacağı kesin. Ayrıca, günümüz uluslarası anlaşmalarda yeni Amerikan hamlelerinin de artık mesajının alınması gerektiği sonucu da net malumdur.***
Zangezir bölgesi Ermenistanın güneyinde. İranla komşu sınırında. Bu dahi önemli mesajı vermeğe açık. Hem oraya Amerika yerleşecek, hem de Ermenistan iran sınırı da araya karakedinin girmesi sağlanacaktı. Bir anlamda Zengezir hat ile Nahcivan ile genel Azerbeuycan toprağı bağlanaırken, öte yandan da iran kuzeyden kuşatılma hamlesine sokulacak. Tabi ki dünkü yazımdaki Rusyanın kaybı da bir yana..
Ermenistan önemli değişimler yaşadı. Pasinyanın ilerde nasıl anılacağı tartışmalı. Son gelinen aşamayla, hem batının Kafkaslara çıkışını sağlayan, hem kendi toprağını hem de sınırındaki önemli yeri yabancılara verip kendinin kontrol etmeme sonuçlarıyla adeta ileride çok tartışılacak zemine kaydı. Ama net olan şu: Pasinyan hem Azeerbeycanla olan savaşları kaybeti. Karabağı resmen oradaki Ermenilerin sürülmesi sonucuyla kaybediyor. Rusya ekseninden batıya kaydı. Ermeni diyasborasıyla kuşkulu konuma çıktı. Yapılan anlaşma ile bazı mili denilen çizgiler silikleşti. Bunda Türkiyeye bakış düşünceleri dahildir. Ama ülkeğe de kendi konumuyla batıyı da resmen sokarak yeni bir denklem yaratı. Zengezir anlaşması bu nedenle yapılacak ek anlaşmalarla da ilerde epey konuşulacak hamledir. Trump ise resmen yeni dönemdeki hamleleriyle dünyaya emlakçı sermaye bakış düşüncesinin örneklerinden birini de güney Kafkasyada verdi zengezir hatını doksandokuz yılık kiralayarak, resmen ülkesinin yerleşmesini de sağlıyor. Ayni zamanda bölgesel kontrol bakımından da çıkış hareketi oluyor. Oysa düne dek ilgili koridorun açılması demek, Rusyanın burayı denetlemesi demektir. Şimdi rusya önemli bir hatı da kaybetti. Göstereceği karşılığın da ilk mesajı, yakında yapılacağı söylenen Putin Trump Alaska zirvesinden de yakalamak mümkün olacaktır.
Net olan Ermenistan salt Karabağı değil ülkesindeki sınır denetiminin önemli yerini hem de hat açılımı olmasına koridor oluşması gerçeğine rağmen Amerikaya vermesidir. Kendi toprağında Amerikan denetimi önemlidir. Ayrıca salt koridor kontrolü değil snıra Amerikanın gelmesi ile müttefiki iranla sınır silikleşmesi olacak. Oradan iran kjuşatması gelişmeleri kendini etkilese de hamle sınırı olmasını da yaratıyor. Ama Pasinyan hem de son Karabağ savaşında kendine güvence verip bir şey yapmayan batı emperyalist bloka, şimdi yeni teslimiyetle hayatda kalmaya çalışacak. Yeni işbirlikçilik kurallarıyla da ülkesinin rahatlaması gibi ironik ama gerçek beklentiyle politikasına devam etme peşinde. Artık eski Rusya işbirlikçilik hegemonyalı milliyetçi çizgi yok. Yeni emperyalist işbirlikçi yeni sömürge ilkeleriyle hareket etmek zorunda kalacak. Ülkedeki güçler denklemi bölgesel hegemonya ile genel Avrasya strateji kısgacında Ermenistan yol aramak zorundadır. Şimdiden bazı ezberlerin değişeceği bekleniyor. Türkiye ise Azerbeycanın kuyruğunda kalmak tutumunun seyirci rolunda kalmanın şaşkınlığındadır.
Kısaca, Zengezir, DErmenistan toprağı. Ülkenin kuzeyinde açılacak koridorun adı. İranla komşu olduğu yer. Bugüne dek iran Ermenistanı destekliyordu. Ermenistan ise resmen bu desteğin karşılığı, iranı yok etme peşinde olan karşıtına alan açarak yanıt verdi. Ortadoğu ile Avrasya stratejilerine uygun iranı kuşatma hareketinin de ayni zamanda adı halindedir yeni Zangenzir koridor açılımı.
Kıbrıslılar aslında son anlaşmaları dikkatli izlemeleri şart. Nasıl bir uluslarası ilişki ağının geliştiğini bilmesi önemlidir. Üstelik yapılan anlaşma veya uzlaşma içsel sorunlardan çok genel çıkarlardan başlayan değişim denklemlerine de yaklaşımla sorgulamaları kaçınılmazdır. Ayrıca Türkiye PKK son gelişmelerinin de ince noktalarına bakmaları dikate şayandır. Ama hiçbiri yok desem, alan söylememiş olurum. Sadece dildeki ezber ile tekrarla politika yapmaya devam denmektedir. Halbuki sadece son Zengezir anlaşması dahi yaşadığımız dünyanın sistemsel yaklaşımın önemli dersleriyle doludur. Pasinyan liderlik ile işbirlikçilik çizgisi ise doğru yanlışın birbirine karışıp nasıl buharlaştığının acı uygulananıdır.
