Biliyorum, Sirilanka makale başlığını duyunca, çoğunuz burun büktünüz. Onca gelişme varken, durup dururken hem de bir haberle, neden Sirilankayı yazdığımı herhalde tahmin eden azdır. Uluslararası alanı izlemeyen veya bazı yerlerde önemli sonuçları duymayanlar, Sirilankayı pek de önemsemez. Sirilanka adı burada çalışan işçileri dahi akla getirmeyecek derecede, dağarıcığımızdan uzaktır. Hele son UBP kongre sgandalı ülke resmi varken, ertelenen okul açışları yine sistemin çürüyen yüzü ile elimizde çirkefleri kalırken, neden Sirilanka sorusu da elbet karşılığı vardır. Ama benim gibi insanlar, bazı önemli gelişme olunca, içinde bizim de alacağımız dersler de olunca, çekinmeden konu ederim. Helede yakın tarih gerçeği de aklıma gelirse.
*****
Sirilankada yirmibiEylül seçimlerini Marksis aday Dissanayeke kazandı. Kazandığı örgü adı da Halk Kurtuluş Cepesi oluyor. HCKP adayı Disseneyeke başkan oldu. İsim yazılımda haft hatası olduysa özürü şimdiden dilerim. Dissanayeke diye seslendiriliyor..
Sirilankada hem de Marksis aday seçim kazanıyor. Akla hemen iki yıl öncesi geliyor. Sirilankada İMF reçeteli ekonomi aşmaza girer. İflas ilan eder. Çin ve Hindistandan borçlarla atlatılmaya çalışılınır. Ama olmuyor. Çinin ve Hindistanın borçları Temerütden ekonomiyi çıkaramaz. Halk ayaklandı. Sarayn direndi, en sonunda halk sarayı bastı. Başkan helikopterle kaçrı. Yerine başbakan konulup geçiş dönemi oldu. Geçen gün yapılan seçim ilgili ekonomik kriz ve siyasal ayaklanma sonrası yapıldı.
Seçmi kazanan HKCP ise Sirilanka tarihinin önemli yeri olan devrimci bir örgütdür. Başkan yemin ederek göreve başlar. Talepleri ve yapacakları ayni çizgide ortaklaşıyordu. Ülkede yeni bir dönem olacağı, Sirilanka tarihinin yeniden beraberce yazılacağını açıklıyordu. Bu Yakın tarih Sirilankası için önemli olad-ydı. Disanayeke parti lideri olarak epey zaman liderdi. Birçok sosyal olaylarda ayaklanmalar ve muhalefet eylemlerinde etkin oldu. Fakat, seçimde bunlar oyla önemli parti haline gelemiyordu. Hele yetmişlerdeki HKCP oldukça önemli tarihi dönemeç de yaşadı.
Yetmişleri hatırlaylan ve Yetmişbir Seylan isyanını akla getirenler HCKP gerçeğini daha iyi anlar.
Yine o dönemki devlet adıyla Seylan ve şimdi Sirilanka olan ülkede önemli sosyal olaylar yaşınıyordu. Giderek ayaklanmalar oldu. HCKP önderliği eline aldı. Kırlardan kentte, kentlerden de iktidara doğru yükselen dalga oldu. Artık Seylanda iktidar devrimci güçlerin eline her an geçme tehlikesi oluştu.
İktidar sosyaldemokratından sağ muhavazakarlara ve ordudan istihbara bu yükselen dalgayı engeleyemiyorlardı. Üstelik Sinhaler ve Tamiler ortak sınıf dalgasında ortak paydaşla ilerihye doğru gidiyorlardı. Tarihi gerçek ise uluslararası alanda başka havada esiyordu.
Amerika, İngiltere, Çin, Sovyetler ve Hindistan gibi ülkeler ortak şekilde rejime değişik destekler verdi. Kimi silah, kimi uçak, kimi para akıtdı. Bir anda yükselen devrim dalgası, dünyada nadir görülen ortak tutumla yenilgiye uğratıldı.
***
Bu hareket ololayı o dönem epey tartışıldı. Sol içinde dahi eleştirisel gözle yaklaşıldı. Özellikle Latin Amerika ve Türkiye solun-unda Seylan anlaşması değişik açıdan deyerlendirildi. Parçalanmış sol bakışın Endonezyadan sonra Asyada ikinci önemli yaşanan yenilgi oluyordu. Fakat Sİrilanka olayında önemli olan pek görülmeyen uluslararası güçlerin hem de soğuk savaş koşullarında yanyana dizilmesiydi.
***
Sirilanka bu olaydan sonra darmadağın oldu. Nitekim soradan yıllarca süren Tamil sorunu da bu yenilginin üzerinden sonra gelişti. HCKP ise siyasal değerlendirmelerle epey zaman içinde yok olmadı. Yeri geldi militan müadelelerle sokakta, parlementer rejimde de seçimle vekil olarak girdi. Bir kez de bakanlık aldı. Ama hep sol çizgiyi savundu.
Dissanayeke önemli zaman diliminde liderdi. Son yirmiiki yılındaki ayaklanmalarda da rol aldı. Yine Sekseksen sonundaki halk muhalefet dalgasında vardı. İyice yıpranan ve yolsuzluğa bürünen iki merkez eksenli partiler gerçeği de vardı. Israrla hem değişim hem de yolsuzluğa karşı direk tavır aldı. Hat da iktidarda bunların hesabını soracağını da açıkladı. Şeffaflık konusunda önemli hamlesi ise şuydu: seçim sürecinde bazı dış ülke yetkilileri partinin görüşlerini öğrenmek istediler. Çin, Hindistan, İngiltere ve Amerikalı diplomatlarla görüşmeler oldu. HCKP bunları gizli yerine açıkça yayınladı. Böylelikle kimin ne istediği ve verdiği yanıtlarla da insanlara bilgi akıtı.
Yıpranan sistem ve ayaklanmalar sonucu, sokakta olan HCKP yapılan seçimi de kazandı. Muhalelfet deneyimi epey vardır. Planı net. Ama Sİrilanka devlet gerçeği de var. Çin Amerika İngiltere ekonomik kısgaç, İsrail istihbaratın etkinliği, Temerute girme durumu gibi birçok olumsuzlukla kuşatıldı. Devlet yolsuzluğa girdap gibi daldı. Bunlarla mücadele de oldukça zor. Hem dış dengede oynama ,ç sorunlarda çözüm arama ile dengeleri koruma karmaşasyla karşı karşıya. Onun için yemin ederken de destek istedi, birlikte çözme ile hesap sorma birlikteliği kulanmaya çalıştı. Dayanacağı güçlerin halk ama dokunanın da onu yakmak isteyeceği mayın tarlası içinde kalacağı kesin.
Bakalım yakın tarihin sokak deneyimcisi Marksis aday, seçimle aldığı koltukta ne yapacak: savunduklarının kaçını yerine getirecek. Ayrıca devlet aygıtındaki ötekiler buna ne derecede engel olacak karşılığı da var. ama Sirilanka adası ada olduğu gibi, onun üstünde etkinlik sağlamak isteyen çok güç de vardır. Denge ile kayganlık dalga gibi gelip gidecek.
Bakalım HCKP deneyimi sol adına hem de yeni sömürge Sirilankada nasıl bir deneyim bize gösterecek.
