iktibasZafer Yörükİngiliz İmparatorluğu’nun geri dönüşü? - Zafer Yörük

İngiliz İmparatorluğu’nun geri dönüşü? – Zafer Yörük

Orjinal yazının kaynağıyeniyasamgazetesi9.com
Kategori:

Kral Charles III, Washington ziyaretini neredeyse hasarsız tamamlamayı başardı. Bunda, Başkan Donald Trump’ın birçok yabancı lidere yaptığı muamelenin aksine “uslu” durmasının payı büyük. Öyle ki, kralın Magna Carta’ya referansla otoriterleşme eğilimlerine yönelttiği eleştiriyi bile sineye çekebildi. İki ülke arasındaki “özel ilişkiye” zeval getirecek ifadelerden itinayla kaçındı.

Ancak Charles’a gösterilen diplomatik nezaket, İngiltere ve ABD arasında suların durgun olduğu anlamına gelmiyor. İran savaşının Hürmüz’de kitlenmesi küresel ekonomiyi sarstıkça daha çok sıkıntıya düşen Trump, dönüp NATO müttefiklerini ve Avrupa ülkelerini suçluyor. Bu atmosferden kral muaf tutulmuş olsa da İngiltere hükümeti payını yeterince alıyor.

Dünyanın en kayda değer monarşisi olan İngiltere’de kral yetkisiz olduğundan, bu ziyaret üzerine fazla söz üretmek aşırı yorum riski taşıyor. Yine de Charles’la Trump arasında yaşanan söz ve jest alışverişinin sembolik önemini akılda tutmak gerekir. Bu temaslar, yalnızca iki ülke ilişkilerine değil, Batı ittifakının geleceğine dair de ipuçları taşıyor.

Konu İngiltere-ABD ilişkileri ve Hürmüz olunca, siyasal hafızanın Süveyş Krizi (1956) kayıtlarına dönmesi kaçınılmaz. Mısır’da Nasır yönetiminin Süveyş Kanalı’nı millileştirmesine karşı İngiltere, Fransa ve İsrail’in ortak müdahalesi olarak başlayan savaş, saldırganlar açısından yalnızca bir hafta içinde stratejik bir hezimete dönüşmüştü. Bu trajik sonda ABD’nin payı büyüktü. Sovyetler Birliği ve Birleşmiş Milletler de işgale karşı çıkıyordu ama Londra üzerindeki en ağır siyasi ve ekonomik baskıyı Washington kurdu.

Süveyş krizi, ilk bakışta İngiltere, Fransa ve İsrail’in ABD onayı olmadan bağımsız dış politika sürdüremeyeceklerini göstermişti. Daha geniş tarihsel perspektiften bakıldığında ise bu kriz, yeni dünya düzeninin resmî ilanı niteliğindeydi. 2. Dünya Savaşı sonrasında şekillenen Doğu-Batı kutuplaşması çerçevesinde Batı’nın lideri artık tartışmasız biçimde ABD’ydi. Süveyş, Britanya İmparatorluğu’nun jeopolitik merkez olma vasfını kaybettiğinin sembolik tescili oldu. Bugün bazı yorumcular, İngiltere’nin yaklaşık yetmiş yıl sonra Hürmüz’de Süveyş’in rövanşını alma fırsatı yakaladığını öne sürüyor. Onlara göre, nasıl ki Süveyş krizi Britanya İmparatorluğu’nun sonunu simgelemişse, İran savaşı da Amerikan küresel hegemonyasının çözülüşüne işaret ediyor. Ne var ki İngiltere’nin böyle bir rövanş arayışında olduğuna dair ciddi bir gösterge bulunmuyor. Londra’nın tercih ettiği çizgi daha çok post-emperyal bir realizm görüntüsü veriyor. Charles’ın Washington ziyareti sırasında sergilediği tutum da bu yaklaşımın sembolik yansıması sayılabilir.

Süveyş fiyaskosu, İngiltere’nin dünya deniz ticareti üzerindeki etkisini tamamen kaybettiği anlamına gelmedi. Londra, güçlü donanmasını koruyarak küresel deniz yollarının stratejik geçiş noktalarında varlığını sürdürdü. Daha da önemlisi, küresel ticaretin asli damarları olan sigortacılık ve finans alanlarındaki üstünlüğünü muhafaza etti. Bu süreçte de, başta ABD olmak üzere Batılı müttefikleriyle uyum içinde hareket etti. Bugün İngiliz hükümetinin ABD ve İsrail’in İran saldırısına tam destek vermemesinin çeşitli nedenleri olabilir ama bunlar arasında Süveyş’in rövanşı ya da imparatorluğun yeniden ihyası gibi nihai arzular olduğunu düşünmek fazlasıyla spekülatif olur. Kaldı ki, sıra dünya egemenliğine gelene kadar İngiliz devleti ve toplumu ciddi iç politika kaygılarıyla boğuşmak zorunda görünüyor. Epstein skandalı içinde hem Kral’ın öz kardeşi Prens Andrew hem de Başbakan Keir Starmer’ın “saygın” mesai arkadaşı Peter Mandelson isimlerinin yer alması, bu politik kriz koordinatlarından birini oluşturuyor. Bir diğer önemli kriz alarmı ise aşırı sağcı Reform UK partisinin birinci parti konumuna yükselmesiyle çalmaya başladı. Westminster kulislerinde, seçimlerin yapıldığı 7 Mayıs gününden bu yana dünya egemenliği değil başbakanın acilen istifa etme gereği konuşuluyor. Amerikan yönetiminin İran savaşından belirli ölçüde güç ve prestij kaybederek çıkması şaşırtıcı olmayacaktır. Küresel güç dengelerinde önemli kaymalar da yaşanabilir. Ancak bundan hareketle İngiltere’nin ya da Avrupa Birliği’nin ABD’ye alternatif bir hegemonik merkez haline geldiğini söylemek gerçekçi görünmüyor. Mevcut jeopolitik düzen daha çok Asya ve “Küresel Güney” eksenlerinden zorlanıyor. Klasik bir Batı karşıtı blok oluşturmamakla birlikte, BRICS benzeri yapılar, özellikle Çin’in artan ağırlığı altında küresel ekonomi ve siyasette daha görünür aktörlere dönüşüyor.

Dünyanın ekonomik ve jeopolitik ekseni yeniden biçimlenirken, Trump yönetiminin Batı bloğunu tahkim etmek yerine sarsıcı hamleler yaptığı görülüyor. Trump, Avrupalı müttefiklerini savunma bütçelerini artırmaya zorluyor; aynı zamanda ABD’nin küresel askeri yükünü azaltma eğilimi sergiliyor. Avrupa devletleri, kıtanın güvenliği üzerine Amerikasız çözüm alternatifleri üretme derdindeler. Bu denklem içinde, Rusya’yı tarihsel hasım olarak kodlamayı bırakmayan İngiltere’nin Avrupa Birliği’yle yeniden yakınlaşması kaçınılmaz görünüyor. İşte Charles III’ün Washington ziyareti de tam bu bağlamda anlam kazanıyor: Ziyaret, İngiltere’nin Avrupa’yla yeniden yakınlaşırken de ABD’yle arasındaki “özel ilişkiyi” koruma iradesinin sembolik bir beyanı olarak okunabilir.


Yeniçağ Kıbrıs sitesinden daha fazla şey keşfedin

Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.

Leave a reply

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

Bu site istenmeyenleri azaltmak için Akismet kullanır. Yorum verilerinizin nasıl işlendiğini öğrenin.

Diğer yazıları

Zafer Yörük yazdı: Kurtlar sofrası

Bir MİT ajanının (Kaşif Kozinoğlu) 2011 yılında cezaevindeyken fenalaşarak...

Zafer Yörük yazdı: Küba’yı hırpalamak: Trump’ın rüyası ve kâbusu

Raul Castro, sosyalist Küba’nın ikinci devlet başkanıdır. Ağabeyi Fidel’in...

İran: Barbarları beklerken – Zafer Yörük

İran, uzun süredir tarihin bir eşiğinde bekliyor. Ama bu...

Cumhuriyet: ‘Ana’ ve ‘Yavru’ –  Zafer Yörük

Cumhuriyet 102, Kuzey Kıbrıs’ın ‘kurtuluşu’ da 51 yaşında. 1974...

Türk-İsrail ‘savaşı’ ve Sumud – Zafer Yörük

Akdeniz sularında büyük bir uluslararası dayanışma filosu bugünlerde Gazze’ye...
4,663BeğenenlerBeğen
1,585TakipçilerTakip Et
4,267TakipçilerTakip Et
1,400AboneAbone Ol

Son eklenenler

#podcast Avrupa’nın Aranan Suçluları ve Kıbrıs’ın Kuzeyi | 15+ Dakikada Gündem

Murat Kanatlı ve karikatürist Serhan Gazioğlu; çizgilerin diliyle Kıbrıs'ın kuzeyindeki siyasi atmosferi, yaklaşan seçim tartışmalarını ve toplumun geçmişten bugüne uzanan tarihsel yüzleşmelerini canlı yayında masaya yatırdı.

Şener Elcil yazdı: Hayaller ve Gerçekler | Dreams and Realities

Geçtiğimiz hafta, Türkiye’nin ev sahipliğinde Antalya’da yapılan “Dünya İklim...

Özkan Yıkıcı yazdı: Onbeş Kasımlı Pazar gününden

Kıbrıs'ta Onbeş Kasım yakın tarihi gün dönemi ikili şekilde...

Özkan Yıkıcı yazdı: On Beş Kasım güncesinden önemli notlar ve kısa yüzleşmeler

On Beş Kasım güncesinden önemli notlar ve kısa yüzleşmeler On...

Çağla Elektrikçi yazdı: Alfa ve Kalfaları- Russell Brand

Son on yıl içerisinde erkeklik üzerine yürütülen tartışmalar giderek...

Nevzat Hami yazdı: Sandığın dışında da hayat var

Boykot, temsiliyet ve siyasi irade üzerine Seçimlere katılmak demokratik bir...

Özkan Yıkıcı yazdı: Bizim telden dolaşlama yapalım

Gerçekten, dünya ile alakalı birçok yazı yazdıktan sonra, ülkemize...

Canlı yayın

01:06:52

#video “Mış Gibi Yaparak Yaşayamam!”: Çiğdem Dürüst Kamudaki Çürümeyi Anlattı | Gündem+

Kamuda liyakat bitti mi, sistem nasıl kilitlendi? Eski üst düzey bürokrat Çiğdem Dürüst, Gündem+ yayınında kamu çarklarının neden dönmediğini ve Kıbrıs'ın kuzeyindeki idari çöküşü tüm açıklığıyla değerlendirdi.
01:02:49

#video “Güngör Yanıyor, Dağlar Yok Oluyor!”: Çevre Katliamında COP31 İkiyüzlülüğü | 15+ Dakikada Gündem

15+ Dakikada Gündem ekibi; günlerdir için için yanan Güngör Çöplüğü’nü, dağları kemiren taş ocaklarını ve sahada çevre felaketi yaşanırken uluslararası zirvelerde sergilenen "sıfır atık" şovlarını canlı yayında masaya yatırdı.
01:10:48

#video ABD Seçimlerinde Tsunami: Senato ve Kongre’deki Yeni Dengeler Neyi Değiştirecek? | Yeniçağ Güncel

Yeni ABD yönetimi ve Kongre aritmetiği dış politikayı nasıl şekillendirecek? Prof. Dr. Erol Kaymak, Yeniçağ Güncel programında ABD seçimlerinin perde arkasını, küresel dengeleri ve Kıbrıs'ın kuzeyini ilgilendiren diplomatik süreçleri ele aldı.