Halil Karapaşaoğlu yazdı: Gramsci ve Cemaadımızdaki Aydın Krizi

Antonio Gramsci üretim ilişgilernin içündeki her toblumsal grubun gendi entellegdüellerni üreddiyni, bu entellegdüellerin sınıfa homojenlig gaddı’ını ve gendi fongsiyonnarıynan ilgili farkındalıg yaraddı’ını ifade eder. Bunun sadece ekonomig alanda olmadı’ını sosyal ve politig alanda da geçerli oldu’una vurgu yapar (Gramsci, 1992, 5). Gramsci bunu kapitalisd toblumlar içün ifade edmişdir. Bizim gibin ba’ımlı yerleşimci kolonyalizmin (dependent settler colonialism) gerşegleşdiyi co’rafyalarda durum nedir? Ba’ımlı veya ba’ımsız olsun sömürgeci ülkeden fededilen tobraglara nüfus agdarımı yapıldı’ında, sömürgeci ülkenin pütün kadmannarından insannar da fededilen ülkeye gelir. Gazeddacısından dutunda, yazarına, siyasedcisine, ısporcusundan müzisyenine, ırgadlarına, padronnarına gadar sömürgeci ülkenin minor bir projegsiyonu fededilmiş tobraglara gelir. Bu insannar medropolle ba’ımlılıg ilişgisi gerşegleşdirir.

Medropolde, dünyaynan gurdugları ilişgi biçimini fededilen tobraglarda inşa edmeye çalışırlar. Gıprız’ın kuzeyinde bu yönde ciddi adımlar atıldı. Bunun en böyüg araşlarından biri üniversitelerdir. Türkiya’dan buraya gelen üniversite hocaları veya Türkiya’nın buraşda gendi şubelerni aşdı’ı üniversiteler aracılıynan, buracı’a do’rudan getirilen hocalarnan, Türglüg sözleşmesine ba’lı, Türkiya’nin Gıprız’da hag ve çıkarlarnı savunan aydınnar vardır. Herkeş böyledir demem. Bunun dışında galan dosdlarmız elbedda vardır. Ancag ezici bir ço’unlug, Türkiya’nın Gıprız’dakı hag ve menfaadleri söz konusu oldu’unda garşınızda konumlanmagdadır. Gıprız’a Gıprız’dan deyil Türkiya’dan bagmagdadır. Türkiya’dakı ilişgi biçimini buracı’a daşımagdadırlar. Geşen 52 yıl içünde bu gişilerin toblumun içünde a’ırlıglarnın arddı’ını görmegdeyig. Edebiyad tarihimizin yeniden yazılması, siyasal tarihmizin yeniden yazılması hadda “nostajinin” üretilmesi adına ciddi çalışmalar yapılmagdadır.

Yerliler, gendi tarihlerni gendi edebiyadlarnı, sömürgeciynan işbirliyi içünde olan yerli aydınnar aracılı’ıynan yerleşig aydınnardan ö’renmegdedir. Söylem üretimi boyutunda yerleşig aydınnarın üreddiyi söylem Türglüg sözleşmesini besleyen, Türglüg sözleşmesine hizmed eden bir fongsiyon işermegdedir. Yerleşimci aydınnarın üreddiyi söylemin içünde, Gıprızlı Urumlar, Ermeniler, Latinner, Maronidler yogdur. Bu söylem, Gıprız’ın kuzeyinan sınırlı olurkana, Türkiya’ynan ilişgiler gurulmagda, Türkiya’ynan ilişgileri pekişdiren nideligde olmagdadır.

Gramsci’nin entellegdüelin “sınıfa homojenlig katar” dediyi nogda da yerleşig aydınnarın, yerleşiglerin oluşdurdu’u toplumsal kadmanı “homojenleşdirmeye” çalışdı’ını görmegdeyig. Bu sürecin bir sonucu olarag da, yerli toblum, işbirligci aydınnar aracılı’ıynan asimilasyon süreşlernin ve sömürgecinin üslerinde tahakküm gurma süreşlernin derinleşmesi sa’lanır. Yerli işbirligci aydının rolü, yerleşig aydınnarla yerliler arasında köbrülerin gurulmasını sa’lamagdır. İlerleyen süreşlerde, yerleşig aydınnarın toblumsal konumu pekişinca, yerliler onu gabul edinca işbirligci aydınnar aradan şıkarılır, yerleşig aydınnar gendiler dovrudan ba’lantıya geşer yerlilernan.

Gramsci, kapitalisd girişimci, endüsdride tegnisyen politig ekonomide uzman gişiler yaradı’ını, bunun yanında yenñi kültürün yenñi hukug sisdeminin organize edilmesinde uzmannar yaraddı’ını vurgular. Bunun, tegnig ve endellegdüel kapasiteynan ilgili oldu’unu, bu uzmannarın gidleleri organize eddiynin altını çızar. Gramsci bu aydınnarın gendi sınıflarnı genişledmeg içün bunu yabdı’ını ve bunnarın organig entelegdüeller oldu’unu belirdir (Gramsci, 1992, 5). 

1974 Atilla harekatından soğra Türkiya tarafından oluşdurulan yenñi üretim ilişgilernin organize edilmesi adına Türkiya’dan bir şog uzman ve tegnig insan Gıprız’a getirilmişdir. Bu insannar sömürge toblum formasyonunun inşa edilmesi içün ciddi kadgılar sa’lamışdır. İlerleyen süreşlerde bu gendiliyden gerşegleşmişdir. Sömürgeci, her alanda gendiynan ba’lantılı olan, Türkiya’dakı ilişgileri buracı’a daşıyan gişilerin buraya gelmesine zemin yaradmışdır. Bu durum yerleşiglerin ve yerlilerin organize edilmesini sa’lamışdır. Özelliynan sömürgeciynan işbirliyi içünde olan aydınnar bu misyonu uzun süre devam eddirmişdir. Bu gadrolar gidereg azaldı’ı içün, onnarın yerini da yerleşig aydınnar almagdadır.

Gramsci, toblumsal sınıflardan, günlüg siyasedden, ba’ımsız ve tarafsız göründüynü iddia eden aydınnarın da gelenegsel aydınnar olarag adlandırıldı’ını belirdir. Bu gelenegsel entellegdüellerin de organig entellegdüeller tarafından ideolojig olarag fededildiyni ve asimile oldu’unu vurgular (Gramsci, 1992, 10). Gıprız’ın kuzeyinde yerli liberal aydınnar bu gelenegsel entellegdüellere örneg olarag verilebilir. Toblumsal sorunnara duyarsız olan, Türkiya’nın Gıprız’ın kuzeyinde gerşegleşdirdiyi yıkımı görmezden gelen, Türkiya’yı bu yıkımın dışında dudmaya çalışan, gendilerni tarafsız bir konuma yerleşdiren yerli aydınnarmız süreş içünde Türkiya’nın Gıprız’dakı sömürgeleşdirme projesinin bir parçasına dönüşürler. Bu aydınnar Türkiya’nın inşa edmeye çalışdı’ı yenñi toblumsal düzeni meşrulaşdırırlar. Kitablarnı çıkarırlar, konserlerni verirler, sergilerni aşarlar. Yapılan çalışmaların hişbiri sömürge rejimiynan çelişgiler işermemegde, sömürge rejimini sorgulayıcı bir niteligde olmamagdadır. Hadda tam tersi “demogratig bir toblum yapısının” oldu’u imajını yaradmagdadırlar.

Gramsci, “sivil toblumun, toblum üzerinde zor gullanmadan igna ve rıza yoluynan kültürel üsdünlüg (hegemonya) gurdu’u mücadele alanıdır” demegdedir. Bu hegemonyayı da yaradan igdidarın “vekili” entellegdüellerdir. Toblumsal yaşamın içünde gidleler gendili’inden rıza üretimi gerşegleşdirir. Bu tarihsel süreşin bir ürünüymüş gibin agdarılır. Devletin basgıcı aygıdları agtif veya pasif olarag rıza üredmeyennere yasal olarag “disiblin (basgı)” uygular (Gramsci, 1992, 12). Gramsci’nin sivil toblum olarag ifade eddiyi toblumsal yapı gidlelerin igdidarın tahaggümüne garşı rıza üreddiyi ve igna oldu’u yenñi bir toblumsal yapı olarag garşımızda durmagdadır. Buna itaad edmeyenner basgı yoluyla “evcilleşdirilir” ya da sisdemden tasfiye edilir. Sömürgeleşdirilmiş Gıprız’ın kuzeyinde da yaradılan sivil toblum gidlelerin böyün Türkiya’nın bir çog dayadmasına garşın sessizleşmesine yani rıza üredmesine sebebiyed vermişdir. Buna garşı olan aydınnarmız, yurdseverlermiz da ehlileşdirilemedigleri nogdalarda basgı yoluynan susdurulmuş veya susdurulmaya çalışılmışdır.

Gramsci buna garşı her alanda garşı hegemonya mücadelesi verilmesinin önemini vurgulamagdadır. Dekolonyal bilinşe sahib, Gıprız’ı ortak vatanı olarag gören, işgale garşı başgaldıran, bu yönde metinner ortaya goyan, inadına barışı savunan aydınnarmız vardır. Bu aydınnarmızın sayısı yeterli deyildir. Bu aydınnarımız pütün olumsuz koşullara ravmen üredmegde ve sömürge rejimine garşı direnmegdedir. Anşag bu aydınnarmızın varlı’ına ravmen cemaatımızın içünde ciddi bir aydın krizi oldu’unu vurgulamag zorundayıg. Ne yazık ki bu gadrolarmız fızınan azalmagdadır. Cemaatımız bu bilinşe sahib aydın kadrolar yetişdirmegde zorlanmagdadır. Gramsci’nin garşı hegemonya gurma anlamında önerdiyi mücadelede, esgi dönemlernan kıyasladı’ımızda ciddi bir krizinan garşı garşıyayıg. 1980’lerde, 1990’larda aydınnarmızın hem siyasetimizde hem da sanatımızda ortaya goydu’u serd ve ned tebkileri goyacag entelegdüel gadrolarmız yog deneceg gadar azdır.

En böyüg sorunnarmızdan biri aydın krizidir. Aydının gendi sınıfının, gendi toblumunun savunulmasına yönelig sorumlulug bilinşi yoğusa ve bunun içün gavgaya girmegden çekinirsa, cemaadın sömürge rejimine rıza gösdermesi normal deyildir?

Gaynag

Gramsci, Antonio. 1992. “Selections from the Prison Notebooks of Antonio Gramsci”.Ed.-Tran. Quintin Hoare-Geoffrey Nowell Smith. Intternational Publishers. New York.