Dünyanın imparatoru – Frei Betto

Savaş, Janus** gibidir: birden fazla yüzü vardır. Askeri savaşın yanı sıra diplomatik, ekonomik, siyasi ve kültürel savaşlar da vardır. Kültürel savaş, egemen grubun gerçeklik anlayışını egemenlik altındaki gruba dayatmaktan ibarettir. Disney ve Hollywood eğlence endüstrileri her zaman bunu yapmıştır.

Şimdi Trump, Bolsonaro’ya karşı açılan ve onun “cadı avı” olarak nitelendirdiği davanın derhal reddedilmemesi halinde, 1 Ağustos’tan itibaren ABD’ye ithal edilen Brezilya ürünlerine yüzde 50 gümrük vergisi uygulayacağına söz vererek Brezilya’ya ekonomik savaş ilan etti.

Brezilya yargısına yönelik bu emperyalist müdahale (sekiz yüksek mahkeme yargıcının ABD’ye girişi yasaklandı), iki ülke arasındaki 200 yılı aşkın ilişkilerde tek bir ciddi emsal teşkil ediyor: 1964 darbesiyle anayasal olarak seçilmiş başkan João Goulart devrildi ve 21 yıl süren bir askeri diktatörlük kuruldu.

Lula’nın 17 Temmuz’da CNN’e söylediği gibi, Trump “dünyanın imparatoru olmak için seçilmedi”. Ancak tarihin en büyük ekonomik, askeri ve endüstriyel gücünü yönetirken kendini öyle hissediyor.

25 Haziran’da Lahey’de Trump’ın da katıldığı NATO liderleri toplantısında Avrupa, ‘tüm kıtayı koruyan Washington’un’ kalkanının masraflarını karşılamak için askeri harcamaların artırılması talebine boyun eğdi.

Şu anda savaşa 2.7 trilyon dolar yatırım yapan NATO ülkeleri, 2035 yılına kadar askeri harcamalarını gayri safi yurtiçi hasılanın yüzde 5’ine çıkarmayı resmen kabul etti. GSYİH’nın yüzde 5’ine çıkarılmasıyla, savaşın değeri 3.8 trilyon dolara yükselecek.

2024 yılında, küresel askeri harcamaların toplamı 3.7 trilyon dolara ulaştı. Gezegenin barışını korumak için ayrılan bütçe de dahil olmak üzere BM bütçesi 3.72 milyar dolar olup, bu rakam küresel silah alım bütçesinin sadece yüzde 0.1’ini oluşturmaktadır.

Trump’ın Brezilya’ya yönelik saldırısının bir başka hedefi de bireyler için ücretsiz olan dünyanın en gelişmiş finansal işlem sistemi Pix. “Dünyanın imparatoru” bu uygulamaya neden bu kadar kızgın?

Pix, büyük kredi kartı şirketleri, PayPal gibi ödeme hizmetleri ve para transferi şirketleri gibi güçlü ABD şirketleriyle doğrudan rekabet etmektedir. Bu şirketler, Brezilya’nın Pix’ine benzer sistemlerin nihai olarak küresel entegrasyonundan korkmaktadır (bu, “BRICS para birimi”nden çok daha uygulanabilir bir şeydir).

Pix, bu şirketlerle aynı şeyi yapıyor, ancak bireylerden ücret almıyor (sadece sözleşmeler yoluyla tüzel kişilere ücret uyguluyor). Ve piyasanın sahiplerinin lobicisi olan Trump’ın yapmak istediği şey, ücretsiz Pix’i, ücretler ve yıllık masraflar yoluyla Brezilyalıların parasının bir kısmını alacak “ABD yapımı” şirketlerle değiştirmek. Ayrıca finansımızı da kontrol etmek.

Berlin Duvarı’nın yıkılması ve Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra, Amerika Birleşik Devletleri, emperyalist tutumunu her zaman motive eden doktrini, yani “manifest destiny”yi (kaderin açıkça ortaya konması) bir kez daha tüm kalbiyle benimsedi.

Bu ifade, 1845 yılında gazeteci John L. O’Sullivan tarafından, ülkenin diğer halklara demokrasi, ilerleme ve Hıristiyan değerlerini aşılamak için topraklarını genişletme hakkına ve hatta “ilahi görevi”ne sahip olduğunu savunurken ortaya atıldı.

Kısacası, Amerikan kıtasını ‘medenileştirmek’, daha sonra tüm ülkeleri kapsayan ve bugün gezegeni Beyaz Saray’ın emirleri etrafında döndürmek anlamına gelen bir fikir.

Bu emperyalist fikir içinde, beyaz Anglosaksonların üstün olduğu ve bu nedenle yerli halkları, Latin Amerikalıları, Afrikalıları ve Asyalıları egemenlik altına alma hakkına sahip oldukları inancı beslendi.

“Manifest destiny”nin en ikonik görüntülerinden biri, John Gast’ın 1872 tarihli American Progress adlı tablosudur ve Los Angeles’taki Autry Museum of the American West’te sergilenmektedir.

Resmin merkezindeki figür, Columbia (Amerika Birleşik Devletleri’nin kadın kişileştirilmesi), bilgi ve teknolojiyi simgeleyen bir kitap ve telgraf telleri taşıyor. Solda karanlık: yerli halk, bufalo ve vahşi manzaralar. Sağda ışık: yerleşimciler, demiryolu rayları, gemiler, “ilerleme”. Bu, medeniyetin batıya doğru ilerleyişini ve “barbar” olan her şeyi silip süpürmesini simgeliyor.

Trump’ın Kolombiya’nın (Yeni Dünya’nın “kaşifi” Kolomb’un kadın versiyonu) vücut bulmuş hali olduğunun kanıtı, Brezilya ekonomisi ve yargı sistemine müdahaleci manevralar yaparken, 23’ünde Brezilya’daki büyükelçisi Gabriel Escobar’ı yetkililere ABD’nin Brezilya’nın kritik mineralleri ve nadir toprak elementlerine ilgi duyduğunu söylemesi için göndermeye cesaret etmesidir.

Kritik mineraller arasında niyobyum, grafit, nikel, kobalt, lityum ve bakır bulunmaktadır.

Nadir toprak elementleri, periyodik tablodaki 15 lantanit ile skandiyum ve itriyum dahil olmak üzere 17 kimyasal elementten oluşan bir gruptur. Bunlar aslında “toprak” değil, modern teknolojide kullanılan bastnasit, monazit, ksenotim ve itriyum bakımından zengin lateritler gibi karmaşık minerallerdir.

“Nadir” terimi, karmaşık minerallerde sıklıkla birlikte bulundukları için ayrılması ve saflaştırılması zor oldukları için kullanılır. Kısacası, “nadir toprak elementleri” adı, bu elementlerin nadir olmalarını değil, çıkarılmasının ve saflaştırılmasının zorluğunu yansıtır.

“Nadir toprak elementleri”, rüzgar türbinleri, elektrikli araçlar, elektronik ürünler ve askeri teçhizatlarda kullanılan yüksek güçlü kalıcı mıknatısların üretiminde gereklidir. Ayrıca katalizörler, piller, lambalar, cilalar, özel camlar, fiber optikler ve tıbbi uygulamalarda da kullanılırlar.

Kısacası, Trump “Make America great again” sloganıyla seçim kampanyası yürütüyor. Bu slogan, tüm alanlarda ABD’nin üstünlüğünü sağlamak ve küreselleşme, yeni sömürgecilik ve ABD’nin vesayetini kabul etmeyen “sorunlu ülkeleri” cezalandırmak için en acımasız emperyalizme geri dönmek anlamına geliyor.

Tıpkı mevcut İsrail hükümetinin Gazze’de Filistinlilere uyguladığı soykırımın dünya çapında Siyonizm’e karşı reddi çoğaltması gibi, Trump yönetiminin emperyalist karakteri de ABD ve kapitalizme yönelik eleştirel bakışı güçlendirmektedir. Her bulutun bir gümüş astarı vardır.

* Frei Betto, Brezilya’dan uluslararası üne sahip bir kurtuluş teoloğu ve Dominiken rahibidir. Roman, deneme, polisiye, anı, çocuk ve genç yetişkin kitapları ve dini eserler dahil olmak üzere çeşitli edebi türlerde 60 kitap yazmıştır. 1985 ve 2005 yıllarında, ülkenin en önemli edebiyat ödülü olan Jabuti ödülüne layık görülmüştür. 1986 yılında Brezilya Yazarlar Birliği tarafından Yılın Entelektüeli seçilmiştir. Sosyal hareketlerin ve Topraksız Kırsal İşçiler Hareketi’nin danışmanı olan Betto, son 50 yıldır Brezilya siyasetinde aktif olarak yer almaktadır. Fidel ve Din adlı kitabın yazarıdır. 

**İki yüzü olan bir Roma tanrısı