Bir uygulanasını daha yaşayan Irak seçimleri – Özkan Yıkıcı

Irakta parlemento seçimleri gerçekleşti. Öteki önemli seçimlerden farkı, daha karışık şekle sokulmasıdır. Irakı düşünürken, klasik devlet şekliyle ele almamak gerektiğini, sakın ola ununutmayalım. Irak, BOP olayının ilk uygulandığı ülkedir. Ona göre merkezi güçlü otoriter devlet değil de etkisizleşip parçalanan ve emperyalizmin federal deneme tahtası halindeki  yeni Ortadoğunun ilk örneğidir. Onun için, ırakı konuşurken, sorunları ele alırken, kalsik gelişmelerle değil, Ortadoğu projesinin uygulanan ilk alanı olarak mutlaka akılda tutmamız önemlidir. Buna bağlı olarak da enson sözü Amerikanın hala söylediğini de mutlaka bilmek önemlidir. Karışık sistemli seçimlere karşın, yine de gerektiği anda ABD kılıcı salanır. Bunun örneğini Maliki döneminde yaşadık. Şiği olması yanında irana yakınlığı sırıtması üzrerine Amerika onun başbakanlığına darbe vurur. Sürdürmesini engeler. Bu dahi anlama açısından önemli örnektir.

Irak tarihine bakarken, sömürgecilikten yeni sömürgeciliğe geçtikten sonra, güçlü otoriter devlet olarak BOP dönemine dek yerini  ölgede aldı. İsrail karşıtı ile arap miliyetciliği epey idolojik alanına hakim kılındı. Saddam dönemi ise dışa vurarak iranla dahi sekiz yıl savaşı yaşandı. Darbeleri ve müdahalelerle bir ırak karışık yakın tarih yazıldı. Bu dönem  BOP olayı ile bozuldu. İki işkal olayından sonra ırak darmadağın edildi. Yeni döneme göre bir yeniden yapılandırma yaşadı. Hala onun sancıları var.

Eskisinin aksi, zayıf bir devlet ve üç bölgeğe ayrılan fedral yapı. Mezhepsel ve etnik temeli ayrımlar oluşturuldu. Şiği, sunni ve Kürt bölgeleri olarak ayrıştı. Bu konuda en önemli yapılanış kuzey ıraktaki fedral kürdistan  la oldu. Yine erk de bu mezhep kriterine göre ayrıştırıldı. Sembolik cumhurbaşkanlığı kürtlere veriliyor. Başbakanlık şiğilere ve meclis başkanlığı da sunnilere braklıyor. Böylesi dağınık bir federal yapı oldu. Otoritrrlikten zayıflığa geçilirken de bu defa başta bölgesel hegemonya peşinde olan devletler ırakta etkin olma fırsatına geçtiler.

T türkiye, iran, Sudiler gibi devletler ırak üzerinde üstünlük peşindedirler. Her birinin mezhepsel etnik taraftarı da oluştu. Ayni şekilde Amerika ve İngiltere de ayni genel politik kontrolda yerlerini aldılar.

Yukardaki bilgiler ışığında, ırakta parlemento seçimleri yapıldı. Seçimlere bloklar halinde girildi. Sultaninin şimdiki başbakanın bloku birinci sırada yerini aldı. Meclis başkanının bloku ise ikinci sırada. Amerikanın istemediği Malikinin kesimi de üçüncü sırada. Kürtler kendi bölgesel seçimlerinde KDP yine ipi göyüsledi. Ayni zamanda KDP Musulda kendi federal alan dışındaki önemli şehirde birinci sırada çıktı. Karışık olan Kerkük oldu. Üstelik yine kürtler ortak blokla girmedikleri için seçimlerde bir sandalye de kaybeti.

Eminim, bu bilgiler dahi kiminin kafasına tam girmedi. Çünkü alışılan klasik parti rakamsal oyları dışında bir çıkarım var. üstelik bloklarda tek eksen değil öteki kesimden de müttefiklerle birlikte oluşması da karışıklığı daha bir yoğunlaştırdı. Buda başta hükümet kurmayla başlayan sorunlar ortaya çıkar. Bu arada Elsadırın kesimi seçime girmedi. Elsadır ırak miliyetçiliği ile şiğiliğin en güçlü örgütüne sahiptir. Buda seçime katılımları hep alt düzeyde tutar. Örneğin, bu seçimde y.54 katılım dahi önemli yükseliş olarak isimlendirildi.

Irak seçimleri sonlandı. Başbakanın seçimi epey zaman sürmesi sürpriz değildir. Üstelik karaşık bloklar ile devlet erkinin ayrışan kimliksel gerçeği, uygun aday konusunda bazen tterlemeler olacağı kesin. Bu arada özellikle genelde iran Amerika çelişkileri de olacak. Fakat son yediği darbelerle iranın etkisinin daha da azaldığı malumun ilanıdır. Yine de iranın tavizleri nereye dek vereceği de merak konusu. Ama ırak daha hükümet oluşurken çevre ülkeleri dahi direk kendi adayları için müdahale edecekleri kesin. Kürtlerle Türkiye gerçeği veya Türkiyenin trürkmen kartını ooynaması, iranın şiği olgusu veya aAmerikanın hala bölgesel güç olma gücü hepsi yeni ırak hükümeti oluşumunda önemli göstergelerle oynayacakları kesin. Bu şartlsarda da ıraktaki yönetimlerin kurulsa da epey sancılı geçeceği kesin. Üstelik İsrail Amerika ekseni irana karşı yeniden sıcak savaşa girerse. Kürtler son gelişmelerle birlikte bölgesel olmanın tutumlarında ortaklaşırsa hepsi ırak geleceğinde önemli sarsıntı yaratmaya adaydır.

Irak, sadece kırkbeş yılına bakın: iranla sekiz yıl savaşı, Halpeçe katliyamı, iki defa Amerikan yöetiminde işkalere uğraması, kuveyit işkali denemesi gibi dünyada yankı bulan tarihi olayları yaşadı. Otoeiter merkezden fedral etkisiz merkeze geçti. Irak olayları IŞİD gibi bir yapıyı yaşadığı işkalerle birlikte doğurtu. Daha nice olaylar vardır. Ama Amerikan BOP olayından tutun Kürt sorunu ve bölgesel savaşlarla adeta bir ateştopu halinde alevlenip patlamaktadıer.

Onca ağır sorunlarda işkal sonrası oluşan koşullarla yapılan seçimler ise kualisyon ve sadece iç değil uluslarası pazarlıkların da zayıf yönetimleri oluşmaktadır. Sultani belkide ömrünü zorla tamamlayan başbakanlardan biridir. Maliki deneğimi ile Sultani gerçeği de Amerikanın da net varlığının da sonuçlarıdır. Bakalım ırak seçimleri sonlanırken, nasıl hükümet soruları hala varken, kürt konusu veya iran saldırı hesaplarıyla nerelere savurlacak.