Trump’ın Bolsonaro tehdidi – Ertan Erol

Brezilya Devlet Başkanı Lula da Silva ile ABD Başkanı Donald Trump arasındaki karşılıklı atışmalar ABD’nin Brezilyalı Hakim Alexandre de Moraes, ailesi ve çalışma arkadaşlarının vizelerini iptal etmesi ile yeni bir merhaleye ulaştı. Brezilya yargısı Eski Başkan Jair Bolsonaro’nun 2023’ün ocak ayında kaybettiği seçimleri Trumpvari bir biçimde tanımayarak darbe girişiminde bulunması planlarına yönelik sürdürdüğü yargı sürecinde, kaçma ihtimali sebebiyle eski başkana elektronik kelepçe takılmasına karar vermişti. Bolsonaro, Lula’nın görevi devralması sonrası başına gelebileceklerden dolayı ABD’ye kaçmış, ancak daha sonra Brezilya’ya geri dönmüştü. İki başkan arasındaki atışmaların ardından, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Bolsonaro’ya yönelik yargı sürecini cadı avı olarak nitelendirerek bu kararın alındığını belirtti.

Aslında bu karar, Trump’ın ülkeye yönelik yüzde 50 gümrük vergisi tehdidinin yanında masum sayılabilecek bir yaptırım. Trump iki hafta önce Bolsonaro’ya yönelik cadı avının anında sonlandırılmaması durumunda ülkenin tüm ihraç ürünlerine yüzde 50’lik bir ek vergi koymak ile tehdit ettiği mesajı sosyal medyadan paylaşmıştı. Trump diğer mesajlarında, Brezilya’da demokratik seçimlerin engellendiği ve ABD vatandaşlarının ifade hürriyetini kısıtlayacak biçimde Brezilya yargısının sosyal medya hesaplarına getirdiği erişim yasaklarını bu kararın temel gerekçesi olarak göstermişti. Aynı zamanda Brezilya’nın BRICS içerisindeki konumu da ABD yönetimi tarafından ek gümrük vergisine tabi tutulmasına yönelik bir sebep olarak gösteriliyor.

Ancak Trump’ın bu saldırgan tavrı Brezilya’da istenilenin aksi bir etki yaratmış gibi görünüyor. Başkanlık popülaritesi önceki iki dönem başkanlığının çok altında seyreden Lula, oluşan milliyetçi dalgayı iyi değerlendirmiş durumda. Trump’ın Lula’ya yönelik ilk mektubundan sonra, Lula halka seslenen bir konuşma yaparak Brezilya’nın egemen bir ülke olduğunu, ülkede herkesin hukukun üstünlüğüne saygı göstermesi gerektiğini ve ABD’nin dış müdahalesine izin vermeyeceklerini ilan etti.

Böylece Lula sosyal medyadan verdiği daha temkinli cevapları bir yana bırakarak daha milliyetçi bir damara hitap etmiş bulunuyor. Ülkenin her zaman barışı ve müzakereyi tercih ettiğini, ama mayıs ayından bu yana zaten ABD ile ticari müzakereler sürdürüldüğünü ve 1 Ağustos’ta yürürlüğe gireceği söylenen bu gümrük vergilerine aynı şekilde karşılık verileceğini duyurdu. Bu arada ABD’nin ülke egemenliğine yaptığı bu saldırının içerideki bazı siyasetçiler tarafından desteklendiğini ve bu siyasetçilerin gerçek anlamda vatan haini olduklarını söyleyerek Bolsonaro ve taraftarlarını da köşeye sıkıştırmış oldu.

Lula’nın ulusa sesleniş konuşmasının hemen ardından Trump’ın sosyal medyasında yayımladığı yeni bir mektup bu iddiayı güçlendirir nitelikte. Trump bu sefer doğrudan Bolsonaro’ya yönelttiği mektubunda Brezilya’yı bir sansür rejimi olarak nitelendirerek kendisine yönelik siyasi avın sürdürülmesi halinde gümrük vergilerini arttıracağı tehdidini yineledi. Bolsonaro’nun oğlu Eduardo Bolsonaro, Trump’ın mektubuna teşekkür ederken Brezilya’nın büyük medya organları, Trump, Bolsonaro ve Arjantin Devlet Başkanı Javier Milei’e özenen liberteryen ekipleri yaylım ateşine tutmaya çoktan başladılar. Muhalefetteki merkez sağ partiler bile hızlı bir biçimde Bolsonaro’dan uzak durmaya çalışarak hem büyük sermayenin hem de toplumsal tepkinin gazabına uğramaktan kaçınmayı seçtiler.

Hiç şüphesiz 1 Ağustos’ta yüzde 50 gümrük vergisinin yürürlüğe girmesi Brezilya ekonomisi için yıkıcı olacaktır. Ancak Lula ve Brezilyalı büyük sermaye grupları ABD ile bu tarihe kadar bir anlaşmaya varabileceğini umuyorlar. Bolsonaro meselesinin ABD yönetiminin son tahlilde umurunda olmayacağı, asıl meselenin müzakerelerde el güçlendirmek olduğuna yönelik düşünce Brezilyalılar arasında daha kuvvetli. ABD’nin ticaret fazlası verdiği bir ülke ile ticari ilişkilerini keserek kendi ayağına kurşun sıkmayacağı düşüncesi de bu düşünceyi destekliyor.