yazılariktibasTersyüz edilmiş pasif devrim mi? - Koray R. Yılmaz

Tersyüz edilmiş pasif devrim mi? – Koray R. Yılmaz

Orjinal yazının kaynağıevrensel.net
Kategori:

11 Şubat’ta Evrensel’deki “Trump ve Uluslararası Ticaret” başlıklı yazımda “Trump uluslararası ticareti, doğrudan uluslararası politika öncelikleri bağlamında bir sopa olarak kullanma niyetinde” diye yazmıştım. O günden bu yana gümrük politikalarına dair uygulamalarda sürekli yaşanan değişme, erteleme, geri alma gibi süreçler bu tespiti doğrular nitelikte. En yeni ve en önemli geri adım yine “bir süre için bile olsa” geçtiğimiz pazartesi günü açıklandı: ABD ve Çin gümrük vergilerini geçici olarak azaltma konusunda anlaştı. New York Times haberine göre “Ülkeler ortak bir açıklamada, ilgili tarifeleri 90 gün boyunca askıya alacaklarını ve bu hafta sonu başlattıkları müzakerelere devam edeceklerini söylediler. Anlaşmaya göre, ABD Çin ithalatına uyguladığı tarifeyi mevcut %145’ten %30’a düşürecek, Çin ise Amerikan mallarına uyguladığı ithalat vergisini %125’ten %10’a düşürecek.” Hazine Bakanı Scott Bessent’in ifadeleriyle, ortak bir çıkarları olduğu sonucuna varmışlar. Şüphesiz Amerika’nın bu “ortak çıkarların” farkına varmasının nedeni Çin’in ABD’nin tarife politikalarına karşı geliştirdiği güçlü yanıtlar, özellikle de nadir elementler konusunda attığı karşı adımlar.

Tabii tüm bunlar insana ister istemez Plaza ve Louvre sürecini anımsatıyor. Gelin ABD dış ticaretini merkeze koyarak iki bölümde kısa bir tarihsel yolculuk yapalım. İkinci bölümü haftaya…

Aşağıdaki grafik 1945’ten itibaren ABD’de dış ticaretin gelişme sürecini genel hatlarıyla anlamamıza yardımcı olacaktır.

Grafik 2. Dünya Savaşından 1970’lere kadar ABD’nin dış ticaret fazlası verdiğini gösteriyor. Bu durum ABD’nin savaştan zarar görmeden çıkan tek büyük güç olmasıyla ilişkilidir. 1950’lerde ABD, dünya üretiminin, ihracatının ve altın rezervinin çok önemli bir miktarını elinde tutan devasa bir güç olarak görünüyordu. Avrupa ve Japonya ise savaşta büyük bir yıkıma uğramıştı. Bu koşullarda ABD’nin üretimi de dış satımı da teknolojisi de ezici biçimde üstün durumdaydı.

Diğer yandan Bretton Woods’la birlikte dolar rezerv para haline gelmişti ve bu yönüyle ABD ihracatına sürekli olarak talep yaratan bir unsur oldu. Bu süreçte ABD Marshall yardımları ile kendi mallarına olan talebi artırırken, IMF ve DB gibi kurumlardan sağlanan kredilerin de en büyük tedarikçisiydi.  Kısaca ABD yardım vererek aynı zamanda kendi mallarına da pazar oluşturuyordu. Yine bu dönemde finansallaşmanın bugünkü formundan oldukça uzak olması, tüketicilerin harcamalarında krediden ziyade ücret gelirlerine dayanmalarını beraberinde getiriyor bu da ithalatın sınırlı kalmasına yol açıyordu. Almanya ve Japonya gibi ülkelerin henüz rekabet edecek güce sahip olmaması da ABD ihracatını artıran temel unsurlardı.

1970’ler dönüm noktasını oluşturdu. Nixon’un Bretton Woods’tan çıkışı, kur sisteminin serbestleşmesi, doların değer kaybetmeye başlaması, Almanya ve Japonya gibi ülkelerin rekabetçi bir konuma ulaşmaları, ABD’nin üretim üstünlüğünü kısmen yitirmeye başlaması, ABD ekonomisinin içine girdiği zorluklarla birlikte, enflasyon, işsizlik, düşük büyüme vb. ABD hegemonyasının sorgulandığı bir sürecin önü açıldı. Bu süreçte ABD ithalatı artmaya, dış ticaret fazlası azalmaya hatta tersine dönmeye, yani ABD dış ticaret açığı vermeye başladı. Bunda ithalat faturasını artıran petrol krizlerinin de önemli bir rolü vardı.  

Bu ikinci aşamayı 1980-90 arasında ABD’nin dış ticaret açığının derinleştiği bir dönem izledi. 1980’lerde Reagan’la birlikte yaşanan mali genişleme (vergi indirimleri) ve Volcker’la birlikte yaşanan parasal sıkılaşma ile yani yüksek faiz gibi nedenlerle dolar aşırı değer kazanmaya başladı. Doların aşırı değerli olması, ithalatı artıran, ihracatı ise zayıflatan bir süreci beraberinde getirdi. Dış ticaret açığı gittikçe artırıyordu. Diğer yandan Almanya ve Japonya’daki üretim artışı, dış ticaret fazlasının artışı gibi dinamikler bu ülkeleri yeni büyük güçler olarak sahneye çıkarıyordu.

Aşağıdaki tablo 1970’leri takip eden süreçte ABD’nin dış ticaret açığının artmaya, Almanya’nın ise yükselen bir şekilde dış ticaret fazlası vermeye başladığını göstermektedir. Tam da bu süreç, ABD hegemonyasındaki gerileme ve buna bir çare arayışını beraberinde getirdi. 

Reagan yönetimi (Trump misali), Amerikan üreticilerini korumak ve ticaret açığını azaltmak söylemiyle meşhur Plaza Anlaşmasını gündeme getirdi. Anlaşma ABD, Japonya, Batı Almanya, Fransa ve Birleşik Krallık’ın katılımıyla 1985 sonlarında gerçekleşti. Plaza Anlaşması ile özellikle Japon yeni ve Alman markı karşısındadoların değerinin düşürülmesi, ABD’nin açıklarını azaltarak, Japonya ve Almanya’nın verdiği fazlayı sınırlayarak ticaret dengesizliklerinin düzeltilmesi amaçlanıyordu. ABD bu anlaşmayla birlikte 90’ların ortalarına kadar dış ticaret açığındaki artışı sınırlamayı başardı. Ancak Japonya ve Almanya’nın bu süreçte para birimlerinin değerinin artması- artan faiz oranları ile birlikte- rekabetçiliklerine zarar vermeye başladı. Bu nedenle 1987 yılında meşhur Louvre Müzesinde aynı ülkeler doların daha fazla değer kaybetmesini önlemek ve Almanya, Japonya gibi ülkelerin ihracatçıları üzerindeki baskıları hafifletmek için Louvre Anlaşmasını imzaladılar. Özetle Plaza Anlaşması ile doların düşürülmesi, Louvre Anlaşması ile de artık dolara bir istikrar sağlanması hedeflendi.

Plaza ve Louvre Anlaşmaları salt ekonomik düzenleme değil, hegemonik güç mücadelesinin birer aracıydı. ABD’nin hegemonyasının gerilemeye başladığı dönemde, başta Japonya olmak üzere yükselen yeni güçleri dizginleyip yeniden merkezi konuma dönmesi açısından kritik roller oynamışlardır.

Özellikle Japonya, bu sürecin ardından düşük faiz ve kredi genişlemesiyle ABD’den ithalatı artırdı ama bu, büyük bir varlık balonunu da beraberinde getirdi. 1990’larda balon patladığında Japonya “kayıp on yıl(lar)” diye adlandırılan uzun bir durgunluğa girerek rekabetten de elenmiş oldu. Anlaşmaların Almanya üzerindeki etkisi bu derece olmasa da Almanya’yı da ihracat gücünü yitirmeye ve iç talebi artırmaya zorladığı söylenebilir.

Peki bu ülkeler neden bu anlaşmayı onayladılar? Bunun başta jeopolitik olmak üzere- Almanya’nın bölünmüşlüğü, Japonya’daki ABD üsleri, ABD’yi korumacı politikalardan uzak tutmak, dolayısıyla kendi ihracatçı ekonomilerini sürdürebilmek vb. nedenleri söz konusu. Dolayısıyla Almanya ve Japonya’nın bu anlaşmalara katılımının gönüllülükten ziyade, jeopolitik bağımlılıkları, ekonomik yapıları ve sistem içi konumları gereği olduğu düşünülebilir. Bu bir tür hegemonik rıza üretimidir: Zora dayalı olmayan ama tamamen özgür iradeye de dayanmayan bir onay.

ABD hegemonya restorasyonunu zor yoluyla değil, sistemin “meşru lideri” rolünü sürdürerek başardı. Bunun bir tür pasif devrim niteliği taşıdığını söyleyebiliriz. Kurallar değişmeden, çıkar dengeleri yeniden kuruldu.

Bugüne geldiğimizde belki de kuralları değiştirmeden çıkar dengelerini yeniden kurmaya çalışan Çin’dir. Çin’in ABD’yi, küreselleşmenin kendi kurallarıyla hareket etmeye zorlaması; ABD’nin kendi koyduğu kurallara uymaya “zorlanması”, bir tür tersyüz edilmiş pasif devrim örneği olarak okunamaz mı? Ya da belki de sadece kurt bir iş adamı olarak Trump pazarlığı yüksekten açmıştır? Belki ikisi de… Ama her halükârda geri adım atan Çin değil ABD’dir. İzlemeye devam… 


Yeniçağ Kıbrıs sitesinden daha fazla şey keşfedin

Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.

Leave a reply

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

Bu site istenmeyenleri azaltmak için Akismet kullanır. Yorum verilerinizin nasıl işlendiğini öğrenin.

Diğer yazıları

Vladimir Simović yazdı: Sırbistanlı öğrenciler Vučić’i nasıl yendi?

Seçim analizi: Vladimir Simović(Solidarnost üyesi, Avrupa Solu Yönetim Kurulu...

Önder Algedik yazdı: COP31’in Gizlediği

Birikim'de bu yıl yayımlanan dört yazıda aynı soruyu farklı...

Nuray Sancar yazdı: COP 31 iklim zirvesi… şaka gibi

Üç gün sonra Antalya’da genişletilmiş Expo sahasında düzenlenecek COP...

Yelda Erçandırlı yazdı: Lula, ekstraktivizm ve sol kalkınmacılığın sınırları

Luiz Inácio Lula da Silva’nın 25 Ekim 2026’da dördüncü...

Mahir Ulutaş yazdı: Ankara-Bakü hattındaki krizin yapısal dinamikleri üzerine

Ankara ve Bakü arasındaki “kardeşlik”, en çetin diplomatik krizlerinden...
4,663BeğenenlerBeğen
1,585TakipçilerTakip Et
4,265TakipçilerTakip Et
1,420AboneAbone Ol

Son eklenenler

Halil Karapaşaoğlu yazdı: Mustafa Akıncı’nın Yannızlı’ı; Kimin Yannızlı’ıdır?

Son zamanlarda ölüm tehditleri yine yoğunlaşmaya başladı. Dünyada bu...

Özkan Yıkıcı yazdı: Kısa dolaşımla, nasıl bir dünya sorusuna pratik yanıtlar

Herhalde, son günlerde dünyada yapılan iki zirve ile nerelere...

Özkan Yıkıcı yazdı: Antalya’dan Shenzhen’e zirveler

Konuya girmeden: Ufak bir güncel dokunuş yapacağım: Bugün Yirmi...

Özkan Yıkıcı yazdı: Shenzhen zirvesi

Dünyanın üç lideri, Çin'deki Asya-Pasifik zirvesinde buluştular. Haftalar öncesinden...

Özkan Yıkıcı yazdı: Medya gerçeğinden yurttaşlık hikâyemize

Medya gerçeğinden yurttaşlık hikâyemize Akşam yemeğinden sonra beni hararet bastı....

Özkan Yıkıcı yazdı: Nedersiniz: Biraz da gündemle dolaşalım mı

Bir şarkı vardır: Çoğu belki de bilmez. “Uyandım sabah...

Volkan Yaraşır yazdı: Karatani: Yağmanın ekonomi politiği

Kojin Karatani bir eylem ve düşün insanı. Modern toplumun...

Fikret Başkaya yazdı: İklim krizi ve kapitalizm: Çıkış neden mümkün değil?

‘’Gezegen bizi kurtaracağı düşünülen insanlarca öldürülüyor.’’                                                                        Greta Thunberg COP taraflar...

Canlı yayın

01:05:18

#video Serhan Gazioğlu ve Murat Kanatlı karikatürlerle gündemi konuşuyor

Sözün bittiği yerde çizgiler konuşuyor... Serhan Gazioğlu ve Murat Kanatlı, karikatürlerin rehberliğinde Kıbrıs'ın kuzeyindeki memleket ahvalini ve siyasetin perde arkasını değerlendirdi.
01:00:29

#video Avrupa’nın aranan suçluları ve Kıbrıs’ın kuzeyi | 15+ Dakikada Gündem

Kıbrıs'ın kuzeyi uluslararası suçluların sığınağı haline mi geldi? Kuruluş yıl dönümünde güvenlik zafiyetleri, kara para akışı ve yasal boşluklar canlı yayında mercek altına alındı.
01:06:52

#video “Mış Gibi Yaparak Yaşayamam!”: Çiğdem Dürüst Kamudaki Çürümeyi Anlattı | Gündem+

Kamuda liyakat bitti mi, sistem nasıl kilitlendi? Eski üst düzey bürokrat Çiğdem Dürüst, Gündem+ yayınında kamu çarklarının neden dönmediğini ve Kıbrıs'ın kuzeyindeki idari çöküşü tüm açıklığıyla değerlendirdi.