Sis ortamına gerçekleri aramak – Özkan Yıkıcı

Hafta sonu dünyaya füze etkisinde haber düştü. İranda helikopter düştü. Arıza nedeniyle düşen helikopterde Cumhur başkanı, dışişleri bakanı, Doğu Azerbeycan vaalisi ve Cuma imamı bulunuyordu. Helikkoptr arızası düşüşü ve içindekilerin nitelikleri sonucu, dünya yeniden iranı konuşma frekansını yükselti.

Bir Azerbeycan sınırındaki barajın açılımına giden iran yetkilieri, geri dönerken dört liderin olduğu helikopter kayboldu. Kayıp sonrası başlayan kuşkular, sonuçta helikopterin düştüğü bilgisiyle tamamlandı. Üç helikopterin olduğu ekip, nedense ortad olan Cumhurbaşkanı Reyisinin de bulunduğu helikopterin düşmesi, şüpesiz tartışılması da normaldır. İlk bilgilerde helikopterin düştüğü koşuların sisli olması ise soruları artırıyordu. Arıza mı yoksa sabotaj mı.. sabotaj ise akla hemen israilin gelmesi de kaçınılmazdı. Ama soru devam ederken, yeni sorular da geldi. Neden sisli havaya rağmen uçuş gerçekleştirildi: neden üç helikopter varken ortada olan düşüyor da ötekiler farkında olmuordu… Neden hem de dört önemli yetkilinin olduğu helikopter eli yıl öncesinin aracı oluyurdu. Daha teknik bakanlar ise uçuşun olduğu sisli ortam kdar, bir de öylesi koşulalrda neden tüm diplomatik üst erkanın ayni araçta olduğu kuşkusunu da ekliyordu..

***

Konu iran olunca, iranın dünadaki yeri ortadayken, kazanın olduğu koşullar da ayni olumsuzluklarla eklenince, kurgudan gerçeğe herşey birbirine karıştı. Düşme yanında karşıt kurgularda olan kesimin de çıkışı mrakla bekleniyordu. Ama tarihi gerçek hemen aklıma geldi: benzer birçok uçak kazasındaki ayni olay yaşanacak. Kimse düşürtüğü uçağı söylemez ve kabul etmez. Öte yandan uçağı düşürülen kesim de düşürülmeği pek kabullenmez. Bu yğzden tarihe birçok benzer düşüş kaza olarak tarihe yazıldı. Hat da Ülhak gibi çokça şüpelenilen, infilak etiği de belli olmasına rağmen, tahniblerin parmakları da göstermesine rağmen, tarihe kaza olarak girdi.

Bu birikimle şimdiki kazanın da arıza veya sis nedeniyle denip kalınacağı kesindir. Fakat, bir önemli etki, resmen helikopterin çok eski olup tamirinin de pek yapılmadığı, sisli koşullar gibi etkenler, şimdilik ağırlıklı olarak kaza ile sis nedeni olarak kabule daha yakındır. Fakat, düşen içinde hem de Cumhurbaşkanından dışişlreri bakanını oluşu da başka komplo yaratmaya yarıyan bilgilerdir.

****

Tabi ki düşen uçakta cumhurbaşkanı Reyisinin oluşu, üstelik Reyisinin tarihi geçmişi kadar, ilerde resmen yüksel ruhami liderliğine oynanası da olayı ölüm yanında sistemle de birleşerek tartışılmasını da getirdi. Gelecek iran olayına odaklandırdı. Yetmiyor, zaten bşta Amerika ve israilin de iranı şer ekseninde görüp parçalama ile yeni rejim faaliyetleri de olduğu imkar edilemezdir. Toplamda. İran kazası direk gelecek iranla birlikte saydamlaşınca, eldeki kanıtların da ötesinde gelecek hesaplarının da düşünülmesini zormakatadır.

Bu kazanın net algısı şu: on ca güçlü iran füzeleri ve askeri gücüne rağmen en üst diplomatlarını dahi çok eski helikopterle taşıması bir paradokstur. Güçlü otoriter yapların aynasıdır. İsraili vuran füzeler ve gelişmiş teknolojik güvenlik yapısına karşın ulaşımda eski helikopter olması önemli mesajdır. Ama unutmayalım: iran resmen korkunça anbargolar altındadır. Eldeki helikopterin dahi yedek parçalarını bulmakta zorlanıyor. Çelişkili ran ve Ortadoğunun merkezi gücü olma ikilemleri her alanda yansıyor. Ancak, şimdilik sistem değişimi de mümkün değildir. İrandaki kurumsal devlet gücü ve güvenliğe dayalı yapılanış, resmen öteki diktatör rejimlerinden farklı direnç noktaları olmaktadır.

Şu olgu bizi yanıltmasın: iranda protesto geleneği vardır. Sadece türban veya benzer gündemleştirilen konularla sınırlı değildir. Halk kolayca sokağa çıkar. Yakın tarih bize bunları gösterdi. Fakat, seçenek olarak siyasal örgütlenme gücü yok. Rejimi tehtit edecek yapılar hala bulunmuyor. Bu yüzden bazı haklı mugalif çıkışları da siyasal boşluğunu ne yazık emperyalist kesimler kulandı. Buda yükselen protesto hareketinin de etkisizleşmesine neden oluyor. Zaten Ortadoğu ABD projesinde iranın parçalanmasında önemli hedeflerden biridir. Vbu bilgielrle ancak iranı anlamak mümkündür.

İranda eğer bir elikopter düşerken, sis nedeni kadar çok eski oluşu da nedenlere sığdırılıyorsa. Önemli eksiklikleri anlamamıza yardımcı oluyor. Hele sisli havada yolculuk yapma da başka bir handikaptır. Ancak, yankı bulmada herkesin de belirli beklentilerinin olması da evrenseleşen siyasal gerçeğin öteki yüzüdür. İranın karşıt olması ile içteki baskılar ikilemi de bu ölümle sevinç havaları da görmemizi yaratıyor. İşte toplamda karşımızda bir gerçek iran karışık renkli resim geliyor. Değişim mi bence şimdilik zor. Kurumsalaşan devlet gerçeği ile  sisyasal seçeneksizlikler şimdilik katgısıyla da yanıt sınırlıdır.

Unutmayalım: ülkemizde de bol miktarda İranlı var. kimisi adı öğrenci kimisi de emlak satın alan geniş kesimle görülmektedir. İran gelişmeleri ve K. Kıbrıs istemesek de bazı bağlantıların hissedilmesi kaçınılmazdır.