Halil Karapaşaoğlu yazdı: Türkiya-Irag İlişgileri

Türkiya’nın Gıprız’da yürüddüyü politikayı veya Türkiya’nın Gıprız’da yürüdeceyi politikayı annamag içün üş şeyi yakından takib edmemiz geregmegdedir. Bunnardan biri Türkiya’nın gendi içündeki demograsiynan ilgili gelişmelerdir. İnsan hagları ba’lamında Türkiya nasıl bir yapılanma içündedir? Bu sorunun cevabı bizleri dovrudan edgilemegdedir. İkinci önemli başlıg Türkiya’nın hangı ekonomig ilişgilerin içünde oldu’udur. Yani hangı ekenomig model Türkiya’ya hakimdir. Margsisdler ald yapı üsd yapı ilişgilerni eyi incelemeg zorundadır. Ekonomig ilişgilerin siyasi, hukugsal ve kültürel ilişgileri belirlediyni unudmamamız geregmegdedir. Margsizmin eñ önemli temel yasalarından biri ald yapı üsd yapı ilişgisidir. Bu ba’lamda Türg kapitalizminin evrimi, gelişim süreci incelenmeli ve tahliller yapılmalıdır. Benim son zamannarda üzerinde durdu’um konu Türkiya’nın neo-liberal ekonomiden Devled kapitalizmine geçiş süreci ve bu ekonomig ilişgilerin Türkiya’da AKP tarafından derinleşdirilmesidir. Üşüncü başlıg isa Türg dış politikasıdır. Türg dış politikasının Milli İstihbarad Teşkilatı’ynan AKP döneminde girdiyi ilişgiye diggad edilmelidir. Türg dış politikası, diblomasinin yanında, ülkelerin iç işlerine da müdahale edmegde buralarda çeşidli operasyonnar yürüdmegdedir. Bu ilişgi biçimi taha önceki dönemlere göre çog ciddi boyudlara ulaşmış, Suriye ve Libya örneyinde oldu’u gibin ülkelerdeki rejimlere müdahale edeceg düzeye ulaşmışdır. Gıprızlıca gonuşan Gıprızlılar 2020 Cumhurbaşkanlı’ı seçimlerinde Türg dış politikasının MİT’nan nasıl bir işbirliyi içünde oldu’unu ned bir şekilde gördü. Bu üş temel başlıg yakından takib edilmelidir.   

TC Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Irag Başbakanı Ali ez-Zeydi, 28 Temmuz 2026 tarihinde önemli 5 andlaşma imzalandı. Neydi bu andlaşmalar?

1. “Eğitim ve Akademik İşbirliği Mutabakat Muhtırası”
2. “Gençlik ve Spor Alanlarında Mutabakat Zaptı”
3. “Sınai Mülkiyet Alanında İşbirliği Mutabakat Zaptı”
4. “Fişhabur-Ovaköy Sınır Kapısı Üzerinden Demiryolu ve Karayolu Taşımacılığına İlişkin Mutabakat Zaptı” 
5. “Doğal Kaynaklar Karşılığında Irak Cumhuriyeti İçerisinde Ulaştırma Altyapısının Geliştirilmesine İlişkin Çerçeve Mutabakat Zaptı” (Karaalp, Beyaz 2026).

“Eğitim ve Akademik İşbirliği Mutabakat Muhtırası” Türg Polis Akademisi tarafından Iraglı polislerin eyitilmesiynan ilgilidir. Türg Polis Akademisi, Libya, Suriye, Afganistan ve Somali gibi ülkelerde polis eyitim çalışmaları yabdı. “Gençlik ve Spor Alanlarında Mutabakat Zaptı” Türkiya ve Irag arasında genşlig deyişim programları, kültür programları ve ıspor alanında yapılacag olan çalışmaları ifade edmegdedir.  “Sınai Mülkiyet Alanında İşbirliği Mutabakat Zaptı” iki ülke arasında sınai mülkiyet alanında yani patend alanında işbirliyi yapılmasıdır. “Fişhabur-Ovaköy Sınır Kapısı Üzerinden Demiryolu ve Karayolu Taşımacılığına İlişkin Mutabakat Zaptı” Kalkınma Yolu projesiynan ilgilidir. Kalkınma Yolu Projesi Basra Körfezi’ni Avrupa’ya ba’lamayı amaçlayan böyüg bir ulaşım ve lojistik koridorudur. Bu proje kamuynan 2023 senesinde paylaşıldı. Bu projenin amacı, ticaretin, Basra körfezinden açılacag yolunan Irag ve Türkiya üzerinden Avrupa’ya ulaşdırılmasıdır. Kalkınma Yolu Projesiynan, Türkiya, Asya, Orta Do’u ve Avrupa arasında gerşegleşeceg ticaredde önemli bir ısdratejig merkez olmayı hedeflemegdedir. Ticaredde atılacag bu adım Türkiya’nın bölgedeki önemini taha da arddıracagdır. “Doğal Kaynaklar Karşılığında Irak Cumhuriyeti İçerisinde Ulaştırma Altyapısının Geliştirilmesine İlişkin Çerçeve Mutabakat Zaptı” Irag’ın sahib oldu’u enerji gaynaglarnın Türkiya’ya verilmesi bunun garşılı’ında da Türkiyalı şirkedlerin Irag’ın ulaşdırma ald yapısını yabmasıdır. Bu Türg sermayesinin Irag’dakı nüfusunu taha da arddırması, ulaşdırma alanında Irag’da güşlü bir pozisyon elde edmesi anlamına gelmegdedir. Demiryolları, otoyollar, köbrüler, Kalkınma Yolu koridorundaki ulaşım tesisleri gibi dev yatırımların Türg şirkedleri tarafından gerşegleşmesi anlamına gelmegdedir.

Bunun yanında en önemli gelişmelerden biri da Türkiya’nın Kerkük pedrolüne ortag olmasıdır. “Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO), BP Energy Company of Kirkuk Limited (BP ECKL) şirketinin yüzde 15 hissesini satın aldı. Amerikan enerji devi ConocoPhillips, İngiliz BP ve Türkiye Petrolleri ortaklığında bir konsorsiyum oluşturulacak” (Zeydi 2026). Türkiya petrolün taşınmasında sadece rol almayacag artıg üretiminde da rol sahibi olacag. Kerkük’de üretim yapan Amerikan ve İngiliz enerji şirkedleriynan Türkiya nasıl olur da ortaglıg gurmagdadır? Bu dev şirkedler neçün Türkiya’ya hisselerni sadmışdır? Bu soruların çeşidli cevabları olabilir. Türkiya açısından önemi Kerkük pedrolü üzerinde Türkiya’nın bir agdöre dönüşmesidir. Diyer tarafdan bu gelişme, Amerika’nın ve İngiltere’nin Türkiya’nın pazara girmesine izin verdiyi, Türkiya’yı Irag’da partner olarag gördüglernin da bir delilidir. Bu da Türkiya gibin bir ülke içün çog önemli bir gelişmedir.

Türkiya’nın Irag’ın kuzeyinde yaglaşıg 50 asgeri üssü ve 5000 asgeri bulundu’u iddia edilmegdedir (Mustafa 2026). Türkiye Maarif Vakfı’nın Irag’da 3 kampüs kabsamında 10 megdebi vardır. Ba’dad’daki iki kampüste 1200, Erbil’de da yaklaşıg 800 talebe eyitim alır bu okullarda (“Türkiye Maarif Vakfı” 2026). Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı (YTB) tarafından 2023 yılında paylaşılan bilgiye göre Irag’da 4 bine yakın talebe Türkiya’da burslu olarag üniversite eyitimi almışdır (“Yurtdışı Türkler” 2023). Yunus Emre Enstütüsü, Irag’da Türg kültürünü ve dilini yaymag içün faaliyedler yürüdmegdedir. Irag İçişleri Bakanlı’ı Polis Enstitüsü Diller Okulu müfredatına Türgca eglenmişdir. “2010-2019 yılları arasında her yıl düzenlenen Türkçe Yaz Okulu, 2018 yılında İnönü Üniversitesinde 14 öğrencinin katılımıyla gerçekleştirilen Erbil Türkoloji Yaz Okulu, 2021 yılında Irak’ta Türkçe öğreten öğretmenlere yönelik İstanbul’da düzenlenen eğitim programı, 2020-2022 yılları arasında Irak’tan toplam 2 bin 133 kişinin katılımıyla gerçekleşen çevrim içi Türkçe kursları” gerşegleşdirilmişdir (“Yunus Emre” 2024). Irak – Bağdat Program Koordinasyon Ofisi 2016 yılında Türkiya tarafından aşılmışdır. Türkiya’nın önemli kurumlarından biri olan TİKA (Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı)  Irag’da faaliyedler yürüdmegdedir. TİKA Irak güvenlig güşlerine eyitim vermiş, arıcılıg segdörüynan ilgili projeler yabmış, Iraglı yargışlara “Terörizm Suçlarıyla Mücadele Eğitimi” vermiş, Türgmen okullarına desdeg vermiş, dini bayramlarda aylelere binlernan gıda yardımı, külliye resterasyonları yabmışdır. Hadda Irak başbakanlı’ındakı toblantı salonunu bile yenilemişdir. Bir ülkenin başbakanlı’ındakı bir salonu yabancı bir ülke neçün yeniler? Alamanya başbakanlı’ındakı bir salonu Türkiya’nın yenilemesine Almanya izin verir? TİKA’nın Irag’da yabdı’ı ve yabmagda oldu’u 10’larnan projesi vardır (“Türkiye İşbirliği” 2026).

Türkiye Maarif Vakfı, Yunus Emre Enstitüsü ve TİKA, Türkiya’nın yabancı ülkelerde hegemonya gurmag içün gullandı’ı üş önemli kurum olarag garşımıza çıgmagdadır. Özelliynan bu üş kurumun yürüdüyü faaliyedler Türkiya’nın varlıg gösderdiyi ülkelerde “soft power” olarag adlandırılan hegemonya araşlarıdır. Başga bir ifadeynan koloni politikalarnı uygulamaya çalışdı’ı üş önemli aparaddır. Türkiya Gıprız’ın kuzeyindeki gibin tam anlamıyla bir sömürgeci ülke olarag diyer ülkelerde faaliyed gösderemeyebilir ancag sömürgeci olma arzusunu gücü oranında uygulamaya çalışmagdadır. Bu faaliyedler diggate alınmalıdır. Pütün bunnarın yanında medya, sa’lıg alanında da Türkiya Irag’da faaliyedler yürüdmegdedir. Öte tarafdan, Türkiya’nın istigbarad teşkilatı MİT’in Irag’da güşlü bir varlı’ı vardır. Yukarıda bahseddiyim andlaşmalar imzalanmadan evvel MİT başkanı İbrahim Kalın’ın Irag’a çog önemli bir ziyareti gerşegleşdi. MİT ve Türg Dışişleri koordinasyon içünde faaliyedlerini yürüdmegdedir. Irag’a en fazla ihracad yapan ülkeler arasında Çin ve Türkiya bulunmagdadır. Bunun yanında özelliynan Türg inşaad firmalarnın Irag’da yürüddüyü yüzlernan projeleri vardır. Türg sermayesi hem Türkiya’dan hem da Irag’ın içünden Irag pazarına girmiş ciddi bir potansiyele ulaşmışdır. Irag, 46 milyon bir nüfusa sahib dev bir ülkedir.

Türkiya’nın diyer ülkelernan girdiyi bu ilişgi biçimini diggadli bir şekilde okumag zorundayıg. Türkiya Orta Do’u ve Afrika’da ciddi faaliyedler yürüdmegdedir. Türg dış politikası ciddi bir ivme gazanmış, Türk kapitalizmi, Türg sermayesi bu tobraglarda faaliyedlerni arddırmışdır. Türkiya tobraglarnı ve edgisini gelişdirme arzusu içündedir.

Yazının seslendirilmiş hali; https://youtu.be/8jIDLWExPtw

Gaynag

1-Karaalp, Haydar. Beyaz, F. Zafer. 2026. “Türkiye ile Irak arasında 5 anlaşma imzalandı”. Anadolu Ajansı. https://www.aa.com.tr/tr/gundem/turkiye-ile-irak-arasinda-5-anlasma-imzalandi/4011886

2-Mustafa, Ali. 2026. “Turkiye takes ‘historic step’ on energy alliance with Iraq”. Aljazeera. https://www.aljazeera.com/news/2026/7/29/turkiye-takes-historic-step-on-energy-alliance-with-iraq

3-Türkiye İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı. (2026, Temmuz 31). Irak – Bağdat Program Koordinasyon Ofisi. https://tika.gov.tr/office/irak-bagdat-program-koordinasyon-ofisi/

4-Türkiye Maarif Vakfı. (2021, Eylül 13). Erbil ve Bağdat’taki Maarif okulları kalitesine, Kerkük de katılıyor. https://turkiyemaarif.org/news/erbil-ve-bagdattaki-maarif-okullari-kalitesine-kerkuk-de-katiliyor

5-Yunus Emre Enstitüsü. (2024, 3 Mayıs).  Bağdat Yunus Emre Enstitüsü Irak’taki etki alanını genişletiyor. https://yee.org.tr/sq/haberler/bagdat-yunus-emre-enstitusu-iraktaki-etki-alanini-genisletiyor

6-Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı. (2023, Ocag 10). Erbil’de Türkiye mezunları toplandı. https://ytb.gov.tr/haberler/erbilde-turkiye-mezunlari

7-Zeydi, Ali. 2026.”Kerkük petrolüne ortak oldu”. Özgür Politika. https://www.ozgurpolitika.com/haberi-kerkuk-petrolune-ortak-oldu-212767

Kaynak: Türkiya-Irag İlişgileri – Halil Karapaşaoğlu