yaklaşımlarMehveş BeyidoğluGörme üzerine… - Mehveş Beyidoğlu

Görme üzerine… – Mehveş Beyidoğlu

Orjinal yazının kaynağıozgurgazetekibris.com

İlk yazımıza sanatı nasıl gördüğümüzle ilgili başlamak güzel bir başlangıç olabilir diye düşünüyorum.

Bunun için önce biraz sanat algısına değinmekte ve sonra görsel algı veya görme üzerine tartışmakta yarar var. Algı, en kaba tabiriyle, bireyin oluşumu, gelişimi ve uyaranları nasıl yorumladığı ile ilgili bir süreçtir.

Görsel sanat eserlerinin ya da son zamanlarda bu kelime yerine çokça kullanılan işlerin yorumlanabilmesi için önce yapıt algılanmalıdır. Söz konusu şeylerin algılanabilmesi ve de yorumlanabilmesi için her şeyden önce görsel algı devreye girer.

Böylece “bakmak” ve “görmek” ile ilgili fark ortaya çıktıktan sonra görsel algımızı geliştiririz.

Görme eylemi, hayata geldiğimizde ilk yaptığımız şeylerden biridir.

Doğaya gelir gelmez önce ciğerlerimizi açıp nefes almaya başlarız, ardından çevreye bakıp görmeye çalışırız. “Görme konuşmadan önce gelir mesela” demiştir John Berger.

Görme Biçimleri kitabının basıldığı 1970li yılların başında, neredeyse bu konuda son sözü söylemiş, en kapsamlı teorileri geliştirmiş ve felsefi açıklamalar yapmış ünlü İngiliz Sanat Eleştirmeni John Berger’i referans almadan bu konuya değinmek doğru olmazdı.

Devamında diyor ki, bir nesne görürüz, ona bakmaya başlarız ve aynı anda algılamaya başlarız. Göz, istediğini istediği gibi bilinçli olarak seçer ve görme eylemine dönüştürür.

Görme eylemi bakarak gerçekleşebilir. Baktığımız zaman görürüz. Nesnelere bakarız mesela. Nesne ile aramızdaki ilişkilere bakarız.

Bir sanat eserine bakarız. Gördüğümüz her şey “görünen”dir. Göz, karşılıklı görsel konumla nesneye temas eder ve onu olduğu yerden alıp belleğe taşır.

Daha sonra yine aynı nesneyi gördüğümüz zaman ise göz onu bellekten alır ve imgeleri geri sunar. Düşüncelerimiz ve inandıklarımız gördüklerimiz çerçevesinde şekillenir.

Baktığımız şeyi iyi anlamak için o nesneyi kendi varlığına, dönemine, ortamına ve zamanına uygun görmeliyiz. Tabii hepimiz aynı nesneye bakıp farklı algılamalarda veya yüklemelerde bulunuruz.

Bizi biz yapan ethno-centric birikimimiz buna sebep olur. Hatta bazen aynı nesneyi farklı zamanlarda farklı da görebiliriz.

Çünkü sürekli bir değişim-gelişim içerisindeyiz. Dolayısıyla değişim hem gören için hem de görülen için görme ediminin oluşmasında etkilidir. Bir sanat eserine baktığımız zaman da zamana bağlı olarak farklı şeyler görebiliriz.

Bu farklılık baktığımız eserden çok bizdeki değişiklikler sonucunda ortaya çıkar.

Aklını ve işlerini çok sevdiğim çağdaş sanatın en önemli isimlerinden sayılan Joseph Beuys “sanat artık duvara asılan bir nesne değil” dediğinde yıl 1950 idi. Görme konusunda ise herkesin potansiyel bir sanatçı olduğuna inandığından, nesneleri alıp öyle bir düzenlerdi ki nesneler izleyiciden işbirliği yapmasını isterdi.

Resmederek değil gözlerinin kendilerine söylediklerini dinleyerek ve hatırlatarak.

1. Joseph Beuys. Hasengrab, 1964/1979. Karışık Teknik, 140 × 190 × 280 cm.
Private Collection © Estate of Joseph Beuys / SODRAC (2018)

Yine algı ile çok keyifli bir şekilde oynayan Sürrealist ressam Rene Magritte, “İmgelerin İhaneti” isimli eserinde izleyiciyi bambaşka yerlere sürüklemek ister. Bir pipo resmi yapar ve üzerine “bu bir pipo değildir” (Ceci n’est pas une pipe) yazar.

Böylece, Faucault’nun dediği gibi Magritte, resim ile yazıyı birleştirdiği tablosunda hem görüntüye hem de dile ortak bir alan açar. Bir yandan önümüzde bir pipo vardır, diğer yandan bunun pipo olmadığını söyleyen bir yazı! Bu öylesine yapılmış bir şaka gibi görünebilir ama hiç de öyle değildir.

Resimle iletişime geçtiğimiz zaman sanatçının imgelemi ve kendine özgü aktarma şekli ve resimle olan iletişimimizin başlangıcında sanatçının imgelemiyle bunu kendine özgü aktarma şekli, yine Faucault’nun söylediği gibi, “düş ile gerçeği birleştirir; birbirine zıt olanları bir arada kullanarak zihnimizin bağdaştırmaya olan meylinin önünü keser”

Bir başka deyişle, algımızla oyun oynar. Seyirci ile okur kimliğimizi yapı bozumuna uğratır.

2. Rene Magritte. Brüksel, 1928-29. The treachery of images (This is not a pipe), Kanvas üzerine yağlı boya, 60.33 cm × 81.12 cm, Los Angeles County Museum of Art (LACMA).

O zaman, bir esere veya işe bakarken kendimizle açık iletişime geçmek gerek fikirsel olarak gerekse bağ kurarak bakabilmek, aktarılanı anlayabilmek için kendi içimizde bir karşılık bulmaya çalışmak, bunun için de iyi bakmak ve iyi görmek gerek diyebilir miyiz?

Zaten aksini yapmak mümkün müdür ki?

Yani kendimizi dışarıda bırakıp bir esere bakabilir miyiz?

Kısacası bu görme işi çok özen isteyen bir eylem. Sadece dünyayı veya çevreyi algılayışımızda değil, sanat eserlerinin algılanmasında da bir hassasiyet gerekli.


Yeniçağ Kıbrıs sitesinden daha fazla şey keşfedin

Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.

Leave a reply

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

Bu site istenmeyenleri azaltmak için Akismet kullanır. Yorum verilerinizin nasıl işlendiğini öğrenin.

Diğer yazıları

Aybaşı – Mehveş Beyidoğlu

Aybaşımı ortaokul bittiğinde yaz tatilinde görmüştüm. Ne kadar geç regl olursan o kadar...

Anber Onar – Mehveş Beyidoğlu

Dostlar merhaba, Son birkaç haftadır enerjim oldukça düşüktü. Gerek kişisel sebeplerden...

Ara – Mehveş Beyidoğlu

Sevgili dostlar,Size de olur mu? Bazen yaşadıklarımızı, öğrendiklerimizi, düşündüklerimizi paylaşmak...

Tembellik Hakkı – Mehveş Beyidoğlu

Annan Planı sonrasıydı. Benim gibi uykuyu çok seven bir insan günde...

Stok – Mehveş Beyidoğlu

Savaşı en acısıyla yaşamış, darbe almış biri olarak kıtlığı iyi...
4,663BeğenenlerBeğen
1,585TakipçilerTakip Et
4,267TakipçilerTakip Et
1,400AboneAbone Ol

Son eklenenler

#podcast Avrupa’nın Aranan Suçluları ve Kıbrıs’ın Kuzeyi | 15+ Dakikada Gündem

Murat Kanatlı ve karikatürist Serhan Gazioğlu; çizgilerin diliyle Kıbrıs'ın kuzeyindeki siyasi atmosferi, yaklaşan seçim tartışmalarını ve toplumun geçmişten bugüne uzanan tarihsel yüzleşmelerini canlı yayında masaya yatırdı.

Şener Elcil yazdı: Hayaller ve Gerçekler | Dreams and Realities

Geçtiğimiz hafta, Türkiye’nin ev sahipliğinde Antalya’da yapılan “Dünya İklim...

Özkan Yıkıcı yazdı: Onbeş Kasımlı Pazar gününden

Kıbrıs'ta Onbeş Kasım yakın tarihi gün dönemi ikili şekilde...

Özkan Yıkıcı yazdı: On Beş Kasım güncesinden önemli notlar ve kısa yüzleşmeler

On Beş Kasım güncesinden önemli notlar ve kısa yüzleşmeler On...

Çağla Elektrikçi yazdı: Alfa ve Kalfaları- Russell Brand

Son on yıl içerisinde erkeklik üzerine yürütülen tartışmalar giderek...

Nevzat Hami yazdı: Sandığın dışında da hayat var

Boykot, temsiliyet ve siyasi irade üzerine Seçimlere katılmak demokratik bir...

Özkan Yıkıcı yazdı: Bizim telden dolaşlama yapalım

Gerçekten, dünya ile alakalı birçok yazı yazdıktan sonra, ülkemize...

Canlı yayın

01:06:52

#video “Mış Gibi Yaparak Yaşayamam!”: Çiğdem Dürüst Kamudaki Çürümeyi Anlattı | Gündem+

Kamuda liyakat bitti mi, sistem nasıl kilitlendi? Eski üst düzey bürokrat Çiğdem Dürüst, Gündem+ yayınında kamu çarklarının neden dönmediğini ve Kıbrıs'ın kuzeyindeki idari çöküşü tüm açıklığıyla değerlendirdi.
01:02:49

#video “Güngör Yanıyor, Dağlar Yok Oluyor!”: Çevre Katliamında COP31 İkiyüzlülüğü | 15+ Dakikada Gündem

15+ Dakikada Gündem ekibi; günlerdir için için yanan Güngör Çöplüğü’nü, dağları kemiren taş ocaklarını ve sahada çevre felaketi yaşanırken uluslararası zirvelerde sergilenen "sıfır atık" şovlarını canlı yayında masaya yatırdı.
01:10:48

#video ABD Seçimlerinde Tsunami: Senato ve Kongre’deki Yeni Dengeler Neyi Değiştirecek? | Yeniçağ Güncel

Yeni ABD yönetimi ve Kongre aritmetiği dış politikayı nasıl şekillendirecek? Prof. Dr. Erol Kaymak, Yeniçağ Güncel programında ABD seçimlerinin perde arkasını, küresel dengeleri ve Kıbrıs'ın kuzeyini ilgilendiren diplomatik süreçleri ele aldı.