yazılariktibasE. P. Thompson’ı Hatırlamak- Paul Buhle

E. P. Thompson’ı Hatırlamak- Paul Buhle

Orjinal yazının kaynağıtribunemag.co.uk
alıntı yapılan kaynakbirdunyaceviriblog.wordpress.com
Kategori:

Yirminci yüzyılın ortasında sahneye çıkan solcu devleri bu kadar uzak mesafeden düşünmek zordur. Faşizm uzun bir süre için yenilgiye uğratılmıştı, sömürge dünyası isyan içinde patlıyordu ve bununla bağlantılı olarak tarih yeniden yazılıyordu, kralların ve orduların destanının ötesinde geniş çapta yeniden değerlendiriliyordu. Edward Thompson, dünyanın herhangi bir yerinde emek tarihinin yeniden incelenmesine örnek teşkil ederek, küresel barış hareketinin lideri olduğunu da kanıtladı. Aynı zamanda iki Williams’ın, Blake ve Morris’in büyük bir araştırmacısı olması, daha büyük bir gerçeğin içinde neredeyse unutulabilirdi: Edward Thompson, sözü ve eylemiyle Büyük İngiliz Romantiği ve dolayısıyla Büyük Anti-Thatcher’ı idi.

Hayatının kısa versiyonu kolayca anlatılabilir. Oxford’da misyoner bir ailenin oğlu olarak dünyaya geldi. 1941’de ordu için okuldan ayrıldı ve tank komutanlığı görevinden bir kulağında işitme kaybıyla çıktı. Ağabeyi William’ın Bulgaristan’da Partizanlarla birlikte savaşırken idam edilmesinin genç hayatındaki etkisini sık sık hatırlardı. Savaştan kısa bir süre sonra Komünist Parti’ye katıldı. Daha da önemlisi, aralarında Christopher Hill ve Eric Hobsbawm gibi geleceğin önemli akademisyenlerinin de bulunduğu KP Tarihçiler Grubu’na dahil oldu. Yıllarca işbirliği içinde çalıştıktan sonra, grup 1952’de İngiliz dilinde ve belki de başka hiçbir dilde benzeri olmayan bir dergi çıkardı: Past and Present.

William Morris Romantikten Devrimciliğe adlı anıtsal eserinin ortaya çıkışından sadece bir yıl önce Macar Devrimi gerçekleşmiş ve Thompson huzursuz bir Komünist Parti üyesinden İngiliz Yeni Solu’nun kurucusuna dönüşmüştü. Yeni bir kuşağın ve yeni bir savaş karşıtı hareketin yükselişine adanmış bir ses olan The New Reasoner, sonunda New Left Review içinde kaybolacak ve Thompson’a farklı bir görev bırakacaktı: İngiliz İşçi Sınıfının Oluşumu (1963).

Her ne kadar ortaya çıkmalarından ancak on yıllar sonra tam anlamıyla değeri anlaşılan iki eşit derecede unutulmaz eski esere, W. E. B. Du Bois’in Black Reconstruction in America 1860-1880 (1936) ve C. L. R. James’in The Black Jacobins(1938) benzediği söylense de kelimenin tam anlamıyla daha önce böyle bir şey yazılmamıştı. Her biri ‘aşağıdan yukarıya’ bir tarih öneriyordu; en dipteki faaliyet tarihin devindirici gücü olduğu kadar, eşi benzeri görülmemiş derecede ayrıntılı, yakın ve sevgi dolu bir incelemenin de konusuydu.

İngiliz İşçi Sınıfının Oluşumu’nun gücü, sadece işçi sınıfının tarihini yazmayı değil, tarih yazımının doğasını da tam anlamıyla değiştirmesinden kaynaklanır. Dünyanın pek çok yerinde genç kuşak akademisyenler kendilerini farklı hikayeleri farklı şekillerde anlatmaya adadılar. Genellikle yeni toplumsal hareketlerin kendi içinde yazılan bir tarih olan Sözlü Tarih’in yükselişi, büyük ölçüde onun etkisine borçluydu. Ancak, tarihsel anlayıştaki bir değişimin toplumun genelini gerçekten demokratikleştirebileceğinden emin olan yükselen bir nesil tarafından yürütülen, toplumun en derin katmanlarına yönelik eleştirel çalışmalar da bu etkiye sahipti.

Thompson, sınıflarda ve sendika salonlarında, çeşitli siyasi gösterilerde ve hatta müzik festivallerinde halka açık hitabetiyle diğerlerinin yanı sıra bu son noktayı da vurguladı. Beyazlaşmaya yüz tutmuş harika gri saçları, dar ve yakışıklı yüzünün ve zayıf bedeninin üzerinde ve etrafında dalgalanıyordu. Monologu başladığında dinleyiciler kendilerini gözle görülür bir şekilde ciddi bir dinleme için hazırlar, bazen de kendisine bir şaka yapar ya da hafif bir yorumda bulunurlardı. Seçtiği herhangi bir konuda açık bir şekilde konuşurdu, ancak hikaye anlatımı bir sanattı ve aynı şekilde okumaları da. Görünüşte şiire alerjisi olan kalabalıklar onun Blake, Wordsworth, Shelley ya da Morris okumalarıyla kendilerinden geçebilirdi. Daha da önemlisi, kendisine hayranlık duyan kalabalıklara güçlülerin işlerine müdahale etme potansiyelleri olduğu hissini veriyordu.

1970’lerin sonlarında yeniden canlanan ve ifade özgürlüğünün bastırılmasının yanı sıra yaklaşan nükleer silahlanma yarışını protesto eden nükleer karşıtı hareket için fazlasıyla hazırdı. Hükümetin Protect and Survive (Koru ve Hayatta Kal) adlı broşürünü alaya alarak Protesto Et ve Hayatta Kal adlı meşhur broşürü yazdı ve bu süreçte kendisini Birleşik Krallık’ta en çok sevilen ve saldırıya uğrayan figürlerden biri haline getirdi. Nükleer Silahsızlanma Kampanyası’nın (CND) yeniden canlandırılması ve Avrupa Nükleer Silahsızlanma Örgütü’nün (END) kuruluş belgeleri için işbirliği yaptı. Glastonbury Festivallerindeki konuşmaları büyük kitleleri heyecanlandırdı, müzik ve bilgisayar oyunlarındaki uyarlamalara ilham verdi.

Bu kesinlikle bir ömür için yeterli olurdu. Ancak felsefe, şiirsel gelenekler ve kendi kararlı yıkıcı ‘İngilizlik’ anlayışı hakkında söyleyecek daha çok şeyi vardı. Blake ve Morris arasında bir şeylerin kaybolduğunu ve Romantizmin gücünün hâlâ yeniden ele geçirilmeyi ve kullanılmayı beklediğini söylerdi. Romantik ama aynı zamanda sert bir nükleer karşıtı olan bilimkurgu romanı The Sykaos Papers‘ı yazmak onlarca yıl sürdü ve uzunluğu göz önüne alındığında, okuyucuların derinlemesine incelemesi haftalarca sürmüş olmalı.

İngiliz Marksist düşüncesinde Althusserci bir etkinin başlangıcına karşı polemiği, bugünün okuyucularına, hatta kendisini kıtalar arasında uçamayan ve uçmak istemeyen bir İngiliz kuşu olan ‘Bustard’ olarak tanımlamasından hoşlananlara bile daha göz korkutucu gelebilir, çünkü evini çok iyi tanır. Sağlığı bozulduğunda kaleme aldığı William Blake üzerine çalışması tam olarak tamamlanamamıştır, ancak bugünün okuyucusuna militan romantik Thompson’ın bütünlüğü hakkında bir fikir vermektedir.

Thompson’ın eşi Dorothy Towers Thompson, Çartizm konusunda seçkin bir akademisyendi ve kızı Kate Thompson, ödüllü bir çocuk yazarıdır. İngiltere’nin işçi sınıfının büyük bir tarihçisi olarak kendi mirası her zamanki gibi canlı kalmaktadır.

Çeviri: Yener Çıracı


Yeniçağ Kıbrıs sitesinden daha fazla şey keşfedin

Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.

Leave a reply

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

Bu site istenmeyenleri azaltmak için Akismet kullanır. Yorum verilerinizin nasıl işlendiğini öğrenin.

Diğer yazıları

Vladimir Simović yazdı: Sırbistanlı öğrenciler Vučić’i nasıl yendi?

Seçim analizi: Vladimir Simović(Solidarnost üyesi, Avrupa Solu Yönetim Kurulu...

Önder Algedik yazdı: COP31’in Gizlediği

Birikim'de bu yıl yayımlanan dört yazıda aynı soruyu farklı...

Nuray Sancar yazdı: COP 31 iklim zirvesi… şaka gibi

Üç gün sonra Antalya’da genişletilmiş Expo sahasında düzenlenecek COP...

Yelda Erçandırlı yazdı: Lula, ekstraktivizm ve sol kalkınmacılığın sınırları

Luiz Inácio Lula da Silva’nın 25 Ekim 2026’da dördüncü...

Mahir Ulutaş yazdı: Ankara-Bakü hattındaki krizin yapısal dinamikleri üzerine

Ankara ve Bakü arasındaki “kardeşlik”, en çetin diplomatik krizlerinden...
4,663BeğenenlerBeğen
1,585TakipçilerTakip Et
4,267TakipçilerTakip Et
1,400AboneAbone Ol

Son eklenenler

#podcast Avrupa’nın Aranan Suçluları ve Kıbrıs’ın Kuzeyi | 15+ Dakikada Gündem

Murat Kanatlı ve karikatürist Serhan Gazioğlu; çizgilerin diliyle Kıbrıs'ın kuzeyindeki siyasi atmosferi, yaklaşan seçim tartışmalarını ve toplumun geçmişten bugüne uzanan tarihsel yüzleşmelerini canlı yayında masaya yatırdı.

Şener Elcil yazdı: Hayaller ve Gerçekler | Dreams and Realities

Geçtiğimiz hafta, Türkiye’nin ev sahipliğinde Antalya’da yapılan “Dünya İklim...

Özkan Yıkıcı yazdı: Onbeş Kasımlı Pazar gününden

Kıbrıs'ta Onbeş Kasım yakın tarihi gün dönemi ikili şekilde...

Özkan Yıkıcı yazdı: On Beş Kasım güncesinden önemli notlar ve kısa yüzleşmeler

On Beş Kasım güncesinden önemli notlar ve kısa yüzleşmeler On...

Çağla Elektrikçi yazdı: Alfa ve Kalfaları- Russell Brand

Son on yıl içerisinde erkeklik üzerine yürütülen tartışmalar giderek...

Nevzat Hami yazdı: Sandığın dışında da hayat var

Boykot, temsiliyet ve siyasi irade üzerine Seçimlere katılmak demokratik bir...

Özkan Yıkıcı yazdı: Bizim telden dolaşlama yapalım

Gerçekten, dünya ile alakalı birçok yazı yazdıktan sonra, ülkemize...

Canlı yayın

01:06:52

#video “Mış Gibi Yaparak Yaşayamam!”: Çiğdem Dürüst Kamudaki Çürümeyi Anlattı | Gündem+

Kamuda liyakat bitti mi, sistem nasıl kilitlendi? Eski üst düzey bürokrat Çiğdem Dürüst, Gündem+ yayınında kamu çarklarının neden dönmediğini ve Kıbrıs'ın kuzeyindeki idari çöküşü tüm açıklığıyla değerlendirdi.
01:02:49

#video “Güngör Yanıyor, Dağlar Yok Oluyor!”: Çevre Katliamında COP31 İkiyüzlülüğü | 15+ Dakikada Gündem

15+ Dakikada Gündem ekibi; günlerdir için için yanan Güngör Çöplüğü’nü, dağları kemiren taş ocaklarını ve sahada çevre felaketi yaşanırken uluslararası zirvelerde sergilenen "sıfır atık" şovlarını canlı yayında masaya yatırdı.
01:10:48

#video ABD Seçimlerinde Tsunami: Senato ve Kongre’deki Yeni Dengeler Neyi Değiştirecek? | Yeniçağ Güncel

Yeni ABD yönetimi ve Kongre aritmetiği dış politikayı nasıl şekillendirecek? Prof. Dr. Erol Kaymak, Yeniçağ Güncel programında ABD seçimlerinin perde arkasını, küresel dengeleri ve Kıbrıs'ın kuzeyini ilgilendiren diplomatik süreçleri ele aldı.