iktibasKıvanç EliaçıkBilimsel kapitalizm ve Suriye ekonomisi - Kıvanç Eliaçık

Bilimsel kapitalizm ve Suriye ekonomisi – Kıvanç Eliaçık

Ekonomi politiğin temel ilkeleri çerçevesinde… Tarihsel materyalizmin ışığında… Neo-liberalizmin geldiği son süreçte…

Orjinal yazının kaynağıilketv.com.tr

Bu cümlelerle başlayan bir yazı yazmak için fırsat kolluyordum. Sanırım beklediğim gün geldi. Herkesin Suriye’yi konuştuğu ve bunu sadece silahlı gruplar, emperyalist güçler ve istihbarat örgütleri üzerinden yaptığı bir dönemdeyiz. Elbette bunlar önemsiz değil. Orta Doğu’da fikirlere bile kurşun sıkılıyor. Ama tartışmanın unutulan bir boyutu var. O da ekonomi.

İtiraf etmek gerekirse “Bilimsel kapitalizm ve Suriye” başlığı bir tık tuzağı. Karşı karşıya olduğumuz şey bilimsellikten uzak bir aç gözlülük ve kumarhane kapitalizmi.

Bir zamanlar, genç nüfusu, etkin sanayi işgücü ve doğal kaynaklarıyla örnek gösterilen Suriye ekonomisi önce baskıcı yönetim, yolsuzluk, uluslararası yaptırımlar ardından savaş, pandemi ve depremin etkisiyle tamamen çöktü. Ülke insani, ekonomik ve siyasi krizlerin derinleştiği bir girdabın ortasına itildi. Şimdi yüzeye çıkabilir ya da daha derine gömülebilir.

Esad ailesi yüzü sosyalizme dönük kamucu ekonomiyi tersine çevirdi. Servet, aile ve parti çevresindeki seçkinlerin elinde toplandı. Kamu kurumları yağmalandı. “IMF’siz bir IMF programı” halkı derin yoksulluğa sürükledi.

2011’de başlayan savaş, coğrafyayla beraber ekonomiyi de paramparça etti. İsrail işgali altındaki bölgeleri saymazsak, geçen haftaya kadar Suriye dört parçaya bölünmüş durumdaydı. Bunlar, Esad hükümeti, Suriye Demokratik Güçleri (QSD), Suriye Kurtuluş Heyeti (HTŞ) ve Türkiye tarafından kontrol edilen alanlardı.

Bütün bölgelerde ekonomi, savaşın sürdürülmesine dayalıydı; sanayi çökmüş ve tarım can çekişiyordu. Üretime değil ithalata ve savaştaki kamplara dayalı bir paylaşım vardı. Suriye lirası sürekli değer kaybetti. Günlük ihtiyaçlar mültecilerin gönderdiği havalelere bağımlı hale geldi.

Dünya Bankası’na göre Suriye’nin GSYİH’si, savaş öncesine kıyasla %75 küçülerek 2023 itibarıyla 6,2 milyar dolar seviyesine geriledi. Bu, 1978 seviyelerine dönüldüğü anlamına geliyor. Halkın %90’ından fazlası yoksulluk sınırının altında yaşarken, kamu çalışanlarının maaşları sürekli düşmesine rağmen ödenemez hale gelmişti.

2023 Şubat depremi, savaşın ve pandeminin vurduğu ekonomiyi daha da kötüleştirdi. On binlerce kişi işsiz kaldı, binlerce işletme kapandı ve gıda fiyatları %100’e varan oranlarda arttı. Dünya Bankası, depremin toplam maliyetini 5,1 milyar dolar olarak hesapladı.

Savaş devam ederken kimse yaşam koşullarını iyileştirmekten bahsetmedi. Savaş bir gün biterse diye ekonomik model tartışmaları yapılmadı. Bunun tek istisnası Kuzey ve Doğu Suriye’de benimsenen kooperatiflere dayalı kalkınmamodeliydi.

Harita bir haftada değişti. HTŞ’nin kontrol ettiği alan genişledi. Herkesin kabul ettiği gibi Suriye ve Orta Doğu tarihinde yeni bir dönem başladı. Haftaya farklı bir haritayla ve yeni cephelerle karşılaşırsak şaşırmayacağız. İsrail’in daha fazla altyapı tesisini bombalaması veya işgali genişletmesi de sürpriz olmayacak.

Halep ve Rakka’nın ilçelerinde Türkiye’den gelen mallarla rekabet edemeyen sanayi batma noktasına geldi. Bugün HTŞ’nin kontrol ettiği bölgede savaş ekonomisi tüketim mallarının asgari seviyede sağlanması ve ticaret yollarından elde edilen gelirlere dayanıyor. İlgili ilk açıklamalar “serbest piyasa ekonomisi” ve “küresel ekonomiye entegrasyon”vaatleri içeriyor. Kuzey ve Doğu Suriye’deki toplumsal model ise tehdit altında.

Suriye’deki ekonomik sorunların yalnızca iç dinamiklerle çözülmesi zor görünüyor. Zaten, uluslararası aktörler de bu işi Suriye halkına bırakmamayı planlıyor. ABD’nin, Rusya’nın, AB’nin ve komşu ülkelerin kendi gündemleri ve beklentileri var.

Şam sokaklarında kutlama yapan halk, yeni yönetimde söz sahibi olabilecek mi?

Türkiye ve diğer ülkelerde ucuz işçi olarak çalışan, AB yardım fonlarına muhtaç bırakılan göçmenler geri dönüp ekonominin üretken aktörleri olabilecek mi?

İsrail ve diğer dış güçler Suriye pastasından ne kopartmak isteyecek? Fırat’ın doğusunda ve Akdeniz kıyısında savaş devam edecek mi? Yeni Suriye’nin dini ve etnik azınlıklarla siyasi ilişkileri nasıl olacak?

Suriye ekonomisinin geleceği sadece rakamlardan ibaret olmayacak. Savaş ve siyasetle ilgili bu soruların cevapları da belirleyici olacak.

Suriye ekonomisi Suriyelilerin ekonomisi olacak mı?


Yeniçağ Kıbrıs sitesinden daha fazla şey keşfedin

Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.

Leave a reply

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

Bu site istenmeyenleri azaltmak için Akismet kullanır. Yorum verilerinizin nasıl işlendiğini öğrenin.

Diğer yazıları

Kıvanç Eliaçık yazdı: Devlet, sınıflar ve Poulantzas

Hayır, Karl Polanyi değil. Nikos Kazancakis hiç değil. Bahsettiğimiz...

Kıvanç Eliaçık yazdı: İklim suçları için vicdan mahkemesi

Adalet sadece adliye koridorlarında aranmaz. Devletler ve şirketler suçlarını...

Kıvanç Eliaçık yazdı: Flamingo Devrimi

Arnavutluk’un Adriyatik Denizi kıyısındaki Vjosa-Narta Deltası ve Sazan Adası,...

Kıvanç Eliaçık yazdı: Küresel Haklar Endeksi 2026: Türkiye işçiler için en kötü 10 ülke arasında

Her yıl Uluslararası Sendikalar Konfederasyonu (ITUC) tarafından hazırlanan ve...

Kıvanç Eliaçık yazdı: Kütüphanede olmayan kitaplar

Türkiye’de demokrasi hep trajikti ama farsa hiç bu kadar...
4,663BeğenenlerBeğen
1,585TakipçilerTakip Et
4,267TakipçilerTakip Et
1,400AboneAbone Ol

Son eklenenler

#podcast Avrupa’nın Aranan Suçluları ve Kıbrıs’ın Kuzeyi | 15+ Dakikada Gündem

Murat Kanatlı ve karikatürist Serhan Gazioğlu; çizgilerin diliyle Kıbrıs'ın kuzeyindeki siyasi atmosferi, yaklaşan seçim tartışmalarını ve toplumun geçmişten bugüne uzanan tarihsel yüzleşmelerini canlı yayında masaya yatırdı.

Şener Elcil yazdı: Hayaller ve Gerçekler | Dreams and Realities

Geçtiğimiz hafta, Türkiye’nin ev sahipliğinde Antalya’da yapılan “Dünya İklim...

Özkan Yıkıcı yazdı: Onbeş Kasımlı Pazar gününden

Kıbrıs'ta Onbeş Kasım yakın tarihi gün dönemi ikili şekilde...

Özkan Yıkıcı yazdı: On Beş Kasım güncesinden önemli notlar ve kısa yüzleşmeler

On Beş Kasım güncesinden önemli notlar ve kısa yüzleşmeler On...

Çağla Elektrikçi yazdı: Alfa ve Kalfaları- Russell Brand

Son on yıl içerisinde erkeklik üzerine yürütülen tartışmalar giderek...

Nevzat Hami yazdı: Sandığın dışında da hayat var

Boykot, temsiliyet ve siyasi irade üzerine Seçimlere katılmak demokratik bir...

Özkan Yıkıcı yazdı: Bizim telden dolaşlama yapalım

Gerçekten, dünya ile alakalı birçok yazı yazdıktan sonra, ülkemize...

Canlı yayın

01:06:52

#video “Mış Gibi Yaparak Yaşayamam!”: Çiğdem Dürüst Kamudaki Çürümeyi Anlattı | Gündem+

Kamuda liyakat bitti mi, sistem nasıl kilitlendi? Eski üst düzey bürokrat Çiğdem Dürüst, Gündem+ yayınında kamu çarklarının neden dönmediğini ve Kıbrıs'ın kuzeyindeki idari çöküşü tüm açıklığıyla değerlendirdi.
01:02:49

#video “Güngör Yanıyor, Dağlar Yok Oluyor!”: Çevre Katliamında COP31 İkiyüzlülüğü | 15+ Dakikada Gündem

15+ Dakikada Gündem ekibi; günlerdir için için yanan Güngör Çöplüğü’nü, dağları kemiren taş ocaklarını ve sahada çevre felaketi yaşanırken uluslararası zirvelerde sergilenen "sıfır atık" şovlarını canlı yayında masaya yatırdı.
01:10:48

#video ABD Seçimlerinde Tsunami: Senato ve Kongre’deki Yeni Dengeler Neyi Değiştirecek? | Yeniçağ Güncel

Yeni ABD yönetimi ve Kongre aritmetiği dış politikayı nasıl şekillendirecek? Prof. Dr. Erol Kaymak, Yeniçağ Güncel programında ABD seçimlerinin perde arkasını, küresel dengeleri ve Kıbrıs'ın kuzeyini ilgilendiren diplomatik süreçleri ele aldı.