Genelikle yakın tarih hep güncel idolojik çıkara göre şekillendirildi. Öyle şekillendirildi ki birçok olay çoktan yok salydırtıldı. Birkısmı da güncel poletik çıkara göre oluşturuldu. Bu yüzden Kıbrıs kendi tarihini pek de gerçeklerle öğretmez. Örneğin özelikle dış etkenler hep sildirtilir. Bambaşka yönle oluşturulan bilgilendirmeler algı oyunları gibidir.
Kıbrıs yskın tarihinin pek konuşturulmayan senelerinden biri de 10958 yılıdır. İlgili yıl önemlidir. Birçok siyasal ayarlar o yılda gerçekleştirildi. Silahlar kendi etnik kesimine yöneldi. Türk türkü veya rum rumu öldürdü. Sol kesim veya beyenilmeyen kişiler açıkça öldürüldü Aygasyanodan Gönyeli provakasyonları gerçekleştirildi. Makariyos Seyşele sürüldü. TMT Denktaş ve Vuruşkanın kontroluna girdi. Bu tarih TMT kuruluş günü olarak da ilan edildi. Birçok aydın sosyalist ve gazeteci öldürüldü. Hem de İngiltere sömürge döneminde. Nedense öldürülen o yılki türk aydınları ve sosyalistler konusunda İngiltere pek bir şey yapmadı. Bu kişilerden biri de gazeteci sosyalist Fazıl Önderdi. Mayısın sıcaklığında, hazirana gidilirken, sokakta vuruldu. Öylesine vuruldu ki onu görmek isteyenleri dahi engelendi. Mezarının yeri dahi hala bilinmiyor.
Fazıl Önder, Kıbrıslı bir sosyalisti. Elisekizde ölddürülenler adeta adanın bağımsızlığını isteyenler, türk rum ortak mücadelesini savunanlar oluyordu. Sola açılma veya adanın bağımsızlığı engelenerek resmen taksim enosis tezleri üzerine yoğunlaştırıldıydı. İşler yoluna da girdi. Özewllikle yıl başında yapılan Türkiyedeki Baağdat paktının kurulması ve İngiliz valisinin Küçüğü de oraya getirmesi, gelişmenin nnasıl planlandığının önemli hamlesiydi. Özellikle türk kesiminde Bir Maayısa ortak katılım sonrası, tehtit ve öldürmeler başladı. Fazıl Önderde bunlardan biriydi. Mayıs elisekiz yılı Kıbrısta kendi içinde sol temizleme katliyamlar ayı oluyordu. İşler yolundaydı. Bu durum elli dokuz sonunda adeta bıçak gibi kesilip başka yöne dönüştüydü.
Fazıl Önderin katli epey zaman solda dahi bilinmiyordu. Bilenler de sınırlı bilgiğe sahipti. Öldürülme şekli ile yaratılan korku kadar, mezarının dahi bilinmemesi, olay konusunda hafıza kaybının kolayca oluşmasına yardımcı oldu. Önder, ygelişen sosyalist hareketler ve Kıbrıs yakın tarihini araştırma yüzleşme döneminin de gelişmesi ile yeniden hatırlandı. Ancak, yeterli bilgi kolay kolay oluşmadı. Zamanla konuların emperyalist anlamlarla, gelişen sorgusal yöntemler sonucu Önderin de Kıbrıs tarihindeki yeri anlaşılmaya başlandı. Hele katledilme şekli epey sonra tamamlayıcı bilgilere ulaştı.
Tarihin cilvesi oluyordu. Eğer Kıbrısta sol hareket gelişmeseydi, emperyalist eksene dek konuları sorgulayıp yerine koymasa birçok olay yetersiz kıskacında kalacaktı. Geçmiş sol sorgulama ile emperyalist gerçeklik yüzleşmeleri artıkça önemli sonuçlara da ulaştı. İngilterenin son dönemindeki cinayetler ve sorumlularının bulunmaması, kaçınulmaz kuşkuları da artırdı. Hala önder katliyamından Aygasyano ve Gönyeli gibi provakasyonlar veya elisekizde Lefkeden öteki bölgelerdeki etnik temizlik konularındaki valiliğin seyretmesi, bize niçin günümüz Kıbrıs sorularına önemli aşlangıç yanıtları verecektir.
Kısaca, Fazıl Önder, Kıbrıs’ın karanlık tarihinin önemli bir cinayetidir. Teşkilatlarının kendi içine dönüp aydınlık sosyalizmi katletmenin kanıtlarından biridir. Hem de çokça övülen İngiltere sömürgesel döneminden. Elbet bu tür olaylar, bağımsız sosyalist hareketler güçlendikçe daha doğru zeminde konuşulacağı da kesindir.
