Abdullah Aysu yazdı: Çiftçinin payına yine hüsran düştü

–Buğday fiyatları açıklandı-

Yemek olarak pişirdiğimiz, makarna, bulgur, erişte ve her yöreye göre türlü türlü birçok yemeğin, çeşit çeşit çorbaların hammaddesi buğdaydır. Çayımızın yanında severek yediğimiz börek, çörek, kek, simit buğdaydan elde edilen unlu mamullerdir. Yemek üstü severek yediğimiz hamurlu tatlılar buğday unundan hazırlanır.

İnsanlar, gerekli olan kalorinin yarıdan fazlasını tahıllardan alır. Buğday tohumlarının nişasta yoluyla insanlara sağladığı enerji yaşam faaliyetlerinin yarısından fazlasını karşılar.

Evcileştirerek sosyalleştirdiğimiz sığır, domuz, kanatlılar da kırık buğday, mısır, arpa ve yulafla beslenir. Ayrıca arpadan bira yapılır. Burada daha sayamadığım pek çok gıdanın hammaddesi tahıllardır.

Buğday bütün bu yaşamsal özellikleri nedeniyle Türkiye insanı için stratejik bir üründür. Ekmeğin anası, beslenme kültürümüzün temel taşıdır.

Gök rahmetini esirgemedi

Bu yıl gök rahmetini yeryüzünden esirgemedi, geçen yıl yaşanan kuraklığın tersine, bol miktarda yağmur ihsan etti. Tam bu yıl çiftçilerin yüzü gülecek derken, yeryüzünün iktidarı duruma el koydu. Çiftçilerin ürettiği buğdayın fiyatını maliyetlerin altında belirledi.

Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO), 2026 yılı buğday ve arpa müdahale alım fiyatlarını şöyle açıkladı:

TMO, 2025 yılında ton başına 13 bin 500 lira olan kırmızı/beyaz sert ekmeklik buğday ile makarnalık buğday alım fiyatını, 2026 yılında 16 bin 500 lira olarak belirledi. Buğdayda açıklanan bu fiyatla bir önceki yıla göre yapılan artış yüzde 22,22 oldu.

2026 Dönemi Alım Fiyatları

2025 yılında ton başına 11 bin lira olan arpa fiyatını ise, 2026 yılında 12 bin 750 lira olarak açıkladı. Arpada yapılan artış %15,9 oranında kaldı.

Enflasyon, buğday ve arpa fiyatları

Üç ayrı kuruluş; (Enflasyon Araştırma Grubu-ENAG, İstanbul Ticaret Odası- İTO ve Türkiye İstatistik Kurumu-TÜİK) Türkiye’deki enflasyon ile ilgili olarak farklı enflasyon oranları açıkladılar.  Enflasyon oranını, ENAG- %55, İTO- %37, TUİK- 32,37 olarak belirledi. Aynı Türkiye için üç ayrı enflasyon oranının belirlenip, açıklanması elbette izaha muhtaç. Ama bu yazıda onu tartışmayacağız. Açıklanan enflasyon ile belirlenen buğday fiyatını, devletin resmi kurumu olan TÜİK verileri üzerinden kıyaslamaya çalışacağız.

– TÜİK’in açıkladığı enflasyon oranı %32,37, ancak TMO bu yıl buğday alım fiyatını 2025’e göre sadece %22,22 oranında arttırdı. Açıklanan bu verilere göre buğday alım fiyatı, enflasyonun altında belirlenmiş oldu. Hükümetin sıkça söylediği “çiftçiyi enflasyona ezdirmeyeceğiz” sözü havada kaldı!

– TMO, arpa alım fiyatını, 2025’e göre % 15,6 arttırdı. Bu artışla TÜİK’in açıkladığı %32,37’lik enflasyon oranın yarısının altında kaldı. Böylece göğün çiftçiye bahşettiğini açıklanan bu fiyatlarla yeryüzü iktidarı şirketlere aktarmış oldu.

Aslında bir de çiftçinin yaşadığı enflasyon var ki, o bambaşka, ENAG-İTO ve TÜİK oranlarından daha farklıydı.

Çiftçinin enflasyonu

Çiftçinin üretim girdisi olarak en çok kullandığı mazot ve gübrenin yıllık artışına baktığımızda, üç yapının da enflasyon belirlemeleri ile bağdaşır hiçbir yanı hiç yok. Bakalım.

• Mazot: 2025 yılı: 47 TL, 2026 Yılı: 68 TL, artış: %46,
• DAP: 2025 yılı: 24.700 TL, 2026 Yılı: 41.900 TL, artış: %69,
• Amonyum Sülfat: 2025 yılı: 9.500 TL, 2026 Yılı: 20.500 TL, artış: %115,
• Üre: 2025 yılı: 17.400 TL, 2026 Yılı: 33.900 TL, artış: %95.

Evet, üreticilerin girdi fiyatlarındaki yıllık artış böyle. Ancak TMO, buğdayın fiyatını bu artışlara göre belirlemedi. Devletin kendi kurumu olan ve en düşük olan TÜİK verilerini bile dikkate almadı. Fiyatı enflasyonun altında belirledi. 

1 Dekar Buğday Maliyeti (2026)

Yukarıdaki maliyet tablosu bize şunu anlatıyor: 1 dekarda buğday yetiştirmek için 6.222 TL harcama yapmak gerekti. Yapılan harcamayı Türkiye’nin buğday verim ortalaması olan 320 kiloya böldüğümüzde, çiftçinin 1 dekar buğday için yaptığı harcamanın/maliyetin 19.443TL olduğunu işaret ediyor. Dolayısıyla TMO’nun 1 kg buğday için belirlediği 16.500 TL’nin maliyetin çok altında bir fiyat.

Buğdayda uygulanan yanlış/yanlı politikalar bununla da sınırlı değil. Makarnalık buğday ve ekmeklik buğday fiyatları iki yıldır eşit açıklanıyor. Göz boyamak için her yıl verilme zorunluluğu olan tarımsal destekler ve üç yılda bir verilen sertifikalı tohum desteği açıklanan buğday fiyatının üzerine ekleniyor. TMO satın aldığı buğdayın ödeme vadesini her yıl neden değiştiriyor? Buğdayda lisanslı depoculuk politikaları, bekletme gücüne sahip büyük çiftçilerin çıkarına belirleniyor.

Bunlara da bakmak gerekiyor. Ancak o zaman neden buğday ekim alanı 9,3 milyon hektar iken 7,1 milyona gerilediğini, çiftçi yaşının neden 60’lara dayandığının cevabını bulabiliriz. Bakalım.

Makarnalık ile ekmeklik fiyatları NEDEN eşit?

2025 yılından önceki yıllarda makarnalık buğday fiyatı ile ekmeklik buğday fiyatı farklı açıklanırdı. Makarnalık buğday fiyatı ekmeklik buğdaya göre daha yüksek olurdu. 2025-2026 üretim sezonlarında (iki yıldır) her ikisinin fiyatı eşit olarak açıklanmaktadır. Geçmişteki iki farklı açıklama, kaliteyi teşvik ediyor, özendiriyordu. Bundan iki yıldır vazgeçildi. Önceki yıllar ekmeklik ile makarnalık buğday fiyatlarının farklı açıklanması mı yanlıştı, yoksa ne değişti de, ekmeklik ile makarnalık buğday fiyatı şimdi eşit belirleniyor?