İki toplumlu heyetten Kıbrıs sorunundaki çıkmazın aşılması için AB’ye aktif rol çağrısı

İki Toplumlu Barış İnisiyatifi – Birleşik Kıbrıs bünyesindeki geniş katılımlı iki toplumlu heyet, Avrupa Komisyonu’nun daveti üzerine Brüksel’de Avrupa Komisyonu ve Avrupa Dış Eylem Servisi (EEAS) temsilcileriyle kapsamlı ve yapıcı görüşmeler gerçekleştirdikten sonra adaya döndü.

Görüşmeler sırasında heyet, Kıbrıs sorununa ilişkin müzakerelerde uzun süredir devam eden çıkmazın aşılmasının aciliyetini vurguladı. Orta Doğu’nun genelinde yaşanan çatışmalar ve istikrarsızlık, artan askerî harcamalar ve ortaya çıkan yeni savunma yapılanmaları, Kıbrıs’ı çevreleyen stratejik ortamı değiştirmekte ve adanın bölünmüşlüğünün daha geniş bölgesel çatışmaların bir parçası hâline gelmesi tehlikesini artırmaktadır.

Kıbrıslı Türk temsilciler, demografik değişimler, kendilerine özgü Kıbrıslı kimlikleri ve kültürleri üzerindeki artan baskılar ve bir toplum olarak siyasi iradelerini ortaya koyabilme kapasitelerinin giderek zayıflaması konusunda özel kaygılarını dile getirdiler. Bu gelişmeler, bir çözüme ulaşılmasının aciliyetini daha da artırmaktadır. Zaman aleyhimize işlemektedir; mevcut statükonun sürdürülmesi süreci çıkmaza sürükleyecek ve ciddi sonuçlar doğuracaktır.

Heyet, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres’in çıkmazı aşmaya yönelik devam eden çabalarına, özellikle de müzakerelerde bugüne kadar sağlanan yakınlaşmaların korunmasına yönelik girişimlerine AB’nin güçlü destek vermesinin önemini vurguladı. Üzerinde uzlaşmaya varılmış konular yeniden müzakereye açılmamalıdır; çünkü bu durum, barış sürecinde bugüne kadar elde edilen kazanımları zayıflatacak bir kısır döngüye yol açabilir.

BM Genel Sekreteri müzakereleri kolaylaştırma yetkisine sahipken, Avrupa Birliği de BM sürecinin başarıya ulaşması için gerekli koşulların oluşturulmasına katkıda bulunabilecek siyasi ve ekonomik araçlara sahiptir.

Bu çerçevede heyet, Türkiye’nin BM öncülüğündeki Kıbrıs sürecini destekleyen yapıcı adımlarının, AB–Türkiye iş birliğinin uygun alanlarında karşılıklı ilerlemeyi kolaylaştıracağı bir strateji önerdi. AB–Türkiye ilişkilerindeki ilerleme de Kıbrıs konusunda daha ileri düzeyde yapıcı katılım için daha güçlü teşvikler yaratacaktır.

Paralel, karşılıklı ve aşamalı ilerlemeye dayanan bir strateji, farklı süreçlerin birbirini engelleme riski taşıdığı mevcut durumun yerini almalıdır.

Heyet ayrıca Doğu Akdeniz’de artan askerîleşme ve Kıbrıs’ın giderek birbiriyle rekabet eden bölgesel savunma yapılanmalarına dâhil olması tehlikesi konusunda ciddi kaygılarını dile getirdi. Kıbrıslı Rumların ve Kıbrıslı Türklerin uzun vadeli güvenliği, giderek tırmanan bir silahlanma yarışıyla sağlanamaz. Her iki toplumun da güvenliğini sağlayacak siyasi bir çözüme ihtiyaç vardır.

Heyet, AB’nin bir çözümün hem hukuki hem de ekonomik açıdan uygulanabilir olduğuna ilişkin kamuoyu güvenini güçlendirmek için şimdiden harekete geçebileceğini de vurguladı.

Kıbrıs’ın AB’ye Katılım Antlaşması’na ek 10 No’lu Protokol, Birliğin dayandığı temel ilkelere uygun olmak kaydıyla kapsamlı bir çözümün koşullarına uyum sağlama konusunda AB’nin hazır olduğunu ortaya koymaktadır. Heyet, federal bir çözümün AB müktesebatıyla uyumluluğuna ilişkin kamuoyundaki belirsizliklerin giderilmesine katkıda bulunmak amacıyla Avrupa Komisyonu’nu bu taahhüdü açık biçimde yeniden teyit etmeye çağırdı.

Benzer şekilde, yeniden birleşmenin uygulanma maliyetlerinin Kıbrıs’ın ekonomik kapasitesini aşacağı yönündeki iddialar karşısında heyet, Avrupa Komisyonu’nun geçiş dönemi maliyetlerini, finansman ihtiyaçlarını ve uzun vadeli ekonomik faydaları kapsayan yeniden birleşmenin ekonomik boyutlarına ilişkin güncellenmiş ve bağımsız bir değerlendirme başlatmasını önerdi.

İki toplum arasındaki pratik iş birliğinin, özellikle Yeşil Hat üzerinden ticaret, ekonomik iş birliği, gençlik ve sivil toplum girişimleri, çevrenin korunması, altyapı, kültürel miras ve eğitim alanlarında önemli ölçüde güçlendirilmesi gerektiği de vurgulandı.

Başarılı iki toplumlu barış eğitimi programı IMAGINE‘in karşılaştığı zorluklara özellikle değinildi. Bu zorlukların, yerleşik güven artırıcı girişimleri dahi etkileyen olumsuz siyasi ortamı yansıttığı belirtildi. Heyet, bu tür programların tam olarak yeniden hayata geçirilmesi için AB’nin destek vermesini talep etti.

İnisiyatif ayrıca, Avrupa Komisyonu ile iki toplumlu sivil toplum arasında yapılandırılmış ve sürekli bir diyalog oluşturulmasının önemini gündeme getirdi. Bu kapsamda, yaklaşık 85 örgütü bir araya getiren ve çok sayıda başka örgütle iş birliği yapan İki Toplumlu Barış İnisiyatifi – Birleşik Kıbrıs ile düzenli ve sürekli bir çalışma diyaloğu kurulması olasılığı da ele alındı.

Görüşmeler, AB–Türkiye ilişkilerini ve Kıbrıs’ta çözüm sürecini etkileyen karmaşık meseleler hakkında kapsamlı bir görüş alışverişi fırsatı sundu. Zorluklar önemli ölçüde devam etmekte ve yakın zamanda somut bir atılım görünmemekte olsa da heyetimiz, AB, Türkiye ve Birleşmiş Milletler arasındaki devam eden diplomatik temasların küçümsenmemesi gereken ilerleme olanakları sunduğu değerlendirmesiyle görüşmelerden ayrıldı. Mevcut diplomatik faaliyetler artık kapsamlı müzakerelerin yeniden başlamasını destekleyecek somut adımlara dönüştürülmelidir.

İki Toplumlu Barış İnisiyatifi – Birleşik Kıbrıs, devam eden uluslararası diplomatik temasların sunduğu fırsatların heba edilmemesi gerektiğine inanmaktadır. İki liderin, yıllardır görüşülmekte olan yeni geçiş noktalarının açılması gibi güven artırıcı önlemlerde dahi somut ilerleme sağlayamaması kabul edilemez. Bu tür önlemler kapsamlı müzakerelerin yerini tutamaz; ancak bunların sürekli geciktirilmesi güveni ve müzakerelerin yeniden başlaması olasılığını zayıflatmaktadır.

İnisiyatifimiz, her iki toplumdan sivil toplumu harekete geçirmeye ve tüm tarafların sorumluluklarını üstlenmeleri için baskı oluşturmaya devam edecektir. Artan bölgesel istikrarsızlık ve özellikle Kıbrıslı Türk toplumunu etkileyen, sahada hızla değişen koşullar karşısında kaybedecek zaman yoktur. Mevcut diplomatik fırsatlar, çıkmazın aşılması ve federal bir çözüme doğru kararlılıkla ilerlenmesi için değerlendirilmelidir.

İki Toplumlu Barış İnisiyatifi – Birleşik Kıbrıs

8 Ekim 2026