Batı medyası, mevzilerini koruyamayan El-Kaide savaşçılarının sivil yakıt tankerlerine düzenlediği vur-kaç saldırılarını “abluka” olarak tanımlamaya devam ederken, sahada Mali’nin egemenliği uğruna çok daha karmaşık bir mücadele yaşanıyor.
El-Kaide bağlantılı JNIM teröristleri, Mali’nin başkenti Bamako’ya gitmekte olan yakıt tankerleri ile otobüs ve kamyon gibi diğer sivil araçları ateşe verdi. BBC 21 Mayıs’ta bu gelişmeyi duyurdu, haberinde Bamako’daki ablukanın giderek sıkılaştığını da doğruladı. Batı medyası, benzer saldırıların yaşandığı geçen yılın sonlarından bu yana abluka altındaki bir başkent ve kuşatılmış bir hükümet anlatısını öne çıkarmaya devam ediyor. Hatta JNIM’in, kuzeydeki MNLA adlı Tuareg ayrılıkçı grubuyla koalisyon kurarak, Fransız askerlerini ülkeden kovan ve ulusal egemenliği savunan hükümeti devirmek için altı şehre ülke çapında koordineli saldırılar düzenlemesinin ardından bu anlatıyı daha da körükledi.
Fransız gazete Le Monde, “koalisyonun asıl hedefine ulaşamadığını” kabul etse de, 13 Mayıs’taki haberinde “Mali cuntası Bamako saldırısından bu yana fiilen kuşatma altında” başlığını attı. İngiliz The Guardian gazetesi ise 15 Mayıs’ta JNIM savaşçılarının “Bamako’ya sıkı bir abluka uyguladığını” iddia etti. Oysa bu haberden yalnızca bir gün sonra, Mali silahlı kuvvetleri ve terörle mücadele operasyonlarına destek veren Rusya’nın Afrika Kolordusu’nun korumasındaki 700 yakıt tankeri Bamako’ya ulaştı.
Denize kıyısı olmayan Mali, Senegal, Gine ve Fildişi Sahili limanlarından gelen yakıt ithalatına bağımlı. Mali’deki önde gelen STK’ların ve kadın ağlarının oluşturduğu Sahel’i Kurtarmak İçin Birlikte Koalisyonu (CPSS) Başkanı Fassery Traoré, JNIM’in Bamako’yu bu limanlara bağlayan yolların hiçbir bölümünü kontrol etmediğini açıklıyor. Bu yollarda kalıcı kontrol sağlayamayan örgüt, basında geniş yer bulan ablukayı şu ana kadar gerçek anlamda kurabilmiş değil.
Ancak JNIM silahlı gruplarının sivil kamyon ve tankerlere yönelik tekrarlanan vur-kaç saldırıları, Bamako’ya yakıt ve diğer temel ihtiyaç malzemelerini taşıyan konvoylara silahlı refakat edilmesini zorunlu kılarak ulaşım maliyetlerini artırdı ve mal akışını yavaşlattı. Traoré bu durumu şöyle açıklıyor: “Akaryakıt pompa fiyatları fırladı. BM raporlarına göre Kuzey’de pirinç, un, yağ ve darı fiyatlarında %25 ila %71 arasında bir artış var. Bamako’da durum daha az şiddetli ancak bazı ürünlerin stokları azalmaya başlıyor.”
Bu durumun Mali halkına yaşattığı zorluklara rağmen, Albay Assimi Goïta liderliğindeki askeri hükümete verilen destek aynı şekilde yüksek kalmaya devam ediyor. 9 Mayıs’ta silahlı kuvvetlerle dayanışma amacıyla ülke çapında düzenlenen çok sayıda gösteri de bunun bir kanıtı. Traoré’ye göre Mali nüfusunun büyük bir bölümü bu saldırıları artık sadece bir “terörizm” olarak değil, “Mali’nin egemenliğine karşı yürütülen bir vekalet savaşı” olarak görüyor.
BİR VEKALET SAVAŞI
Fransa’nın eski sömürgesi üzerindeki devam eden tahakkümüne karşı kitlesel protestoların ortasında, Fransa tarafından desteklenen Cumhurbaşkanı İbrahim Keïta rejimi 2020’de geniş halk desteği gören bir darbeyle devrilmişti.
Mali Dışişleri Bakanı Abdoulaye Diop, daha sonra kurulan askeri hükümetin 2022’de Fransız askerlerini ülkeden kovmasından bu yana Fransa’nın istihbarat toplamak ve terör gruplarına havadan silah indirmek için Mali hava sahasını ihlal ettiğini BM Güvenlik Konseyi’ne yazdığı bir mektupla bildirdi. Ancak kanıtları sunmak için talep ettiği acil toplantı BM tarafından reddedildi.
Daha sonra komşu Burkina Faso ve Nijer tarafından da benzer iddialar ortaya atıldı. Zira buralarda da Fransa destekli rejimler kitlesel protestolar sırasında darbelerle devrilmiş ve yerlerini Fransız birliklerini sınır dışı eden halk desteğine sahip askeri yönetimlere bırakmıştı.
Fransa bu iddiaları reddetse de, müttefiki Ukrayna’nın askeri istihbarat sözcüsü Andriy Yusov 2024 yılında verdiği bir röportajda, Mali’de saldırılar düzenlemeleri için silahlı Tuareg gruplarına “sadece bilgi değil, gerekli istihbarat ve desteği” sağladıklarıyla açıkça övündü. Le Monde gazetesi ayrıca Ukraynalı yetkililerin silahlı Tuareg ayrılıkçılarına İHA kullanım eğitimi verdiğini de bildirmişti. 25 Nisan saldırılarını başlatmak üzere El Kaide ile koalisyon kuranlar da işte bu ayrılıkçılardı. Oynanan bu dış kaynaklı oyunların halk tarafından açıkça görülmesiyle birlikte, ülkenin egemenliğini savunan hükümet popülaritesini korumayı başardı.
HALKIN DESTEĞİ SÜRÜYOR
Ancak Traoré burada, “Artan fiyatlar halkta yorgunluk yaratıyor. Hükümete destek sürüyor ama bu destek, askeri alanda alınacak sonuçlara ve tedarik krizinin iyi yönetilmesine bağlı” ifadesiyle önemli bir uyarıda bulunuyor.
Bu askeri sonuçları elde etmek için planlanan karşı saldırı halihazırda devam ediyor. Hükümet, 25 Nisan’daki büyük saldırıdan birkaç gün sonra Nijer sınırı yakınlarında bulunan Menaka’yı IŞİD bağlantılı gruplardan geri aldı. Militanlar, Mali ordusunun El Kaide ve Tuareg ayrılıkçılarıyla çatışmasını fırsat bilerek kasabayı işgal etmişti. Ancak elde tuttukları mevzileri koruyamayarak, Afrika Kolordusu’nun desteğini alan Mali ordusunun 29 Nisan’da kente girmesiyle kaçmak zorunda kaldılar. Ardından 6 Mayıs’ta hükümet, Gao bölgesinin Nijer sınırındaki Labezanga şehrini de geri alarak; Mali ordusuna yardım eden Nijer ve Burkina Faso ile olan kritik koridorları yeniden açtı.
OYUNU DEĞİŞTİRECEK HAMLE
Kukla hükümetleri devirip birliklerini kovduktan sonra Fransa’dan gelen ortak tehditlerle karşı karşıya kalan üç eski Sahel sömürgesi, Sahel Devletleri İttifakı (AES) adında askeri ve siyasi bir blok oluşturmak üzere birleşmişti.
Traoré’nin aktardığına göre, bu üç ülkenin Aralık 2025’te kurduğu 5.000 askerlik ortak güç, Nisan 2026’da 15.000’e çıkarıldı. Bu güç sadece güneydoğudaki üçlü sınır bölgesinde değil, Mali’nin kuzeydoğusundaki Kidal bölgesinde de aktif rol oynuyor.
2013 yılında Fransız birlikleri tarafından ayrılıkçılara teslim edilen Kidal, Fransız askerlerinin ülkeden kovulmasından bir buçuk yıl kadar kısa bir süre sonra (2023 yılında) Mali ordusu tarafından geri alınmıştı. Ancak 25 Nisan saldırılarının ardından ayrılıkçılar şehrin kontrolünü yeniden ele geçirdi.
Buna rağmen AES ortak gücü, şehrin stratejik ya da lojistik açıdan çok büyük bir öneme sahip olmaması nedeniyle Kidal’da kanlı bir şehir savaşına girmekten kaçındı. Traoré bunun yerine ordunun, teröristlerin ikmal yollarını “boğmak için nokta hava saldırıları düzenlediğini” ve örgütün “karayolu ikmal hatlarının kesilmiş durumda” olduğunu belirtiyor.
Traoré’ye göre, AES ortak gücünün ilk büyük ortak operasyonu olan bu karşı saldırı başarısız olursa tüm konfederasyon projesi zayıflayacak. Ancak askeri ittifak sağlam durmayı başarırsa, bu sadece Sahel bölgesi için değil, tüm Afrika için oyunun kurallarını değiştiren tarihi bir dönüm noktası olacak.
Çeviren: Atahan UĞUR
