Dekolonize Edilmiş Medya — Halil Karapaşaoğlu

Medyanın ve gazeddacıların sermaye ile olan ilişgilerni mesafeli dudması, hadda bu ba’ların kopartılması veya minimuma indirgenmesi özgür gazeddacılıg içün çog gonuşulan konulardan bir tanesidir. Özelliynan gazeddacıların reglamlarnan sermayeye veya gazeddacıların dovrudan medya padronnarı içün çalışması gazeddacıların düşünce ve ifade özgürlüyü içün ya da toblumun havadis alma özgürlüyü içün ciddi tehlikeler oluşdurmagdadır. Gazeddacılar bu ba’lamda çog ciddi zorluglarnan garşı garşıyadır.

Gazeddacılıg çog özel mesleglerden biridir. Bir gazeddacının hem sermaye odaglarıynan hesablaşması, siyasilerden hesab sorması, bunun garşısında aldı’ı tehdidler garşısında mesleyini yabmaya çalışması ve elbedda aylesini, gendini geçindirmesi gerçegden çog zordur. Üsdüne üsdlüg gazeddacılar habsedilmeg isdenir, habsedilir. Gazeddacılar öldürülmediyi içün sevinmemiz gerekir? Geldiyimiz nogda budur?

Özelliynan bizim medyamızda yukarıda bahseddiyim gonular bir nebze da olsa gonuşulmuşdur. Yeterli deyildir elbedda. Medya ve sermaye arasındakı ilişgi tartışılırkana medyamızda medya ve sömürgecilig ilişgisi tartışıldı? Dekolonize edilmiş medya ne demegdir, tartışmamız gereken konulardan biri da budur. Çünki medyanın özgürleşdirilmesi toblumun özgürleşdirilmesiynan dovrudan ba’lantılıdır. Gıprız’ın kuzeyinde sermaye ilişgileri, sınıf ilişgileri yapay bir şekilde Türkiya tarafından inşa edilmişdir. Yazılarımın bir kısmında, kuzeydeki sermayenin ve sınıfların oluşum süreşleriynan ilgili çıkarılan yasalarnan nasıl oluşduruldu’unu agdarmaya çalışdım. Basın sermaye ilişgilerni tartışmadan evvel belkim da tartışmamız gereken basın ve Türkiya arasındakı ilişgilerdir.

Dekolonize edilmiş medya, post kolonyal teoride medyadakı batı merkezli lisanı, bakış açısını eleşdiren bir perspegdif sunmagdadır. Sömürgecilig merkezli medyanın tasviye edilib, yerlilerin özgürleşdirilme süreşlerine kadgı goyan bir medya annayışı dekolonize edilmiş medyanın eñ önemli gaygılarından biridir. Sömürgecilig ba’lamında havadisler kim tarafından, kimin çıkarlarına hizmed edeceg şekilde üretilir? Gazeddalarda metin üretilirkan kimlerin temsiliyeti nasıl agdarılır? Hangı lisan medyada hakimdir? Demografig deyişim havadislerde, medyada nasıl yansıtılır? Bu ve buna benzer sorular dekolonize edilmiş medyanın (decolonized media) önemli sorularından bazılarıdır.

Bizim medyamızdakı en böyüg problemlerden biri Türg yerleşimci sömürgeciliynin yazılı olan veya yazılı olmayan kurallar pütünü olan Türglüg sözleşmesinin dayaddı’ı sözleşmenin medyamızda egemen olmasıdır. Başga bir deyişinan medyada hakim olan Türkiya’nın hag ve menfaadlerini Gıprız’ın kuzeyinde meşrulaşdıran bir lisandır. “Kıbrıs Rum Yönetimi” deye bir ifadenin olmamasına ravmen ceblerinde Gıprız Cumhuriyeti yurddaşlı’ı daşıyan gazeddacılar bu terimi gullanır. Bu bize Türkiya’nın dayaddı’ı bir terminolojidir. Ancag ayni gazeddacılar Gıprız’ın kuzeyi içün “Kıbrıs Türk Yönetimi” demezler. Gene Türglüg sözleşmesinin bir dayadması olan “Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti” ifadesini gullanırlar.

1958’de Türg derin devletinin bir guruluşu olan TMT Gıprızlıca gonuşan Gıprızlıların köv isimleri deyişdirdi. 1974’den sovra Türkiya Devleti, Gipriyaga gonuşan Gıprızlıların köv isimlerini deyişdirdi. Medyamız bu köv isimlerni Türg yerleşimci kolonyalizminin bize dayaddı’ı şekilde gullanmagdadır. Yerleşim yerlerimiz Türkiyalılaşmışdır. İpsillat’ın Türkiya’dakı bir yerleşim yeri olan Sütlüce ismiynan ne ilişgisi var. Kufez ayni şekilde Çamlıca oldu. Çamlıca gene Türkiya’dakı bir yerleşim yeridir. Mağusa’ya gazilig nereşden geldi, neçün geldi? Garava neçün Alsancak oldu? Garava’nın İzmir’inan ne ilgisi vardır? Sömürgeci fededdiyi tobragların, yerleşim yerlerinin isimlerini deyişdirereg, yerlilerin bilincini ortadan galdırır, gendi gendini inşa eder fededdiyi tobraglarda. Fededilen tobraglar sömürgecinin bir kobyasına dönüşür. Dönüşdürdügca gendi varlı’ını meşrulaşdırır. İngilizler Amerika’yı fededdiglerinde 1607 yılında ilg yerleşim yerlerinin isimlerni Jamestown goyduydu. Jamestown adı Britanya Kralı James’den gelmegdedir. Amerika özelliynan ilg başlarda Britanya İmparatorlu’nun bir kopyası olarag garşımızda durmagdaydı. Medyamız, gazeddacılarmız bunnarı reddedmeg yerine bu yerleşim yerlernin sömürgeci tarafından gullanılmış/dayadılmış haliynan gazeddalarda gullandı. Toblumsal bilinş oluşamadı. Genş nesiller bu yerleşim yerlernin isimlernin çovunu bilmez. Sömürgecinin yerlilere dayaddı’ı lisan gazeddacılar tarafından da özümsendi. Yerleşim yerlerimizin esgi isimlerni medyamızda savunamadıg. Oysa tobragları sömürgeleşdirilen gazeddacıların ortaya goyması gereken bir direniş biçimi deyildi?

Gibriyaga gonuşan Gıprızlılar, ayrelli toblarkana, işgal tobraglarına geşerkana, ara bölgede tarım yaparkana çeşidli nedenlerinan tutuglanır. Bunnar “sınır ihlali” ya da “asgeri yasag bölgeyi ihlal” ifadeleriynan basınımıza yansır. Bu sınır veya asgeri bölge ifadesi Türg yerleşimci kolonyalizminin, Türglüg sözleşmesinin bize dayaddı’ı bir terminolojidir. Oysa bizler Gıprızlılar ülkemizin zabdedilmiş bir yerinden özgür diyer yerine geçerig. O sınır bizim sınırımız, o asgeri yasag bölge bizim asgeri yasag bölgemiz deyildir. Gıprız Cumhuriyeti yurddaşlı’nın o kimliciyin üsdündeki sınırı, asgeri bölgeyi Kıbrıs Türkleri bize gösderebilir? Hangı Kıbrıs Türk’ü o kimliciyin üsdündeki asgeri yasag bölgeyi bize gösdereceg? Baf ve Larnaka tayyare alanından uçarkana, Gıprız Cumhuriyeti’nin tatil bölgelerinde güneşlenirkana, markedlerinden alış veriş yaparkana, hasdanelerinde tedavi olurkana, yoğusa çocuglarnı Gıprız Cumhuriyeti’ndeki okullarda okuturkana o yasag asgeri bölgeyi kimliciglerinde gösdereceg? Dekolonize edilmiş medyanın gullandı’ı lisan bunnarı da reddedmelidir. Bu sınır bizim sınırımız deyildir. Bu “asgeri yasag bölge” bizim asgeri yasag bölgemiz deyildir. Gıprızlıların görünürlüynün her geşen gün ortadan galgdı’ı goşullarda, Gıprızlılara Türkiya’nın pakedleriynan, yasalarıynan sisdematig bir imha süreci yürüddüyü bu goşullarda siz hala Türkiya’nın siziñ içün geldiyni düşünürsüñüz?   

Göşmen ve yerleşig terminolojisi mesela. Bununla ilgili taha önce bir yazı yazdıydım. Medyamızda yerleşiglernan ilgili bu terminoloji gullanılmaz. İlla da gullanılacagsa göşmen ifadesi gullanılır. Oysa göşmen ve yerleşig ayni şey deyildir. Bununla ilgili “Gıbrıs’da Türkiyeliler Yerleşimcidir?” isimli Yenidüzen gazeddasında bir yazı yazdıydım (Karapaşaoğlu, 2025). Bu yazıda yerleşig ve göşmen arasındakı farkı annadmaya çalışdım. Bu ayrım politig bir ayrımdır. Bu terminoloji medyamızda hiş gullanılmaz mesela. Bu terminoloji dekolonyal medyanın önemli bir ifadesidir. Yerlilere aid olan medya organnarında bu terminolojiye çog diggad edilir. Amerika ve Filistin’deki yerli medya organnarı göşmenneri ve yerleşigleri birbirinden ayırır. Yazdıgları havadislerde köşe yazılarında bunu ifade ederler. 

Dekolonize edilmiş bir medyaya yerlilerin sahib olması özgürleşme mücadelesi içün eñ önemli araşlardan sadece biridir. Yerlilere aid medya organlarnın anti kapitalisd, feminisd, anti militarisd, Margsisd bir medya lisanı gullanırkana dekolonize bir medya lisanı gullanması da toblumsal bilincin arddırılması nogdasında ciddi kadgılar sunacagdır. Sosyalisd gazeddacılar neçün iş insanı yerine padron ifadesini gullanır? Sınıfsal çelişkileri ön plana çıkardmag, sömürgeci sömürülen arasındakı ayrımı görünür gılmag, sömürülen ırgadların sömürülmesini normalleşdirmemeg içün. Medyamızda neçün Türkiya’ya “sömürgeci” veya “işgalci Türkiya” ifadesi gullanılmaz havadis yazarkana? Bunun bedeli vardır? Bunu gazedacılarmız yazmaya başlarsa valilig tarafından uyarılmaya başlanacaglar? Dekolonize edilmiş medya lisanını gazeddalarmız gullanmaya başladı’ında onnara reglam veren şirkedler reglam vermeyemeye başlaycaglar? Dekolonize edilmiş medya lisanını gazeddalarmız gullanmaya başladı’ında bu medya organnarı marjinalleşdirilecegdir? Törörisd medya organnarı ilan edilecegdir? Bu gazeddacılarımız “terörisd” olarag etikedlenecegdir sırf köv isimlerni savundugları içün, sırf ülkelernin tobrag pütünlüyünü savundugları içün?

Gıprızlıca gonuşan Gıprızlıların medya araşlarnın gullandı’ı lisan kolonize (colonized) edilmişdir? Medyamızda gullanılan bu lisan Türglüg sözleşmesinin hegemonyası altındadır? Özgürleşme süreşlerni, araşlarnı gonuşurkana, toblumsal bilinci yügseldmeg, sömürgeci ve sömürülen arasındakı çelişgileri görünür gılmag, yurdsuzlaşmamıza, yog edilişimize garşın direniş araşları oluşdurmag isdersag medyamızdakı özgürleşme tartışmamızı başladmag zorundayıg. Günün sonunda ne olacag? Türkiya’dakı medya organnarının lisanını gullanan, onnar gibin düşünen onnar gibin olayları galeme alan gazeddacılara, köşe yazarlarına dönüşeceyig. Yani başga bir deyişinan, pütün alannar fızınan Türkiyalılaşırkana medyamız Türkiyalılaşmaycagdı? Medyamız çalışannarıynan, sermayesiynan, gullandı’ı lisanınan, Gıprız’a bakış açısıynan Türkiyalılaşmadı? Türkiyalılaşma tehlikesiynan garşı garşıya deyildir?

Yazının seslendirilmiş hali:

Gaynag

Karapaşaoğlu, Halil. 2025. “Gıbrıs’da Türkiyeliler Yerleşimcidir?”. Yenidüzen. https://www.yeniduzen.com/gibrisda-turkiyeliler-yerlesimcidir-23376yy.htm