Bolivya’da toplumsal krizin tetikledikleri — Pablo Meriguet

Bolivya’da siyasi ve toplumsal kriz sönümlenecek gibi durmuyor. Ülkenin büyük sendikalarının, örgütlü tarım, ulaşım ve maden işçilerinin, yerli hareketlerin ve diğer toplum kesimlerinin kesintisiz eylemleri ülkede ciddi bir sarsıntı yarattı.

Eylemler, hükümetin köylü direnişleriyle kazanılmış olan ve toprağın borç karşılığı alınmasını engelleyen tarihsel hakkı ortadan kaldırmaya çalışmasıyla başladı. Paz, köylülerin topraklarını borçlarına karşılık ödeme garantisi olarak göstermelerini ve borcun ödenmediği durumda ellerinden alınmasını gerektiren bir yasa önerdi, birçok muhalif bu yasanın en yoksul kesimlerin ihtiyaçlarının ülke içinde ve dışında mevcut Paz hükümetini destekleyen sermaye grupları tarafından istismar edilerek topraklarına el koyulmasına sebep olacağını iddia etti. Bolivya’nın doğal gaz, nadir metaller ve lityum gibi yeni bilgi teknolojileri için olmazsa olmaz kaynaklar içerisinde ciddi doğal rezervleri bulunuyor.

Eylemler geçtiğimiz günlerde işçiler, öğrenciler ve yerli hareketlerinden destek buldu, bu kesimler eylemleri kendi yaşam ve çalışma koşullarında iyileştirme talep etme fırsatı olarak gördü. Hükümet buna ordu ve polisin sert bir müdahalesiyle karşılık verdi. Bu da eylemlerde giderek daha da popülerleşene bir biçimde Paz’ın istifasının istenmesine sebep oldu.

Hızla hükümetin kontrolünden çıkan duruma karşılık Paz şimdi toplumdaki rahatsızlığı gidermek için kabinede değişikliğe gitme yoluna girdi. 3 gün önce Çalışma Bakanı Edgar Morales “ülkede huzur yeniden sağlamak” için görevinden istifa etti. Morales Bolivar İşçi Birliğinin (COB) en büyük düşmanlarındandı. Önümüzdeki günlerde başka bakanlarında istifa etmesi bekleniyor.

DİPLOMATİK KRİZ

Durum ülke sınırlarını aşarak diplomasiye sıçardı. Birkaç hafta önce Latin Amerika’daki sağcı hükümetler Rodrigo Paz’ı destekleyen ve eylemcileri kınayan bir mektup imzaladı. Eylemcilerin bir yıldan az süredir iktidarda olan hükümeti ortadan kaldırmaya yönelik bir planın parçası olduğunu iddia eden Washington da bu çizgide.

Bu iddia ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Christopher Landau’ya ait: “Yaşanan, Latin Amerika’da siyaset ve organize suç arasındaki ittifak tarafından finanse edilen bir darbe… Paz’ın bir yıldan kısa süre önce ciddi bir destekle seçilmesinin ardından saldırgan eylemcilerin sokakları kapattığı protestolar yaşanmasının ardında demokratik bir süreç olduğunu düşünemeyiz.”

Kolombiya devlet başkanı Gustavo Petro Bolivya’nın gerçek bir “toplumsal yükseliş” yaşadığını ve arabuluculuk yapabileceğini söylemişti. Bu açıklamalar Bolivya’da hükümetin hoşuna gitmedi. Paz, Petro’nun açıklamaları için; “Demokrasiye yönelik bir saldırı… Petro demokratik ilkelere sahip olmayan ideolojisini iki ülke arasındaki ilişkilerin ve demokrasinin önünde görüyor” yorumunu yaptı.

Bu açıklamaların ardından Bolivya, Kolombiya’nın ülkedeki en yüksek diplomatik temsilcisini sınır dışı etti, Petro da aynı şekilde karşılık vererek Bolivya Büyükelçisini ülkeden kovdu.

Paz hükümetinin bu eylemler sonucu yaşadığı tek uluslararası gerilim Kolombiya ile sınırlı değil. Bolivya hükümeti Arjantin’in aşırı sağcı devlet başkanı Javier Milei’nin ülkelerine insani yardım taşıyan bir uçak gönderdiğini açıkladı. Fakat Arjantin Kongre üyesi Rolando Pacheco gönderilen kargolarda eylemlerin bastırılması için gerekli ekipmanlar olduğunu iddia etti.

Bu açıklama üzerine Arjantinli avukatlar, Milei hükümetine iddiaların merkezindeki polis ve askeri ekipman kargolarının gönderildiği iki Hercules uçağına yönelik gerçekleri açıklamaları talebinde bulundu. Bu olay, dönemin Mauricio Macri hükümetinin Bolivya’da 2019 darbesiyle göreve gelen gayrı resmi devlet başkanı Jeanine Anez’e eylemlerin bastırılması için verildiği iddia edilen ekipmanları hatırlattı.

Paz hükümeti hükümette kalabilmek için ellerinden geleni ardına koymayacaklarını kanıtlamış oldular, baskıyla, pazarlıkla, uluslararası iş birliğiyle, ne kadar açık olursa olsun. Fakat bunu yaparken, Petro’nunki gibi komşu ülkelerin hükümetleriyle ipleri koparmaktan çekinmediklerini de ortaya koydular. Bolivya’nın geleceği belirsizliğini korurken, önümüzdeki günler hükümetin ve halkın kaderi açısından belirleyici olacak.

Çeviren: Yusuf Tuna KOÇ