Bundan yaklaşık dokuz yıl önce, temmuz 2017’de Almanya ve Fransa tarafından başlatılan ‘ortak savaş uçağı’ üretme projesi, ülkeler arası rekabetten ötürü dağılmakla karşı karşıya. 100 milyar avroluk bütçeye sahip olan “Future Combat Air System” (geleceğin savaş uçağı sistemi-FCAS) projesi kapsamında, mevcut savaş uçakları üretiminin birleştirilmesi hedefleniyordu. Halihazırda Fransa Rafale ve Mirage; Almanya Eurofighter savaş uçaklarının üretiminde söz sahibi.
Dokuz yıl önce bu devasa askeri yatırım hamlesi Almanya Başbakanı Angela Merkel ve Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron tarafından “devrim” olarak nitelendirilmişti. Projenin akıbetinin bu ayın sonuna kadar belli olması bekleniyor.
Ne var ki, ocak ayında her iki ülkenin ortak bakanlar kurulu toplantısından sonra verilen mesajlarda FCAS’nin tıkandığı gizlenmiyordu. Şimdiden, Fransa’da 2027’de yapılacak cumhurbaşkanlığı seçimlerinin aşırı sağcılar tarafından kazanılması durumunda “Projenin cenaze töreninin yapılabileceği” yazılıyor. Ancak, aşırı sağdan bağımsız olarak her iki ülkenin silah tekelleri arasındaki rekabet projenin geleceği üzerinde asıl belirleyici olan.
FCAS sadece bir uçak projesi değil
Projeye Almanya ve Fransa tarafından siyaseten büyük önem verilse de her iki ülkenin tekelleri arasında süren rekabet, aynı zamanda hangi ülkenin sözünün geçerli olacağını belirliyor. Almanya, savaş uçağı üreten Airbus ile projeye dahil olurken, Fransa’da Rafale ve Mirage savaş uçaklarını üreten Dassault ile projeye katıldı. Dassault, tekel olarak en gelişkin altyapı ve teknolojiye sahip olduğunu belirterek kendi sözünün geçmesini isterken, Eurofighter’ın üretici Airbus’ın Alman kanadı ise sermaye bakımından daha büyük olduğu için kendisinin etkili olmasını istiyor. Pazarlıklar adından İspanya da projeye dahil olurken, asıl kavga ise hâlâ Dassault ile Airbus arasında sürüyor.
Süddeutsche gazetesinde yer alan bir haber analize göre, Dassault’un CEO’su Eric Trappier, yıllardır ortak proje konusuna pek sıcak bakmıyor. Geçen yıl, “Kibirli görünmek istemem, ancak bir savaş uçağı yapmak için kendi yeteneklerim dışında başkasının yeteneklerine ihtiyacım mı var?” diyerek, Dassault’un Airbus’tan üstün olduğunu dolaylı olarak ifade etmişti.
Bu çıkışın maddi bir arka planı da var. Zira Dassault, altıncı nesil savaş uçağı geliştirdi. Bu uçak, hava savaş sisteminin kalbini oluşturuyor. FCAS üretimi insansız hava araçları, sensörler ve ağ bağlantısı sistemi üzerinden yapılacak. Bu nedenle geçtiğimiz aralıkta Fransızlar, projenin kendi liderlikleri altında olması gerektiğini açık olarak ilan ettiler. Dassault’un ürettiği Rafale, Avrupa’nın ürettiği en başarılı savaş uçaklarından biri kabul ediliyor. Geçen yıl Dassault 26 uçak sattı. Her yeni siparişle birlikte Fransa’nın FCAS’de de söz sahibi olabileceğine dair güven arttı. Bu arada silahlanmaya devasa bütçeler ayıran Almanya’nın, Fransa’dan Rafale yerine ABD’den 35 adet F-35 ısmarlaması da yüksek sesle olmasa da tepkiyle karşılandı.
Almanya ise tedarik ve finans gücünü öne çıkararak FCAS’de kendisinin söz sahibi olmasını dayatıyor. Denilebilir ki; Fransa teknolojik üstünlük ve altyapı nedeniyle son sözünü söylemek isterken, Almanya finansman gücüne güveniyor. Öte yandan ikisinin de tek başına 100 milyar avroluk projeyi hayata geçirme koşulları zor.
Fransa’nın ek bütçe ayırması pek mümkün görünmüyor. Zira borçlanma alabildiğince büyümüş ve bu tartışmalara yol açmış durumda. En son savunma harcamaları 6.7 milyar artarak toplam 57.1 milyar avroya çıkarıldı.
Almanya’dan İsveç seçeneği
Fransa ile FCAS üzerinden restleşme aşamasına gelen Almanya, baskıyı artırmak için İsveç’in silah ve otomobil tekeli Saab ile iş birliğini gündeme getirdi. Saab, Gripen adında bir savaş uçağı üretiyor. Alman basınında konuyla ilgili olarak yer alan haberlere göre, Saab CEO’su Micael Johansson, “Almanlarla ortak bir savaş uçağı üretmeye hazırız” demişti.
Bir diğer seçenek ise Almanya’nın İngiliz-İtalyan-Japon ortaklığı olan Global Combat Air Programme (GCAP) programına dahil olması. British Aerospace (İngiltere), Leonardo (İtalya) ve Japon havacılık konsorsiyumu JAIEC (Mitsubishi) tarafından desteklenen proje, epey ilerlemiş durumda.
Fransa ile anlaşamayan Almanya’nın bu projeye dahil olması, ocak ayında Roma’ya giden Almanya Başbakanı Friedrich Merz’in gündemindeydi. İtalyan günlük gazetesi “Corriere della Sera” Almanya ile İtalya arasında görüşmelerin olduğunu yazmıştı. İtalya, Almanya’nın projeye dahil olmasına sıcak bakıyor. Ancak Airbus’ın GCAP projesine nasıl entegre edilebileceği belirsiz.
Hem müttefik hem rakip
Almanya ve Fransa arasında FCAS üzerinde süren ve muhtemelen bu ayın sonuna kadar netleşmesi beklenen tartışmalar, çok yakın iki müttefik gibi görünen iki ülke arasında aynı zamanda bir rekabetin de olduğunu gösteriyor. Silah tekelleri arasındaki rekabet, ülkelerin çıkarlarını daha fazla öne çıkardığını gösteriyor. Bir uzlaşmanın sağlanmaması durumunda Alman-Fransız stratejik ortaklığının derin bir yara alacağı bugünden ifade ediliyor.
